«Ákemteatr» ákelgen tartý

Astana halqy bir apta boıy almaty­lyq ártisterdiń úzdik qoıylymdaryn tamashalaıdy. Atap aıtsaq, M.Áýezovtiń «Qaragóz», B.Shoýdyń «Súıikti meniń perishtem», Abaı Qunanbaıulynyń qara sózderi boıynsha qoıylǵan «Qara», A.Volodınniń «Qoshtasqym kelmeıdi», B.Brehttiń «Peri qatyn», Á.Nurpeıisovtiń «Qan men ter. Aqbala», Sh.Murtazanyń «Aı men Aısha» qoıylymdary teatrsúıer qaýym nazaryna usynylady.

 – Qazirgi zamannyń sıpaty keshegi­ni tezirek umytyp, erteńgi kúnge alańdap ómir súrý sııaqty bolyp kórinedi. Sál bir-eki jyl sheginispen artqa kóz sal­saq, búkil álem úlken pandemııadan shyq­ty. Shyny kerek, ári-beri júrý, ásirese, ­teatr festıvalderine qatysý, gastrol jasaý óte kúrdeli boldy. Mine, sol eki ortalyqta M.Áýezov teatrynyń Astanaǵa kelmegenine de 5-6 jyl bolyp qalǵan eken. Osy ýaqytta qoıylyp, sahnalanǵan eldiń aýzy, kórermenniń kókeıinde júrgen spektaklderdi ákelip bas qalanyń zııaly jurtshylyǵyna kórsetip qaıtaıyq degen sheshim qabyldadyq. Usynysymyzdy Mádenıet jáne sport mınıstrligi qoldap, osylaısha Astana kórermenimen saǵynysa qaýyshyp jatqan jaıymyz bar, – dedi teatr dırektory Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Erkin Jýasbek.

Erkin Tileýqululy málim etkendeı, Arqa tórinde mádenı oqıǵa jasaýǵa Alataý baýraıynan 70-ke jýyq teatr qyzmetkeri, onyń ishinde 40-tan asa akter men eki úlken kólik teatr dekorasııa­sy at arytyp asyǵa jetipti. Sol eńbek pen talpynysqa oraı elorda halqynyń saf ónerge degen yqylasy da óte joǵary eken. Tipti gastrol kestesine engen keı­bir qoıylymdardy qaıtalap qoıýyn surap jatqan jurtshylyq jeterlik. Solardyń ishinde, ásirese, jastardyń yqylas-qulshynysy kóńil qýantady. Bul – álbette halyqtyń teatr ónerine degen úlken súıispenshilik peıiliniń paıda bolǵandyǵynyń belgisi ekendigine de teatr basshylyǵy basa toqtaldy. Dırektordyń aıtýynsha, qazir teatrlar arasynda básekelestikten góri baýyrmaldyq basym. Demek, ondaı ortada óreli óner týdyrýǵa da tamasha jol ashylady. Munyń jarqyn mysaly – almatylyq M.Áýezov teatry men astanalyq Q.Qýanyshbaev teat­rynyń óner kórseter teatr alańyn almastyryp, birdeı ýaqytta bir-biriniń sahnasyn­da qoıylym oınaýy, sol arqyly kórer­menderge de tamasha tartý jasaýy. Qazir qos qalada da bılet tappaı sabylǵan kórer­men sanynda shek joq. Bul da bolsa óner­diń óskendiginiń, sol saf ónerdi baǵa­laýshy kórermenniń talǵamynyń qalyp­tasqandyǵynyń belgisi ekendigi sózsiz.

– Qazir teatrlardyń arasynda jarys emes, aýyzbirshilik paıda boldy. Bir-birine kórsetetindeı úlken akterlik, rejısserlik mektep qalyptasty. О́ner ujymdary arasynda rejısserler aýysyp, biriniń rejısseri ekinshisiniń teatryna baryp spektakl qoıatyn jaqsy bir úrdis qaıtadan qalpyna kele bas­tady. Bul jalpy qazaq sahna óneriniń keńistiginde bolyp jatqan jańalyqtar men jaqsylyqtar ekendigin basa aıtqym keledi. Biraz jyldan beri umytylyp ketken «Teatrǵa bılet bar ma eken?», «Qaıtsek oryn tabylady?», «Artyq bılet satyńyzdarshy» dep esiktiń aldynda júrgen adamdardy jıi kózimiz shalatyn boldy. Bul da, shyny kerek, qoǵamnyń jaqsarýynyń, halyqtyń shynaıy, tiri ónerge degen kóńiliniń qalyptasýynyń arqasy, – dedi teatr dırektory.

