Ulttyq oıyndardyń balanyń zerektigi men eptiligin ushtaýǵa áseri zor. Osy baǵytta Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasy tárbıe jumysyn tıimdi uıymdastyrý maqsatynda orta bilim berý uıymdarynyń jańa oqý jylyna «Toǵyz aı – toǵyz is-shara» atty josparyn usyndy. Osy toǵyz oqý aıynda oqýshylar toǵyz túrli is-sharaǵa qatysady.
– Bul jospar bıylǵy naýryzda oqýshylar arasynda ótken «Kúı kúmbiri» respýblıkalyq dombyrashylar chellendjinen bastaldy. Barlyq is-shara ulttyq qundylyqtar negizinde tárbıe úderisine biryńǵaı kózqarasty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan, – dedi Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasynyń prezıdenti Madına Tynybaeva.
Aıtalyq, is-shara belgili bir tártippen ótedi. Máselen, qyrkúıek – «Sergitý sáti», qazan – «Ánuran aıtý», qarasha – «Asyq atý», jeltoqsan – «Shyǵarma jazý: bolashaqqa hat», qańtar – «Qazaq esebi», aqpan – «Oqýǵa qushtar mektep», naýryz – «Dombyrashylar», sáýir – «Toǵyzqumalaq, shahmat oıyny», mamyr – «Jasyl meken» dep ár aı taqyrypqa bólingen.
Qazir elimizde ulttyq oıyndarǵa qyzyǵýshylyq arta túskenin baıqaımyz. Sonyń bir kórinisi retinde asyq atý sportyn aıtýǵa bolady. Bıyl Memleket basshysy Stepnogor qalasynda sportshylarmen kezdeskende asyq atý sportyna erekshe mańyz berip, osy sport túrin halyqaralyq deńgeıge kóterip jatyrmyz dep atap ótti.
Respýblıkalyq Asyq atý fedarasııasynyń prezıdenti Jomart Sabyrjanulynyń aıtýynsha, jalpy asyq atý sporty óte yńǵaıly. Bul sport túrimen jyldyń tórt mezgilinde aınalysýǵa múmkindik bar. Oǵan keremet sport alańy men qymbat qural da qajet emes. Qarajat jaǵynan da shyǵyn az. Bastysy, asyq atý sporty kez kelgen adamdy mergendikke, shapshańdyqqa, ózin ortada ustaı bilýge, bir-birine qurmet kórsetýge, ózgeniń usynysy men qatesin túsinýge, onyń kózqarasymen sanasa bilý sekildi adamdyq qasıetke tárbıeleıdi. Medısına jaǵynan da paıdasy mol.
Búginde elimizdegi 16 oblysta akkredıttelgen asyq atý federasııasy jumys isteıdi. Sondaı-aq asyq atýdan 1 124 jattyqtyrýshy bar bolsa, onyń 84-i shtattaǵy jattyqtyrýshylar. Keıingi jyldary asyq atýmen aınalysatyndar kóbeıgen. Qazir olardyń sany 77 864-ne jetti. El aımaǵynda 2 239 asyq atý sportynyń úıirmesi bar. 2017 jyly Koreı Respýblıkasynyń Chedjý qalasynda úkimetaralyq materıaldyq emes mádenı murany qorǵaý komıtetiniń 12-sessııasynda asyq oıyny IýNESKO-nyń materıaldyq emes mádenı mura retindegi qorǵaý tizimine kirdi. Sonymen qatar 2018 jyly respýblıkalyq Asyq atý federasııasy ulttyq sport federasııasy retinde Ulttyq olımpıada komıteti tarapynan tanyldy. Búginge deıin asyq atý sport túrinen 60-tan asa sport sheberi daıyndaldy.
– Biz jyl saıyn 20-ǵa jýyq sporttyq is-shara ótkizemiz. Sonyń ishinde 3-ýi halyqaralyq týrnır bolsa, 10-y – el chempıonaty. Byltyr qyrkúıekte Rýmynııanyń Konstanta qalasynda 30 eldiń komandasy qatysqan álem kýboginde elimizdiń asyq atý sportynyń kuramasy birinshi oryn aldy. Sondaı-aq ótken jyly Astanada uıymdastyrylǵan Azııa chempıonatynda da bizdiń qurama bıikten kórindi. Sonyń nátıjesinde segiz sportshymyz alǵash ret «Halyqaralyq dárejedegi sport sheberi» ataǵyna ıe boldy. Sonymen qatar el quramasy úsh ret Qyrǵyzstandaǵy «Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary» men «Ordo» oıyndaryna qatysyp, júldeger atandy. Endi 2024 jyly elimizde ótetin 5-shi «Dúnıejúzilik kóshpendiler oıyndarynyń» baǵdarlamasyna asyq atý sporty (uldar, qyzdar) kirip otyr. Qazir soǵan daıyndalyp jatyrmyz, – dedi Jomart Sabyrjanuly.