Elimizde shahmat sportyn mektep baǵdarlamasyna fakýltatıvtik pán retinde engizý baǵdarlamasy daıyndalyp jatyr. Bolashaqta shahmatty oqytýdy mektepaldy daıarlyqtan joǵary oqý ornynan keı̆ingi bilim berýdiń basqa satylaryna da engizýge bolady. Bul týraly Astanada ótken baspasóz máslıhatynda Qazaqstan shahmat federasııasynyń (QShF) basshylary men Halyqaralyq shahmat federasııasynyń (FIDE) sarapshylary málim etti.
Qazaqstan shahmat federasııasy 2016-2020 jyldar aralyǵynda «Mekteptegi shahmat» qanatqaqty jobasyn júzege asyrǵan bolatyn. Joba Almaty, Qyzylorda, Pavlodar oblystaryndaǵy 18 mektepte júzege asyrylyp, 2-4 synyptarda shahmat sabaǵy ótkizilgen-di. Osy ýaqyt aralyǵynda shahmat oı̆naǵan mektep oqýshylarynyń ıntellektýaldyq kórsetkishteri men shyǵarmashylyq qabiletteriniń kúsheı̆gendigi, alańdaýshylyq deńgeı̆iniń tómendeýi, aýyzsha jáne logıkalyq oı̆laý kórsetkishteriniń, matematıka, jaratylystaný pánderi, gýmanıtarlyq baǵyttar boı̆ynsha oqý úlgeriminiń jaqsarǵany baı̆qaldy. Qanatqaqty joba qazaq jáne orys tilderinde oqıtyn 1738 oqýshyny qamtydy.
Sonymen qatar joǵary oqý oryndarynda shahmat muǵalimderin daıarlaý úshin «Shahmatty oqytýdyń teorııasy men ádistemesi» oqý baǵdarlamasy da ázirlendi. Bul jumysqa Batys Qazaqstan ınnovasııalyq-tehnologııalyq ýnıversıteti (Oral), S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti (О́skemen), Eýrazııa ınnovasııalyq ýnıversıteti (InEÝ, Pavlodar), Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıteti qatysqanyn aıta ketken jón.
QShF birinshi vıse-prezıdenti Dármen Sádýaqasov shahmatty mektep baǵdarlamasyna engizý ıdeıasy kópten beri talqylanyp kelgenin aıtady. «Biz memlekettik standarttardyń paıda bolýyn kútpeı̆-aq, jekemenshik mektepterdiń bul tájirıbeni qalaı̆ qabyldap jatqanyn kórip otyrmyz. Biz Memleket basshysyna shahmatty bilim berý baǵdarlamasyna engizý kerektigin aı̆typ, odan tolyq saıası qoldaý aldyq. Endi shahmatty mektep baǵdarlamasyna fakýltatıvtik pán retinde engizý josparyn ázirlep jatyrmyz», dedi ol.
Dármen Sádýaqasov Astanada shahmattan álem chempıony ataǵy úshin ótip jatqan match aıasynda halyqaralyq tájirıbe jınaqtaý jáne shahmatty engizýge degen kózqarasty qalyptastyrý maqsatynda halyqaralyq sarapshylardyń qatysýymen ǵylymı-tanymdyq konferensııa ótkenin aı̆tty. «Aǵymdaǵy mindetter bóliginde biz Oqý-aǵartý mınıstrliginiń, Joǵary bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń, Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qoldaýymen mamandardy daıarlaý máselelerin talqyladyq. Onyń ishinde bapkerler men oqytýshylar, mamandar biliktiligin arttyrý, sondaı̆-aq pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń sońǵy kýrstarynda trenerlerdiń jańa býynyn daı̆yndaý máseleleri sóz boldy. Munda ádisteme, oqý baǵdarlamalary, oqý-ádistemelik keshen máseleleri talqylanyp jatyr», dedi Dármen Sádýaqasov.
Sondaı-aq QShF birinshi vıse-prezıdenti bıyl qańtar aı̆ynda elimizdegi pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń qatysýymen jıyn ótkenin, al qazirgi ýaqytta shahmattan muǵalimderdi daıarlaý baǵdarlamasyn engizý máselesin talqylap jatqanyn da tilge tıek etti. Qazir ýnıversıtetterde qanatqaqty baǵdarlama iske qosylǵan. Sondaı̆-aq mektep oqýshylary arasyndaǵy halyqaralyq jarystardyń fınalyn Qazaqstanda ótkizý josparlanyp otyr.
Al QShF atqarýshy dırektory Gúlmıra Dáýletova shahmatty aldymen bastaýysh synyptarǵa, odan keı̆in oqý júı̆esiniń basqa da sanattaryna fakýltatıvtik pán retinde engizý josparlanyp otyrǵanyn atap ótti.
«Shahmat – zııatkerlik qabiletterdi, este saqtaýdy, zeı̆in qoıýdy jáne standartty emes sheshimderdi qoldaný qabiletin damytýdyń qýatty quraly. Shahmat oı̆naǵan árbir bala grossmeı̆ster bolyp óspese de, oqý úderisi, mektep pen ýnıversıtet qabyrǵasynan tys jerde de ózine paı̆daly bolatyn mańyzdy daǵdylardy meńgeredi», deıdi G.Dáýletova.
«FIDE – Chess in Education» komıssııasynyń tóraǵasy Leonse Garsıa (Ispanııa) jáne komıssııa hatshysy Rıta Atkıns (Majarstan) óz kezeginde shahmatty oqý úderisine engizýdiń haly-qaralyq tájirıbesi men onyń nátıjesinde oqýshylardyń pánder boı̆ynsha kórsetkishteri jaqsarǵanyn aı̆tty. Olar jalpy bilim beretin mektepterde shahmatty engizýge memleket tarapynan jasalyp jatqan qoldaýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy.
Aldaǵy ýaqytta «Chess Legends» qosymshasy bilim berý jobasynyń IT platformasyna aı̆nalýy múmkin. Ony Qazaqstannyń programmısteri birneshe tanymal shahmatshylardyń, onyń ishinde 14-shi álem chempıony Vladımır Kramnık pen 4 dúrkin álem chempıony, FIDE-niń álemdik reı̆tıngtegi kóshbasshysy qytaılyq Hoý Ifannyń jetekshiligimen ázirledi. Oqytý ádistemesin FIDE aǵa jattyqtyrýshysy, Qazaqstan, Úndistan jáne Ispanııa quramalarynyń burynǵy bas bapkeri Evgenıı̆ Vladımırovtiń komandasy daı̆yndady.