Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Álıhan Smaıylov Iran Islam Respýblıkasyna resmı sapary aıasynda sol eldiń Prezıdenti Ibrahım Raısımen kezdesti.
Kezdesý barysynda Álıhan Smaıylov Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń sálemin jetkizip, Qazaqstan-Iran qarym-qatynastaryn damytý máselesi elimizdiń kún tártibinde erekshe oryn alatynyn atap ótti.
«Qazir eki eldiń úkimetteri joǵary deńgeıde alǵa qoıylǵan mindetterdi naqty júzege asyrý boıynsha belsendi jumys júrgizip jatyr. Bıylǵy jyl ekijaqty jáne kópjaqty formattaǵy yntymaqtastyǵymyzdyń joǵary nátıjelerimen erekshelenetinine senimdimin», dedi Úkimet basshysy.
Atap aıtqanda, bıyl Tegeranda aýyl sharýashylyǵy boıynsha Qazaqstan-Iran jumys tobynyń birinshi otyrysyn ótkizý josparlanǵan. Bul eki el arasyndaǵy AО́K salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa qosymsha serpin bermek. Sonymen qatar saýda baǵytyndaǵy jumysty kúsheıtý maqsatynda Qazaqstannyń Irandaǵy arnaıy saýda ókilin taǵaıyndaý týraly sheshim qabyldandy.
Taraptar saýda-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq jáne shekara mańy yntymaqtastyǵyn damytýdaǵy ózekti máselelerdi, sondaı-aq mádenı-gýmanıtarlyq baǵyttaǵy ortaq bastamalardy júzege asyrý jaıyn talqylady.
Sondaı-aq basty kezdesýdiń aldynda Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov Iran Islam Respýblıkasynyń Birinshi vıse-prezıdenti Mohammad Mohbermen de kelissózder júrgizdi.
Taraptar ekijaqty yntymaqtastyqtyń keń aýqymdy máselelerin, onyń ishinde saýda-ekonomıkalyq baılanystardy damytý, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ózara is-qımyldy tereńdetý, ınvestısııa tartý, tranzıttik-kólik salasynda perspektıvaly jobalardy júzege asyrý jáne tutastaı alǵanda júk tasymaldaý kólemin arttyrý, t. b. máselelerdi talqylady.
Premer-mınıstr Iran Qazaqstannyń Parsy shyǵanaǵyndaǵy mańyzdy saýda-ekonomıkalyq seriktesi ekenin basa aıtty. О́tken jyly taýar aınalymy shamamen 20%-ǵa ósip, 528 mln dollardy quraǵanyn, Qazaqstan Iranǵa jalpy quny 250 mln dollar bolatyn 75 taýar pozısııasy boıynsha óz eksportyn ulǵaıtýǵa daıyn ekenin atap ótti.
«Ekonomıkalyq áleýetimizdiń tolyq ashylýyna qaraı biz bul kórsetkishti 3 mlrd dollarǵa deıin jetkize alatynymyzǵa senimdimin. Ol úshin bizde energetıka, kólik jáne logıstıka, aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip jáne t.b. salalarda eleýli rezervter bar», dedi Álıhan Smaıylov.
Onyń aıtýynsha, ózara saýdadaǵy úlesi 70%-dan asatyn aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń saýdasyn ulǵaıtý ekijaqty iskerlik baılanystardyń mańyzdy baǵyty bolyp tabylady. Osylaısha, aýyl sharýashylyǵy taýar aınalymyn 1 mlrd dollarǵa deıin arttyrýǵa múmkindik bar. Bul rette Qazaqstan Iran naryǵyna bıdaı men arpany, kondıterlik jáne un, et ónimderin, sondaı-aq ósimdik maılaryn jetkizýge daıyn. Al Qazaqstan úshin maýsymaralyq kezeńde erte pisetin kókónister men jemisterge qyzyǵýshylyq joǵary.