Erkin Jýasbektiń pikirin teatr­dyń kórkemdik jetekshisi, KSRO jáne Qazaqstannyń halyq ártisi, Eńbek Eri Asanáli Áshimov te qoldap, repertýardaǵy úzdik spektaklder iriktelip ákelingen dál osyndaı sıpattaǵy gastroldik sa­par­lardyń ónerdi ósiretindigin, aldaǵy ýaqytta mundaı bastamalardyń kórkemdik deńgeıimen qatar geografııa aıasyn keńeı­týdi de alǵa tartty.

– Kezinde biz gastroldik saparlar­ǵa aılap shyǵatynbyz. Bir oblysty túge­limen aralap, eldiń túkpir-túkpirine qo­ıylym qoıatynbyz. Respýblıkany bylaı qoıǵanda, alys-jaqyn shetelderge de oqtyn-oqtyn qazaq ónerin áıgilep qaıt­qan sáýleli sátterimiz jeterlik. Sebe­bi óner – ulttyń ózi, ásirese, teatr men kıno ónerinde qazaqtyń tutas bolmysy, boıa­masyz beınesi jatyr. Sondyqtan da óner­di ıdeologııanyń basty quraly dep be­ker atamasa kerek. Osy ólshem aıasynan tarqatar bolsaq, ónerdiń órkendeýi, kórermen talǵamynyń qalyptasýy úshin mádenıet almasýdyń mańyzy zor. Teatr gastroldik saparlardan bólek, ártisterin shetelderge sheberligin shyńdaýǵa jiberip turýynyń da sahna mamany úshin bereri mol. Sonda óner ósedi, qazaq teatry qa­ryshtap damıdy. Meniń ózim de kezinde Reseıge birneshe márte baryp, aptalap jatyp sheberligimdi shyńdap qaıttym. Bul ásirese, tarıhyna 100 jyl tolǵaly otyrǵan, sahnasynda nebir dúldúl, uly tulǵalarymyzdyń izi qalǵan ákemteatr úshin mańyzdy. Qanatynyń astynan talaı ujymdy túletip ushyrǵan M.Áýezov teatry – ónerdiń úlken qara sha­ńyraǵy. Gastrolimizdi joǵary deńgeıde uıym­dastyryp berip otyrǵan Mádenıet jáne sport mınıstrligi keleshekte osy ja­ǵyn da eskerse degen tilegimiz bar, – dedi Asanáli Áshimov.

Kezinde Qaragóz bolyp ákemteatr tabaldyryǵyn ımene attaǵan aktrısa Danagúl Temirsultanova dál osyndaı kási­bı kemeldenýdiń arqasynda búginde Mórjan­daı analar beınesiniń bıiginde kórinip, kórermenin tánti etti.

– Asanáli aǵamyz jaqsy aıtyp ótti, akter úshin kásibı tájirıbe almasýdyń mańyzy zor. Sol arqyly ártis ósedi, som­­daıtyn keıipkerin kemeldendiredi, sheberligin shyńdaıdy. Nátıjesinde, kórermenderimizben sahna arqyly syr­lasýǵa, óner tili arqyly suhbat qurý baqytyna ıe bolamyz. Búgingi kórermen óte bilimdi ári sezimtal jáne olardyń talǵamy ártúrli. Sol kórermenderimiz­diń qabyldaýyna laıyqty san alýan qoıylymdar bizdiń repertýarda bar. Sonyń bir parasyn osy gastroldik sapar baǵdarlamasyna syıǵyzyp ákelip otyrmyz. Oınaǵan rólimiz ben keskindegen keıipkerlerimizden kórermen qaýym rýhanı azyq pen umytylmas áser alady dep senemiz, dedi aktrısa.

Rasynda da, M.Áýezov teatrynyń el­or­da jurtshylyǵyna ákelgen qoıylym­darynyń qaı-qaısysy da taqyryptyq jaǵynan bolsyn, dramatýrgııalyq, janr­lyq turǵydan da kórermen kóńilin qýa­nyshqa bólep qana qoımaı, oılanýǵa da jeteleıtin mándi, kórkemdik deńgeıi jo­ǵary spektaklder ekendigin afıshaǵa kóz júgirtip-aq ańǵarý qıyn emes. Teatrdyń negizgi úsh janry – komedııa, tragedııa, dramany gastrol baǵdarlamasyna teń­deı syıǵyzǵan ujymnyń kórermenin qaı­talanbas sezimder saparyna shaqyrary sózsiz.