Mýzeı – tarıhı qundylyqtar oshaǵy
Jambyl oblysynyń Baızaq aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń dırektory О́ser Nurbaevtyń basshylyǵymen mýzeı ujymy kóktemgi tazalyq senbiligine bir kisideı atsalysyp, aıtarlyqtaı jumys atqarý ústinde. Ásirese ujymǵa bekitilgen oryn men mýzeı mańynyń tazalyǵyna kóp kóńil bólinip otyr.
Jalpy, mýzeıdiń ashylǵanyna kóp ýaqyt bola qoıǵan joq. Naqtylaı tússem, bıyl 13 jyldyǵyn atap ótemiz. Osy az ǵana ýaqyt ishinde mádenı-tarıhı qundylyqtardy jınaqtaý saqtaý, nasıhattap tanystyrý isterinde ilgerileýshilikter bar ekenin de aıta ketken abzal.
Búginde mýzeıimizde negizinen jas mamandar, atap aıtqanda, ǵylymı qyzmetker Aınagúl Mamytbekova, qor saqtaýshy Aıdana Shotbasova, ekskýrsııa júrgizýshi Jamal Abdrahmanova, sýretshi-dekorator Muhtar Manekeev jumys isteıdi. Olar kóp izdenip, zerttep, jan jaqty oqyp abyroımen qyzmet atqaryp júr. Mamandar ǵylymı-shyǵarmashylyq tájirıbe almasý maqsatynda Astana, Almaty qalalaryndaǵy ortalyq mýzeıler men oblysymyzdaǵy aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeılerine arnaıy issaparmen shyǵyp turady.
Biraz jyl buryn ǵylymı qyzmetkerimiz Sánııa Naǵashbekova Túrkııanyń Ystanbul qalasyna arnaıy issaparmen baryp, sondaǵy kitaphana men muraǵattan biraz materıal alyp kelgen bolatyn. Búginde mýzeı qory kóptegen tarıhı jádigermen tolyǵý ústinde. Aldaǵy ýaqytta mýzeıge japsarlastyryp jańadan eki qabatty ǵımarat salý josparda tur. Sonda bólmeler keńeıip, tarıhı jádigerler turatyn arnaıy oryndar jasaqtalady.
Sońǵy kezderi aýyl turǵyndaryny mýzeıge degen qyzyǵýshylyqtary arta tústi. Otbasylarymen keletinderdiń de qatary qalyń. Qonaqtaryn ertip ákeletin jaqsy dástúr ornyǵyp qaldy deýge bolady. Aýdanymyzǵa alys, jaqynnan at basyn burǵandardyń da mýzeıimizge bas suqpaı ketpeıtinderi qýantady. Mýzeı meımandarynyń arasynda «Qurmetti qonaqtar kitabyna» ózderiniń tilekteri men jyly lebizderin jazyp qaldyratyndar da bar.
Tóle NARJANOV,
aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń qyzmetkeri
Jambyl oblysy,
Baızaq aýdany
Qurmetti azamat ataǵyna ábden laıyq
Bıyl Jeńis týynyń jelbiregenine 78 jyl tolmaq. El men jerdi jaýdan qorǵaýǵa attanyp, kindik kesken óńirge aman-esen oralǵan sarbazdar qatary búginde múldem sırep qalǵan. Al aýdanymyzdyń maqtanyshtary, tiri tarıh, taý tulǵaǵa balanǵan eki ardagerdiń ortamyzda júrgenine táýbe deımiz. Onyń biri – Bekarystan bı aýylynyń turǵyny Qabaq Smaǵulov ta, ekinshisi – Áıteke bı kentinde turatyn Tileýbergen Tobabergenov.
«Jasymda beınet ber, qartaıǵan soń zeınet ber» degen. Jastyq dáýrenin el-jurtynyń tynyshtyǵyn qorǵaýǵa arnaǵan qos maıdanger búginderi ul-qyzdary men nemere, shóbereleriniń qyzyǵyna bólengen ardaqty da abyz aqsaqaldar. Bárekeldi dermiz, aýdan, oblys ákimdigi atynan olarǵa jyl saıyn Jeńis, sondaı-aq Qarttar kúni, Naýryz merekesinde quttyqtaýlar jetkizilip, syı-sııapat kórsetilip turady. Munyń barlyǵy da quptarlyq, kóńilge jylý uıalatatyn jaıt, alaıda...
