Shekara asqannan keıin kezdeısoq oqıǵaǵa tap bolyp, jazataıym jaǵdaıǵa ushyraǵan el azamattaryna qatysty kez kelgen málimdemege memleket beıjaı qaraǵan emes. Bul rette elimizdiń sheteldegi elshilikteri men dıplomatııalyq qyzmet ókilderiniń eńbegin erekshe ataýymyz kerek. Saıası kelisimder arqyly júzege asatyn kúrdeli máseleden bólek, adam taǵdyryna qatysty qabyldanatyn jedel sheshimder azamattardyń ómiri men bostandyǵyn saqtap, qamtamasyz etýge jol ashady. Sondaı oqıǵalardyń birer mysalyna toqtalsaq.
О́tkende Irak túrmesinde ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrylǵan áıelder ashtyq jarııalady. Olardyń arasynda qazaq áıelderi de bar. Eger Irak bıligi sottalǵandarǵa raqymshylyq jasasa, Syrtqy ister mınıstrligi olarǵa qatysty kelissóz júrgizýdi jalǵastyrady. Mınıstrliktiń resmı ókili Aıbek Smadııarovtyń aıtýynsha, osydan birneshe jyl buryn Iraktan «Rýsafa» operasııasy aıasynda bir top bala elge jetkizilgen. Alaıda olardyń analary ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrylyp, Baǵdat túrmesinde jazasyn óteýge úkim shyqqan.
«Bıyl 24 sáýirde Qazaqstannyń Iordanııadaǵy elshiligine terrorıstik uıymnyń qyzmetine qatysqany úshin ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrý týraly Irak bıliginiń úkimine narazylyq retinde Baǵdattaǵy «Rýsafa-6» atty túrmede otyrǵan sheteldikter, onyń ishinde Qazaqstan azamattary da ashtyq jarııalaý aksııasyn bastaǵany týraly habarlama tústi», dedi A.Smadııarov elordada ótken baspasóz máslıhatynda.
Isti bolǵan adamdar óz memleketterine tezirek ekstradısııalaýdy talap etip otyr. Ashtyq aksııasy Irak bıliginiń «Raqymshylyq týraly» zańǵa qol qoıýy týraly qaýeset taraǵan kezde bastalǵan.
«Qolda bar aqparatqa sáıkes Irak bıligi bıyl barlyq sanatta qylmys jasaǵan adamdarǵa «Raqymshylyq jasaý týraly» zańǵa qol qoıýdy josparlap otyr. Biraq bul naqty aqparat emes. Aıta keteıik, raqymshylyqqa iligetin adamdar óz jazasynyń úshten birin sol elde óteýge tıis. Qazir joǵaryda atalǵan mekemede DAISh terrorıstik uıymyna qatysqany úshin sottalǵan 6 Qazaqstan azamaty óz jazasyn ótep jatyr. Jalpy, narazylyq bildirip otyrǵandar ádiletsiz úkimge, negizsiz aıyptaýlarǵa qatysty shaǵym aıtyp otyr», dedi SIM ókili.
Áıelder ashtyq jarııalap, narazylyq tanytqan soń Qazaqstannyń Iordanııadaǵy elshiliginiń bastamasymen 26 sáýirde «Rýsafa» túrmesiniń sýdıasy jáne prokýror orynbasarymen, sondaı-aq IýNISEF-tiń Irak keńsesi balalardy qorǵaý jónindegi mamanymen kezdesý ótken. Kezdesý qorytyndysy boıynsha Qazaqstan azamattarynyń quqyqtaryn saqtaý boıynsha ýaǵdalastyqqa qol jetkizilgen. «Eger Irak bıligi raqymshylyq aksııasyn qabyldasa, onda biz tıisti kelissózderdi jalǵastyramyz», dedi Aıbek Smadııarov.
