PIK-ten MIB-ke deıingi beles

Alaıda bekitilgen reforma tolyq oryndalmaı, taǵy bir jylǵa shegerildi. Sonymen osy­ǵan deıin kelisip-pishilgen «qolaıly» ózgerister nege kesheýildedi?

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń áleý­met­­tik-ekonomıkalyq damý máse­leleri jónindegi keńeıtilgen keńeste turǵyn úı qoryn bas­qarýǵa qatysty sharýany baıypty sheshýge shaqyrdy.

– «Taǵy bir másele – qalalardy abattandyrý. Bul sharýamen barlyq deńgeıdegi ákimder aınalysýǵa tıis. О́ńirlerdiń damý deńgeıi áleýmettik-ekonomıkalyq faktorlarmen qatar ǵımarattardyń qasbetimen, olardyń sanıtarlyq normalarǵa sáıkestigimen, aý­maq­tardy kógaldandyrýmen, tóńi­rektiń jaı-kúıimen, balalar sport alańdarynyń bolýymen jáne basqa da artyqshylyqtarymen anyqtalatyny belgili. Bizde mu­nyń barlyǵy bar ma? Meniń oıym­sha joq. Qoǵamda turǵyn úı qoryn tıimdi basqarý máselesi de udaıy talqylanýda. MIB-qa (menshik ıeleri birlestigi) qa­tysty reforma sońyna deıin jet­ken joq. MIB pen PIK (páter ıeleri kooperatıvi) qatar ju­mys isteıdi. Biz MIB reformasyn engizý arqyly qatelesippiz. Biraq qazir ákimder Úkimetpen bir­ge bul jaǵdaıdan shyǵýdyń teti­gin tabýy kerek. О́ıtkeni má­se­le shyn mánisinde ózekti», dep turǵyndardy sapaly jáne ashyq qyzmetpen qamtamasyz etý máselesi oryndalmaǵanyn eskertti.

Sonymen qatar Prezıdent osy re­for­ma jergilikti ózin-ózi basqarý júıe­siniń baspaldaǵyn qalaýdy kózdegenin eske salyp, «Jalpy, tekserilgen ınfra­­qu­rylymdyq saıasat qajet. Jýyr­da Parlamentte aıtqa­nym­daı, bizge 2029 jylǵa deıingi naq­ty nátıjelerge ba­ǵyttalǵan, qar­jy­landyrý jaıy qam­tylǵan, iske asatyn mer­­zimi naqtylanǵan Ulttyq ınfra­qu­rylymdyq jospar qajet», dedi.

Taqyrypty tarqatsaq, 2019 jy­ly 26 jeltoqsanda «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keıbir zań­namalyq akti­lerine turǵyn úı­kommýnaldyq sharýa­shylyq máseleleri boıynsha óz­ge­rister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoıylyp, páter ıeleri kooperatıvteriniń ornyna jańa uıym qurylatyny belgili boldy. Negizi, turǵyn úı qatynastary týraly zań 1997 jyly bekitilgende, PIK qurý ıdeıasy usynylǵan. Táýelsizdik jyldarynda osy zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizilip keldi. Sonyń izimen 30 jylǵa jýyq ýaqyt óte keregesi keńeıip, ózge eldermen terezesi teńesip qalǵan memleket úshin turǵyn úıdi basqarýdyń burynǵy tásili eskirgenge uqsaıdy. Sonymen, turǵyn úı qoryn basqarýdyń «bir úı – bir birlestik – bir esepshot» qaǵıdasyna negizdelgen túzetýler 2020 jyly qańtarda kúshine endi.

«Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashy­lyǵyn jańǵyrtý men damytýdyń qa­zaq­standyq or­talyǵy» aksıonerlik qo­ǵamynyń basqarýshy dırektory Mar­ǵulan Ábdikárimovtiń aıtýynsha, 1997 jyly turǵyn úı qatynastary týraly zań usynylǵanda PIK qurý týraly ıdeıa durys bol­ǵan. Sol zańǵa sáıkes ár kóp­pá­terli turǵyn úıde pá­ter ıe­le­ri kooperatıvi bolýy kerek de­lingen. Alaıda jyldar óte sol PIK-ter qanatyn keńge jaıyp, bir emes, birneshe úıdi basqarýǵa kóshipti. Tipti sonyń ishinde 20-dan bastap 100 úıdi basqarýǵa bekingen PIK-ter bolypty. Mun­­daǵy túıtkildiń túıini, PIK-ter birneshe turǵyn úıdi bas­qarý úshin tek bir ǵana esepshot ashqandyǵynda. Osylaısha, kóppáterli turǵyn úılerde iske asqan jumystarda ashyqtyq qaǵıdaty saqtalmaǵan. Ashyq­tyq joq jerde, tyndyrymdy sharýalar da kózge kórinbeıtini belgili. Ári birneshe úıdiń turǵyny jıǵan qarajat bir shotqa túskennen keıin, keıbir úıdegi sharýalar keler jylǵa shegerilýi múmkin ǵoı. Osyndaı qaıshylyqtan keıin turǵyndardyń basym kóp­shiligi úıdi kúrdeli jóndeýge aq­sha jınaýǵa qulyqsyz bolǵan. Sondyqtan joǵaryda jaz­ǵandaı, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyǵy máseleleri týraly zań­na­maǵa engizilgen túzetýlerde eń basty qaǵıda bir kóppáterli turǵyn úıde bir birlestik pen bir esepshottyń bolýy. Turǵyndar kóppáterli turǵyn úıdi basqarý úshin MIB-ti nemese jaı serik­testikti tańdaýdy uıǵaryp, esep­­shot ashsa, sáıkesinshe, sol esepshotty turǵyndardyń ózi baqylaıdy. Osydan soń tur­ǵyndar úıdiń súrilgen-búlingen jerin rettep, tazalyq saqtaý maq­satynda basqarýshy kompa­nııaǵa nemese tikeleı servıstik qyzmettiń kómegine júginse bola­dy. Ashyp aıtar bolsaq, kóppá­terli turǵyn úıdiń tóraǵasy basqarý fýnksııalaryn óz quzy­­ry­na alýdy uıǵarsa, onda ol mindetti túrde servıstik kom­panııa­men kelisimshart jasa­syp ári sol servıstik ujymnyń qol­ǵa alǵan jumystaryn baqy­lap otyrady. Keıin, MIB tóraǵa­sy turǵyn úıge jumsalǵan qarjy­nyń esep-qısabyn aı saıyn turǵyndarǵa tapsyrýǵa tıis. Bul talap jaı seriktestikterge de qatysty. Munda eskeretin jaı, MIB zańdy tulǵa retinde tirkelse, jaı seriktestik zańdy tulǵa bola almaıdy. Iаǵnı jaı seriktestik Ádilet mı­nıstrligine tirkelmeıdi. Sáıkesinshe jaı seriktestikter kelisimshart boıynsha ǵana jumys isteıdi. Jaı seriktestikke ótýdi kózdegen turǵyndar áýeli jınalys ótkizip, jaı seriktestik qurý týraly sheshim qabyldaǵan soń, senimdi adamdy anyqtaıdy. Keıin sol azamat Ádilet mınıstrligine emes, turǵyn úı ınspeksııasyna baryp tirkeledi. MIB pen jaı seriktestikte bir esepshot bolǵan soń turǵyndardyń kúrdeli jóndeýge bólek aqsha jınap, aldyn ala qamdanýyna múmkindigi mol eken. El egemendigin alǵan tustan kúni búginge deıingi ara­lyqty qamtysaq, kúrdeli jón­deýden ótken kóppáterli turǵyn úıler neken-saıaq. Naqtyraq aıtar bol­saq, qazir 17 myńnan astam kóp­­páterli turǵyn úı kúrdeli jón­­deýdi talap etip otyr.

Bıyl 15 naýryzda turǵyn úı-kommý­nal­dyq sharýashylyǵy máseleleri týraly zańnamaǵa ózgerister engizilipti. Osy zań­nyń sheńberinde jańa basqarý nys­andaryna kóshpegen úıler­ge turǵyn úı ınspeksııasy ýa­qyt­­­­sha basqarýshy kompanııa ta­ǵaıyndaýy múmkin. PIK-ti jabý­dyń basty maqsaty naryq­tan birjola shyǵaryp tastaý emes eken. Sebebi PIK-te úılerdi basqaryp kóz­ge kóringen jáne jumysyn jaqsy bile­tin bilikti mamandar bar. Demek olardyń servıstik qyzmet kórsetetin kompanııa qurýǵa nemese basqarýshy qyzmetke barýǵa múmkindigi bar. Iаǵnı olar qaıta qurylyp, ser­vıstik qyzmet kórsetýine ábden bolady. Osy tusta 13 sáýirge deıin MIB pen jaı seriktestikke aýysqan turǵyn úılerdiń statıstıkasyna zer salsaq, el boıynsha 46 714 tur­ǵyn úıdiń 45 436-sy jańa ereje-ta­lap­ty oryndaǵan (97,3%). Olardyń ishinde basym kópshiligi jaı seriktestik. Alaıda Astana men Almaty qala­synda 1000-nan astam turǵyn úı áli bas­qarýdyń tyń tetigin tańdamaǵan. Turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýa­shylyǵy máseleleri týraly zańnamaǵa bıyl taǵy da óz­ge­ris engizilýine bálkim osy jaǵdaı da túrtki bolǵan shyǵar dep topshyladyq. Bul da bolsa turǵyn úıdi basqarý isin biraz shıratady dep seneıik. «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý men damy­tý­dyń Qa­zaq­standyq ortalyǵy» aksıo­nerlik qoǵamynyń basqarýshy dırektory M.Ábdikárimov te osy baǵyt­ta alǵa qoıǵan jospar­ly sharýalar toqtamaǵanyn aıtty.