Aýdan ákimdigi janyndaǵy arnaýly komıssııanyń suryptaýy, aýdandyq máslıhattyń sheshimi arqyly jylma-jyl túrli salada qajyrly eńbek etip, aýmaqtyń ósip-órkendeýine laıyqty úlesin qosqan, áli de jumystan qol úzbeı ónegeli isimen kóringen azamattarǵa «Qazaly aýdanynyń qurmetti azamaty» degen tósbelgi men kógildir lenta taǵylyp, marapattalyp jatady. Árıne, aǵa býyndy keıingi óskinderge úlgi etý – taptyrmaıtyn tálimdi tárbıeniń utqyr da ozyq úrdisi ekenin qos qolymyzdy kótere qoldaımyz.
Desek te osyndaı maqtaý-marapattan eki ǵasyrdyń kýágeri atanǵan maıdangerler Qabaq Samaǵulov pen Tileýbergen Tobabergenov nege qaǵajý qalady? Eshten kesh jaqsy. Aýdandaǵy laýazymdy tulǵalarǵa arnalyp aıtylǵan osy bir talap-tilegimizdi aýdan turǵyndarynyń jappaı qoldaıtyndyǵy daý-damaısyz shyndyq.
Sahı QAPAR,
Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi
Qyzylorda oblysy,
Qazaly aýdany
Alǵys arqalaıtyn mamandyq
Elimizde áleýmettik qyzmetkerler psıhonevrologııalyq aýytqýy bar balalar men tirek-qımyl apparaty buzylǵan múgedek adamdarǵa, psıhonevrologııalyq aýrýyna qosa, múgedektigi bar 18 jastan asqan jandarǵa jáne jalǵyzbasty qarttar men I, II toptaǵy múgedekterge kómek qolyn sozady. Jalpy, áleýmettik qyzmetker birneshe salany meńgerýi kerek. Ol dáriger de, zańger de, ustaz da, psıholog te bola alýy qajet. О́ıtkeni áleýmettik qyzmetker kómegine júginetin adamdardyń jaǵdaıy ártúrli.
Sondaı ámbebap mamannyń biri – Gúlsim Saǵyndyqova. Ol – «Batys Qazaqstan oblysynyń jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń Oral arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy» kommýnaldyq memlekettik mekemesiniń 18 jastan asqan psıhonevrologııalyq aýytqýlary bar múgedekterge arnalǵan áleýmettik kómek kórsetý bóliminiń mamany. Gúlsim Bısenǵalıqyzynyń osy salada qyzmet etkenine on eki jyldan asqan. Ol tek múgedekpen ǵana emes, balasy múgedek ata-anamen de jumys isteýdiń mańyzdy ekenin aıtady.
Gúlsim Bısenǵalıqyzy úshin ózgeniń problemasy degen túsinik joq, qınalǵan adam kórse, qolynan kelgen kómegin aıamaıdy. Áleýmettik qyzmetkerdiń atalǵan salada turaqtap qalýynyń da bir syry osynda. «Áleýmettik qyzmetker bolyp múmkindigi shekteýli jandarǵa shyn máninde jany ashıtyn, kúızeliske tózimdi adamdar ǵana jumys isteı alady», deıdi Gúlsim Bısenǵalıqyzy. Ol osy joldy tańdaǵanyna esh ókinbeıdi. Ujymdaǵy áriptesteri arasynda bedeldi.
Bul jerde, bizdińshe, adamnyń dini, násili, ulty, jasy, bilim deńgeıi nemese qoǵamdaǵy mártebesi mańyzdy emes. Áleýmettik qyzmetker bolyp jumys isteý tek úlken júrekti, ustanymy aıqyn, ózinen góri ózgelerge bolsyn deıtin adamnyń ǵana qolynan keleri anyq. Ortamyzda osyndaı meıirim shýaǵy tógilgen jandardyń júrgeni qandaı ǵanıbet!
Dınara QOJAHMETOVA
ORAL