Taǵy bir mańyzdy baǵyt – ákimshilik jáne tehnıkalyq kedergilerdi joıý, avtomobıl jáne temirjoldardy jańǵyrtý, sondaı-aq teńiz ınfraqurylymynyń logıstıkalyq áleýetin arttyrý arqyly halyqaralyq kólik dálizderin damytý. Bul bólikte «Soltústik – Ońtústik» kólik dálizi, atap aıtqanda, «Qazaqstan-Túrkimenstan-Iran» baǵyty erekshe mańyzǵa ıe.
«Qazaqstan Úkimeti memleketter basshylarynyń alǵa qoıǵan mindetterin iske asyrýǵa jáne ekijaqty birlesken jumysty belsendi jalǵastyrýǵa daıyn», dedi Álıhan Smaıylov.
Mohammad Mohber óz tarapynan Qazaqstan men Iran arasyndaǵy ekonomıkanyń barlyq saladaǵy ekijaqty ózara is-qımyldyń joǵary áleýetin atap ótti. Atap aıtqanda, ol ónerkásip, energetıka, aýyl sharýashylyǵy, densaýlyq saqtaý, týrızm jáne basqa da salalardaǵy yntymaqtastyqtyń perspektıvasyn sóz etti.
Premer-mınıstr sonymen qatar júk aǵynyn arttyrý úshin aımaqtyq jáne halyqaralyq kólik dálizderiniń múmkindikterin barynsha paıdalanýǵa shaqyrdy.
«Iran men Qazaqstan arasyndaǵy qarym-qatynas árqashan túsinistik jaǵdaıynda órbidi. Saıası turǵyda bizdiń qarym-qatynasymyz eń joǵary deńgeıde. Sizdiń saparyńyz elderimiz arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynastardy damytýǵa serpin beretinine senimdimin. Kompanııalardyń ózara iskerlik baılanystaryn ári qaraı tereńdetý úshin jeke sektordy jandandyrýymyz kerek ekeni sózsiz. Biz qazaqstandyq kompanııalardy seriktestigimizdi damytýǵa belsendi qatysýǵa shaqyramyz», dedi Mohammad Mohber.
Kelissózder qorytyndysy boıynsha taraptar qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardy júzege asyrýdyń jol kartasyn ázirleýge daıyn ekendikterin bildirdi.
Odan keıin ekijaqty vedomstvoaralyq jáne kommersııalyq qujattarǵa, sonyń ishinde týrızm, sport, jastarmen jumys jáne keden qyzmetkerlerin oqytý salalaryndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandýmdarǵa, sondaı-aq Quryq jáne Amırabad porttary arasyndaǵy tasymaldaýdy damytý týraly kelisimge qol qoıý rásimi ótti.
Kezdesýden keıin Álıhan Smaıylov pen Mohammad Mohber baspasózge birlesken málimdeme jasady.
«Ashyq ári senimdi ortada biz Qazaqstan-Iran kún tártibindegi negizgi taqyryptardy talqyladyq. Elderimiz arasyndaǵy yntymaqtastyq joǵary deńgeıde tabysty damyp kele jatqanyn qanaǵatpen atap óttik. Birqatar ózekti másele boıynsha óte paıdaly pikir almastyq. Olar eń aldymen, elderimiz arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq jáne mádenı baılanystardy keńeıtýge qatysty boldy», dedi Álıhan Smaıylov BAQ ókilderine.
О́z kezeginde Muhammed Mohber ótken jyldyń qorytyndysyna sáıkes ózara saýdanyń ósýine qaramastan, bul kórsetkishter eki eldiń áleýetine saı emes ekenin atap ótti.
«Qurmetti Premer-mınıstrdiń sapary Qazaqstan men Iran arasyndaǵy taýar aınalymyn 3 mlrd dollar deńgeıine jetkizýge eleýli úles qosatynyna senimdimin. Biz sondaı-aq tranzıttik úderisti, ǵylymdy qajet etetin kompanııalar arasyndaǵy yntymaqtastyqty jáne týrızm salasyndaǵy ózara is-qımyldy jandandyrýǵa kelistik», dedi Mohammad Mohber.