Alty til biletin majar qyzyna qońyraý shalyp, árıne, qazaqsha sóılestik. «Tumarsha deı berińiz – bul esimim Boglarkanyń qazaqsha aýdarmasy. Ońaısha apaı maǵan Tumarsha degen qazaqsha esim bergen», dedi Majarstan astanasy Býdapesht qalasynyń týmasy. Túrkistandaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetinde oqıtyn majar qyzy Boglarka Feher búginde ónerimen, bilimimen Qazaq eline tanylyp úlgerdi.
Birneshe aspapta oınaýmen qatar án jazatyn Boglarka qobyzǵa arnap «Dala syry» atty kúı shyǵarǵan. О́nerli arýdyń odan bólek majar tilinde birneshe jeke týyndysy bar. Al qazaq ulttyq aspaptarynda jıyrmaǵa jýyq kúıdi erkin oınaı alady. Alty jasynan bastap, mýzyka mektebinde on eki jyl boıy vıolonchelde oınaýdy meńgergen. Keıin qazaq halqynyń ulttyq mýzykalyq aspaby – qobyzdy óz betimen úırene bastaıdy. «Qobyzǵa qyzyǵýshylyq meniń ómirime kenetten keldi desem bolady. Majarstanda daýylpazben án aıtatyn «Regélő Fehér Táltos dobcsapat» atty top bar. Olar týǵan jer, ata-baba murasy, ulttyq qundylyqtar týraly án shyrqaıdy. Men de sol toppen birge óner kórsettim. Bir kúni topqa áldebireýler qobyz syılaǵan eken. Top músheleri maǵan sol aspapty tartyp kórýdi usyndy. Keıin bul aspapty qatty unatqanym sonshalyq, ózime arnaıy bir qobyz jasatyp aldym. Alǵashynda ınternetten qobyz tartyp otyrǵan ónerpazdardyń beınetúsirilimderin izdedim. Sonyń ishinde «Turan» ansambli músheleriniń oınaǵanyn talaı ret tyńdadym. Sosyn 2021 jyldan bastap «Turan» ansambliniń qobyzshysy Maqsat Medeýbekten onlaın sabaq ala bastadym», deıdi Tumarsha-Boglarka. Qobyz týraly kóp izdendi. «Mýzyka ensıklopedııasyn» aqtaryp, qobyzdyń skrıpkadan buryn VIII-IX ǵasyrda paıda bolǵanyn, Qorqyt babanyń atymen baılanysty ekeninen habardar boldy.
Majarstanǵa 2014 jyly kelip, konsert qoıǵan «Turan» etnofolklorlyq ansambli jas qyzdy erekshe áserge bólegen. Sol bir áserli keshten keıin Tumarsha qazaqtyń mýzykasyna, tiline, mádenıetine qyzyǵady.
«Ǵalamtordan qazaq álipbıin úırene bastadym. Ol kezde majar tiline aýdarylǵan álipbıdiń nusqasy bolǵan joq. Kóp áripti úırenýde qıyndyq bolǵan joq. Biraq qazaq tiliniń q, ǵ, u, ú sekildi dybystaryn «Turan» ansambliniń oryndaýyndaǵy ánderdiń mátinin jattaý, muqııat zerdeleý arqyly úırendim. Sosyn belgili majar ǵalymy, túrkolog, shyǵystanýshy Ishtvan Qońyr Mandokıdiń jary atyraýlyq Ońaısha apaıdyń qazaq tili kýrsyna úsh jyl qatystym. Ár jylda on alty apta kóleminde sabaq júrgiziletin. Sabaq sany az bolsa da, kóp nárse úırendim. Ońaısha apaıdan qazaq tili, mádenıeti, salt-dástúrleri, mentalıteti týraly kóp derek bildim», deıdi tildi qalaı meńgergenin eske alǵan majar qyzy. – Majar men qazaq tiliniń logıkalyq qurylymy uqsaıdy. Ishtvan Qońyr Mandokı eki tilge ortaq bes myńǵa jýyq sóz baryn aıtqan. Alma, ana, saqal, balta, kishi sekildi sózder bizde de bar. Majarstanda biz tek majarsha sóıleımiz. Sondyqtan men álemniń barlyq eli óz ana tilinde sóıleıdi dep oıladym. Alaıda Qazaqstanda ana tilin bilmeıtin, oryssha sóıleıtinderdiń baryn bilgen kezde tańǵaldym. Túrkistan turǵyndarynyń taza qazaqsha sóıleıtinine, Majarstannan kelgen boıda osyndaı ortaǵa túskenime óte rızamyn. Kıeli Túrkistanda turǵan tórt jylda óte meıirimdi adamdarmen kezdestim. Jaqsy dostar taptym».