Eske salsaq, 2017 jyly Irakta elimizdiń alty azamaty 25 jylǵa sottalǵan edi. Irak soty áıelderdi ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrý – Irak zańy boıynsha 25 jyl túrme jazasyn taǵaıyndady. Olar lańkestik áreketterge barǵan, atap aıtqanda DAISh uıymynyń múshesi bolǵan. DAISh – Qazaqstanda tyıym salynǵan terrorıstik uıym. Syrtqy ister mınıstrligi olardyń jazasyn ótep bolǵan soń, Qazaqstanǵa qaıtatynyn aıtty. Sottalǵandar – Oral qalasy, Túrkistan, Almaty jáne Qaraǵandy oblysynyń turǵyndary. 2019 jyldyń qarashasynda Iraktan 14 bala elimizge jetkizildi. Olardyń analary sottalyp, terrorıstik áreketke qatysy úshin túrmede jazasyn ótep jatyr.
Sheteldik BAQ deregine súıensek, «Rýsafa» túrmesinde sheteldik 494 áıel otyr. Olar Irakqa 18 elden kelgen.
Sondaı-aq Syrtqy ister mınıstrliginiń resmı ókili Aıbek Smadııarov el azamattarynyń Taıland pen Mıanma arasyndaǵy «altyn úshburyshtaǵy» eńbek quldyǵynan qalaı qutqarylǵanyn da aıtty.
«Sáýir aıynyń ortasynda azamattarymyzdyń biri Bangkoktaǵy konsýlymyzǵa telefon soǵyp, óziniń jáne taǵy tórt jigittiń Mıanmada eńbek quldyǵynda júrgenin jetkizdi. Árıne, azamatpen sóıleskennen keıin onyń aıtyp otyrǵany qandaı kompanııa ekenin anyqtaı bastadyq. Olardy ustap turǵan shetelde tirkelgen qytaılyq kompanııa eken», dedi A.Smadııarov.
SIM ókiliniń aıtýynsha, kompanııa árbir Qazaqstan azamaty úshin 6 mıllıon teńge suraǵan, sodan keıin ǵana olardy jiberetinin aıtqan. Olar atalǵan somanyń áýe bıletterine, turýǵa, jol júrýge, vızaǵa jáne basqa da qujattarǵa ketken shyǵyn ekenin alǵa tartqan.
«Bizdiń konsýl óte tájirıbeli adam, ókinishke qaraı, mundaı oqıǵalarmen jıi kezdesip, el azamattaryn qutqaryp júr. Konsýl olarǵa ne isteý qajettigin aıtyp, nusqaý bergen. Sodan soń bul jigitter sol jerden qashýdy uıǵarady. Taıland jaǵynan kómek surap, dıplomattarymyz olardy kútip almaq bolady. Alaıda jigitter bizdiń konsýlǵa qashyp bara jatqandaryn aldyn ala habarlamaǵan. Olar qashyp ketpes buryn jarty saǵat qalǵanda habar bergen. Al olar baratyn shekaraǵa jetý úshin Bangkoktan 7-8 saǵat jol júrý kerek. Osylaısha, konsýl olarmen kezdesip úlgermedi.
Bes jigit kompanııa aýmaǵynan qashyp, Mıanma men Taıland shekarasyn bólip turǵan ózenge qaraı júgiredi. Tórteýi sýǵa túsip, arǵy betke júzip ótedi de, bir jigit júze almaı qalyp qoıady. Kúzetshiler ony qýyp jetip, kompanııa aýmaǵyna qaıtarady. Sondaı-aq Taıland aýmaǵyna ótip ketken jigitterdi de ózennen júzip ótip, Taıland aýmaǵynda ustap alady. Bizdiń jigitter konsýlǵa habar berip úlgeredi. Konsýl dereý Taıland shekara qyzmeti men jergilikti polısııany habardar etip, olar 4 jigitti qutqaryp alady», dedi Aıbek Smadııarov.
A.Smadııarovtyń aıtýynsha, qazaq jigitteri Taılandtyń ımmıgrasııalyq zańnamasyn buzǵany úshin sotqa berilgen, biraq Qazaqstan elshiliginiń aralasýymen olar aýyr aıyppuldardan bosatylyp, elge deportasııalanǵan. Aldaǵy 3-4 kúnde olar Bangkoktan Qazaqstanǵa oralady.