«Biz MIB pen jaı seriktes­tikke kó­shý týraly barlyq aq­parat­ty saıtqa júktedik. Zań, qaýly, buıryqtar túgel sonda tur. Biz Astana qalasyndaǵy pá­ter ıeleri kooperatıvterimen kún­ara kezdesip jatyrmyz. Bul ju­mystarǵa jergilikti ákimdik­ter, turǵyn úı ıns­pek­sııasy, jergi­likti Ádilet basqar­masynyń mamandary aralassa, endi salyq basqarmasynyń mamandaryn da osyǵan tartýdy kózdep otyrmyz. Qazir oblystarǵa hat joldap, elde áli neshe PIK jumys istep turǵany jaıynda aqparatty túgendep jatyrmyz. Prezıdent tapsyrmasynan keıin osy baǵytta taǵy tyń ózgerister bolady dep oılaımyz. Bul másele qaralyp jatqan da bolar, biraq ázirge bizge jete qoıǵan joq. Muny Úkimet sheshedi. Qoldanystaǵy zańnamany ózgertý jóninde sheshim qabyldaǵan soń, biz oryndaýǵa daıynbyz. Árıne, reformany iske asyrý barysynda týyndaǵan suraqtar boldy. Degenmen ol máseleler bıyl 15 naýryzda turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy máseleleri týraly zańnamaǵa engizilgen túzetýler sheńberinde retteldi dep oılaımyn», deıdi ol.

Keıingi jyldary kóppáterli turǵyn úılerdi basqarý isin sıfr­­lan­dyrýǵa da basymdyq be­rilip jatqan kórinedi. Árıne, turǵyndar osy ózgeristi tıimdi dep sanasa, onda olardyń sheshimdi jyldam qabyldaýyna múmkindigi bolady. Qazirdiń ózinde turǵyn úı máselelerine qatysty 15-ke jýyq sıfrlyq qosymsha bar eken. Onda qashyqtan jınalys ótkizý tártibi de qarastyrylypty. Degenmen osy múmkindikti tıimdi paıdalaný úshin de ár úıden bastamashy bir adam shyǵyp, isti qolǵa alýy kerek bolady. Biraq aldymen memlekettik qyzmetter ıntegrasııalanyp, bir jerge shoǵyrlanýy qajet. Bul endi keler kúnniń en­shisinde.

«Taǵy bir jaıǵa toqtalsaq, MIB tóraǵa­sy aı saıyn jalaqy alyp, so­nyń esesine turǵyn úıdi basqarýǵa qa­tys­ty jumystardy úılestirip otyrýy kerek. Iаǵnı tóraǵa jumysty úı keńesiniń sheshimimen uıymdastyrady. Al tóraǵanyń qoly tımese nemese basqa da jaǵdaılarmen basqarýdan bas tartsa, jınalys jasap, ol úıge basqarýshy kompanııany tar­týǵa múmkindik bar. Basqarýshy kom­panııa úlken bolsa, bir úıdi emes, onshaqty úıdi basqarýǵa múm­kindigi bar. Iаǵnı bir turǵyn úı al­qabyndaǵy úılerdi basqarýyna bolady. Qysqasy, qansha úıdi bas­­qarsa da shekteý joq. Eske­re­tin jaıt, olar tek basqarý fýnk­sııa­larymen ǵana aınalysady. Inje­nerlik jumystarǵa ara­las­paı­dy. Onymen servıstik uıym­dar aınalysady. Demek mun­daı jaǵdaıda basqarýshy kom­pa­nııa men servıstik uıymdar óza­ra kelisimshart ne­gizinde ju­mys isteıdi», deıdi M.Ábdikárimov.

Bizdińshe, kóppáterli turǵyn úıdi basqarýda basqarýshy kom­panııanyń kómegine júgingennen servıstik kompanııamen tóte baı­lanysqan tıimdirek sekildi. Sebebi belgili, ortada basqarý­shy kompanııa bolmasa, qyzmet kórsetý quny arzan túsedi. Ári turǵyn úıdiń qandaı da bir jumysyna jyldam tapsyrys berip, sharýany erterek tyndyrýǵa bolady. Qalaı desek te bıyl zań boıynsha páter ıeleri kooperatıvteriniń 1 shildege deıin ǵana jumys isteýge múmkindigi bar. Al eger kóppáterli turǵyn úıdiń turǵyndary belgilengen merzimge deıin uıymdasyp, bir toqtamǵa kelmese, onda mundaı kóppáterli turǵyn úılerdi ýaqyt­sha basqarýshy kompanııalar bas­qarmaq. Osyǵan qaraǵanda, tur­ǵyn úı qoryn basqarý boıynsha engizilgen ózgerister qalaı da bıyl­dan qalmaı oryndalatyn tárizdi. Al Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń elimizdiń áleý­­mettik-ekonomıkalyq damý máse­leleri jónindegi keńeıtilgen keńeste eskertken máseleleri, sonyń ishin­de Ulttyq ınfra­qurylymdyq jos­par týrasynda Úkimet qandaı uıǵarymǵa keletinin kezi kelgende bile jatarmyz.