«Kózqaras» alańyndaǵy basqosý

Is-sharaǵa Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli, Qazaq­stan halqy Assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary Marat Ázilhanov, QHA Ǵylymı-saraptamalyq keńesi men QHA kafedralar qaýymdastyǵynyń músheleri, sarapshylar qatysty. Jıynda alǵash bolyp sóz alǵan Darhan Qydyráli aldymen alqaly jıynda Prezıdent júktegen min­det­terge toqtaldy.

– Táýelsizdigimizge qol jetkizgeli ortaq ıdeal­­­dar men qundylyqtar, birik­­tirilgen azamattar qoǵamy, bir­tutas otbasy bir el retinde qalyp­ta­syp keledi. Osy oraıda Memleket basshysy birqatar mindetti júktedi. Birinshisi, halyq arasynda aqparattyq túsindirý jumystaryn tıimdi júrgizý, memlekettik organdar ara­synda jańa­sha tásilderdi engizý. Etno­mádenı birlestikter áleýetin tıim­di paıda­la­ný da mańyzdy. Sonda ǵana ár azamat ózin birtutas eldiń ajy­ra­mas bóligi retinde sezinedi. Al jal­py­­azamattyq biregeılikti ny­ǵaıtý fak­tory degenimiz – bul mem­le­ket­tik tildi da­mytý degen sóz. Bar­lyq azamattyń mem­lekettik tildi nyǵaıtý máselesi – eldegi basym ba­ǵyt­tardyń biri. Mem­lekettik til jalpy azamattyq ıntegra­sııanyń, ǵy­lymı progress pen bilimniń ozyq jetis­tikterine jol ashatyn tıimdi qu­ral­ǵa aınalyp keledi. Bul máselege Prezıdent te aıryqsha toqtaldy. Sol sebepti de memlekettik tildi oqytý ádistemesin jetildirip, tárbıe jáne bilim berý mekemelerinde qazaq tilin oqytý sapasyn arttyrý, jalpy etno-mádenı birlestikterdiń, jastardyń jumysyn júrgizý barysynda qazaq tilin nasıhattaý máselesi búgingi kún tártibinde. Sondaı-aq qoǵamdyq keli­simdi nyǵaıtý men jalpyulttyq bire­geılikti qalyptastyrýda BAQ-tyń rólin kúsheıtý de óte mańyzdy, – dedi Darhan Qydyráli óz sózinde.

Sondaı-aq mınıstr ulttyq bire­geı­­likti qalyp­tas­ty­rýda jańa kommýnıkasııa men mass-medıanyń róli erekshe ekenine toqtaldy. Ol aq­pa­rattyq keńistikti utymdy paıda­la­ný arqyly memlekettik tildi qol­daný aıasyn keńeı­tip, etnos­tar ara­synda qazaq tiline degen qyzy­ǵý­shy­lyqty arttyrýǵa bolaty­nyn da alǵa tartty. Buǵan qosa alańda etnostyq BAQ-tardy damytý jáne etnosaıasattyń birtutas bolyp, dáıekti túrde júr­gizilýindegi ǵylymnyń róli týraly sóz qoz­ǵaldy. Al sarapshylar «ult» uǵy­mynyń mánisin jiti túsindirip berdi.

– Sarapshylar qaýymdastyǵy bul baǵytta pikir almasqan kezde, jańa ulttyń paıda bolýy, ulttyń jańa­shyl sıpatyn engizý jóninde usynys qozǵal­ma­dy. Ǵylymı turǵyda «ult» uǵymyn anyqtaıtyn eki tásil bar. Birin­shisi, etnostyq ult turǵysynan bolsa, ekinshisi saıası ult dep qaras­tyrý. «Etnostyq ult» degenimiz shyǵý tegińizben tikeleı baılanysty. Ult etnostyń aıasynda qalyptasady. «Saıası» ult uǵymy degenimiz azamat­tyq kelisim arqyly qandaı da bir ıgilikterge qol jetkizip otyrǵan bir elde turatyn adamdardyń tobyna aınalady. Biregeı qazaq ulty dep atalý bir ultty saıası ult turǵysynan túsiredi. «Saıası ult» uǵymy óte tereń. Etnos, azamat uǵymynan da keń. Qazaq jerinde turatyn barlyq azamat biregeı saıası qazaq ulty bolyp sanalady. Qazaqstanda turatyn orystar da, kárister taǵy basqalary bes mıllıon segiz júz myń adam saıası ult. Olardyń barlyǵyn shetelde júrgende, qazaq dep bekerden-beker atamaıdy. Demek, saıası ult kategorııasynyń sıpatynan aıtady, – dedi Marat Ázilhanov.

Jıynda «Qoǵamdyq kelisim» me­ke­­mesiniń dırektory Elına Paýlı elimizdegi «Dostyq úıleri» tek saltanatty is-shara ótkizetin oryn emes, zamanaýı kovorkıng ortalyǵy bolýy kerek degen pikirin jetkizdi. Sondaı-aq basqosýda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Til saıasaty komıtetiniń tóraǵasy Erbol Tileshov, «Qazaqstan» respýblıkalyq teleradıo­korporasııasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Ilham Ibragım, Joshy Ulysyn zertteý ǵylymı ınstıtýtynyń dırektory, PhD Jaqsylyq Sábıtov, Halyqaralyq Túrki akademııasynyń sarapshysy, fılo­logııa ǵylymdarynyń kandıdaty Tımýr Kozyrev sóz sóılep, ǵylymı-sa­rap­tamalyq usynys-pikirlerin or­taǵa saldy.