Kóshi-qon máselesi únemi el nazarynda, alaıda bul baǵyttaǵy is soltústikte mardymdy júrgizilip jatyr dep eshkim aýyz toltyryp aıta almaıdy. Eńbek kúshi jetpeıtin soltústik óńirge qonys aýdarýshylar legi qazir baıaýlap qaldy. Byltyr barlyǵy 2 556 adamy bar 681 otbasy kelip qonystanǵan, biraq sonyń qanshasy naqty qystap shyqqany jóninde málimet joq.
Jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń basshysy Rınat Eljasovtyń aıtýyna qaraǵanda, bári de tastaı. Onyń bergen anyqtamasy boıynsha, kelgenderdiń arasynan eńbekke qabiletti 974 adamnyń 820-sy jumyspen qamtylypty. Onyń ishinde 652-si turaqty jumyspen qamtylǵan. Alaıda qaı aýdanda, qandaı eldi mekenderde qansha adamnyń jumyspen qamtylǵany belgisiz. Demek, olarǵa baryp, jaǵdaılaryn da bile almaımyz. Qonys aýdarýshylardyń arasynan 168 adam kásipkerlikpen aınalysa bastaǵan eken, sonyń ishinde 111-ine 136 mln teńgeniń qaıtarymsyz granttary men nesıeleri berilgen. Biraq olardyń da naqty kim ekeni, nemen aınalysyp júrgenderi aıtylmaıdy. Áıteýir aqsha bólgenderin aýyz toltyryp jetkizgen. R.Eljasov bıyl 2 660 qonys aýdarýshy men 136 qandasty qabyldaý josparlanǵanyn tilge tıek etti. «Qazir olardy qandaı eldi mekenderge qonystandyrýdy josparlap qoıdyq. Bárine de kórsetiletin materıaldyq kómekter, kóship kelý shyǵyny úshin beriletin sýbsıdııa jáne turǵyn úıdi jaldaýǵa beriletin shyǵyn belgilengen», deıdi ol. Alaıda qandaı eldi mekender ekeni taǵy da naqtylanbaǵan.
Bıyl qonys aýdarýshylarǵa turǵyn úı salýǵa, ıpotekanyń alǵashqy jarnasyn tóleýge 4 mln teńgeniń sertıfıkatyn berý de qarastyrylypty. Bul – qonys aýdarýshy úshin burynǵynyń ústine qosylǵan úlken jeńildik, tek sony paıdalanǵandar soltústikke sińip, el men jerge terin tógip qyzmet qylsyn deńiz. Áıtpese, jeńildetilgen dúnıeni alyp, zytyp otyratyndar da jetkilikti. Ondaılardy sotqa berip, memlekettiń aqshasyn qaıtarýdyń áýre-sarsańdary da kóp bolyp jatyr. Sondaı sotqa tartylǵandardyń biri Serik degen jigit «Soltústiktiń sýyǵynan qorqyp, qashtym», deıdi. О́zindeı adamdar, onyń ishinde jas balalary týyp-ósip jatqanda tepse temir úzetin jigitte ne qylǵan qorqynysh ekenin túsine almaısyń. Shynynda, mundaılardyń qajyryn kóteretin qaıraty tómen, eń bastysy jalqaýlyq ekeni de sózsiz.
Bıyl oblysqa 483 adamdyq 148 otbasy kóship kelip jatyr eken, olardyń arasynan sýyqtan qorqatyndar shyqpasa eken degen tilek bar. Osy kelgenderdiń 31 paıyzy – Astanadan, 26 paıyzy – Túrkistan oblysynan, 11 paıyzy – Shymkent qalasynan. Ázirge kelgen qandastardyń sany 48 adamdyq 25 otbasy ǵana. Olardyń ishinde 24 adamy bar 18 otbasy Reseıden qonys aýdarǵan.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qoldaý mınıstrligi 2023-2025 jyldary soltústikke 8 myń adamdy qonystandyrýdyń Jol kartasyn jasady. Osy kartanyń sheńberinde 3 myń jańa jumys oryndaryn ashýǵa tıis 11 ınvestısııalyq jobany iske asyrý qarastyrylǵan. Karta ońtaıly iske asyrylsa, qonys aýdarýshy aǵaıynnyń sany da arta túser edi degen úmit bar.