Ilgeride Qazaqstanǵa shekti aspapta oryndaýshylar arasyndaǵy halyqaralyq baıqaýlarǵa úsh jyl qatarynan qatysqan Boglarka Feher Túrkistanda joǵary bilim alýdy uıǵarypty. Majarstannyń Bach-Kıshkýn degen óńirinde ornalasqan Lakıtelek halyq ınstıtýtynda jyl saıyn jazda qazaq mádenıetine baýlıtyn bir aptalyq lager uıymdastyrylady eken. Majar jastary arasynda álem tilderi men mádenıetin zerdeleýge arnalǵan Lakıtelek halyq ınstıtýtynyń biregeı jobasy tanymaldylyqqa ıe ekenin aıta ketelik. Boglarkany qazaqshaǵa úıretken Ońaısha apaıy jyl saıyn sonda baryp, sabaq beredi. Sol joly Qazaqstannan kelgen delegasııa músheleriniń biri – bilim salasynda jumys isteıtin Mánshúk Muhametqalı Boglarkanyń qazaq mádenıetine degen qyzyǵýshylyǵyn baıqaǵan. Sóıtip, oǵan Qazaqstanda bilim alýǵa keńes bergen, kómektesetinin aıtqan. Osylaısha, Ońaısha apaıy ekeýi Túrkistanǵa Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetinde oqýǵa kelýine septigin tıgizipti. Ýnıversıtettiń sport jáne óner fakýltetiniń dástúrli mýzyka mamandyǵyna 2019 jyly oqýǵa túsken. Bir jyl daıyndyq kýrsynda oqyp, qazaq, túrik tilderin jetik meńgergen. Ustazy Erasyl Qaýmbaevtan dombyra úırenip, «Turannyń» qobyzshysy Maqsat Medeýbektiń onlaın sabaǵyna qatysyp júrgen Tumarsha-Boglarka qazaqtyń naqyshyn, oıý-órnekterin erekshe unatatynyn, qazaq pen majarlardyń ulttyq kıimderi uqsas ekenin aıtady. «Qazaqtar ata-babalarynan qalǵan murany qatty qurmetteıdi. Baıqap qarasam, bizdiń oıý-órnekterimiz de qatty uqsas eken. Majarlardyń oıý-órnekterin jiti zerttegen ǵalym Hýska Iojeftiń eńbekterin oqysam, Majarstan jerinde júrgizilgen arheologııalyq qazbalar nátıjesinde tabylǵan oıý-órnekter qazaqtardikine qatty uqsaıdy. Qazaqtyń tusaýkeser rásiminiń sımvolıkasy maǵan qatty unaıdy. Jeti atasyn, túp-tamyryn bilýi kerek degen tárbıelik dástúrge de qyzyǵamyn. Sosyn naýryzkójeniń jeti túrli taǵamnan jasalatyny tańǵaldyrady. Jeti shelpek taratý dástúriniń de ózindik máni bar. Sondaı shelpekti majarlar da pisiredi. Biraq ústine qaımaq, irimshik, sarymsaqtyń maıyn jaǵady», deıdi Tumarsha-Boglarka.
Ár oqý semestriniń sońynda eline asyǵatyn Tumarsha Qazaqstanǵa tek oqý úshin kelgenin, munda qalý josparynda joqtyǵyn da jasyrmady. Qazaq mádenıetine erekshe qyzyqsa da, týǵan elinen basqa esh elde uzaq tura almaıtynyn aıtqan majar qyzy Almatydaǵy Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııada nemese T.Júrgenov atyndaǵy óner akademııasynda bilimin jetildirýdi kózdeıdi. Tabıǵaty keremet Almatyda turǵysy, qobyz tartýdy tereń meńgergisi keledi. «Meni izdegenińizge rahmet!», dedi majar qyzy qoshtasarda.
Túrkistan oblysy