Jumyspen qamtý ortalyǵynyń jumysy qaǵazda jazylǵan aqparyna qaraǵanda aına qatesiz. Biraq onda kóńil qoshy kórinbeıdi. Naqty aıtqanda, jeke adamdarmen qalaı jumys istelingeni, qandaı problemalardyń týyndaǵany aıtylmaıdy. Demek, ondaılardy ózderi de kerek qylmaǵan sııaqty, tek tolyp jatqan sandar ǵana. Sonymen qatar biz basqarma basshysy R.Eljasovtan 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan jumyspen qamtýdyń Ulttyq jobasynyń oryndalý barysyn suraǵan edik. Jobaǵa byltyr 19 myń adam qatysyp, sonyń ishinde 11 myń adam jumyspen qamtylǵanyn bildik. Al bıyl oǵan 6 myń adam tartylyp, sonyń 5 myńy turaqty jumysqa ornalastyrylmaqshy.
«Jastardyń jumysqa turý múmkindigin arttyrý úshin biz qala men aýdan ortalyqtaryndaǵy oqý oryndarynda jáne jumys berýshiniń jumys oryndarynda jumysshy kadrlaryn 6 aıda daıyndaıtyn kýrstar ashtyq. Byltyr olarda 375 adam oqyp, aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń traktorıst-mashınıst, elektr jáne gaz dánekerleýshi, aǵash óńdeý stanoktarynyń mamandary, satýshylar, kondıterler, tómengi bilikti býhgalter mamandyqtaryn aldy», dedi basqarma basshysy.
Munda oqyǵandarǵa 21 800 teńge kóleminde stıpendııa da tólenedi eken, tipti kólikpen kelý shyǵynyna 13 800 teńge jáne qaladan tys jerlerden kelip, páter jaldaıtyndarǵa aıyna 34 500 teńge páter shyǵyny da qarastyrylǵan kórinedi. Endeshe oqymaıtyn nesi bar? Alaıda bul iste de jumyspen qamtý basqarmasy burynǵy sarynmen, joǵarydan túsken tapsyrmamen ǵana jumys istep kele jatqany kórinip tur. Áıtpese, oblysqa qajetti jańa jumysshy kadrlardy daıyndaýǵa umtylys jasar edi. Osy jyldyń aqpan aıynda qurylys oryndaryn aralaǵan oblys ákimi Aıdarbek Saparov tas qalaýshylardyń qat ekenin aıtqan bolatyn. Ol óz sózinde osy jumysty sapaly atqarǵandar bir kúnde 90 myń teńgege deıin tabys tabýǵa bolatynyn da atap ótti. «Tas qalaýshy mamandyǵyn qalaǵan jan ony eki aı ǵana oqyp, ıgerip alýyna bolady. Qurylys kompanııalary 1 sharshy metr qalanǵan kirpishke 18 myń teńge tóleýge ázir. Al bir tas qalaýshy orta eseppen kúnine bes sharshy metr kirpish qalaı alady? Bul degenińiz – 90 myń teńge aqsha. Qol-aıaǵy balǵadaı kóptegen jigitter aıyna 80-90 myń teńge tóleıtin kúzet sııaqty jeńil jumystarda júredi. Odan da qurylystyń jumysshy mamandyqtaryn úırenip alsa, otbasyna qanshama tabys ákeler edi», degen edi Aıdarbek Seıpiluly. Sonymen birge ol bıyl oblys 24 myń adamdy jumysqa ornalastyrýdy josparlap otyrǵanyn aıtqan. О́ńirde jańadan 10 myń jumys orny ashylmaq. Osyǵan oraı tıisti qyzmetterge jumysshy mamandyqtaryn daıyndaıtyn qysqamerzimdi kýrstar ashýdy tapsyrǵan.
Al oblystyq jumyspen qamtý basqarmasy áli kúnge tas qalaýshy mamandyqtaryn daıyndaıtyn kýrstar ashýǵa nıet tanyta almaı kele jatqany bergen anyqtamasynan kórinip tur. Aıtylǵan synnan, usynylǵan pikirden birden qorytyndy shyǵarýǵa samarqaýlyq bar ekendigi sózsiz. Aldaǵy ýaqytta bul máseleler de sheshiler degen úmittemiz.
Soltústik Qazaqstan oblysy