Jýyrda ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXXII sessııasynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jalpyulttyq biregeılikti, memlekettik til mártebesin, etnomádenı birlestikterdiń aldaǵy jumysyn aıqyndap bergen edi. Osy oraıda, Memleket basshysy kótergen máselelerdiń baǵyt-baǵdaryn qalyptastyrý maqsatynda jaýapty mekeme ókilderi «Kózqaras» alańynda bas qosty.
Is-sharaǵa Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli, Qazaqstan halqy Assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary Marat Ázilhanov, QHA Ǵylymı-saraptamalyq keńesi men QHA kafedralar qaýymdastyǵynyń músheleri, sarapshylar qatysty. Jıynda alǵash bolyp sóz alǵan Darhan Qydyráli aldymen alqaly jıynda Prezıdent júktegen mindetterge toqtaldy.
– Táýelsizdigimizge qol jetkizgeli ortaq ıdealdar men qundylyqtar, biriktirilgen azamattar qoǵamy, birtutas otbasy bir el retinde qalyptasyp keledi. Osy oraıda Memleket basshysy birqatar mindetti júktedi. Birinshisi, halyq arasynda aqparattyq túsindirý jumystaryn tıimdi júrgizý, memlekettik organdar arasynda jańasha tásilderdi engizý. Etnomádenı birlestikter áleýetin tıimdi paıdalaný da mańyzdy. Sonda ǵana ár azamat ózin birtutas eldiń ajyramas bóligi retinde sezinedi. Al jalpyazamattyq biregeılikti nyǵaıtý faktory degenimiz – bul memlekettik tildi damytý degen sóz. Barlyq azamattyń memlekettik tildi nyǵaıtý máselesi – eldegi basym baǵyttardyń biri. Memlekettik til jalpy azamattyq ıntegrasııanyń, ǵylymı progress pen bilimniń ozyq jetistikterine jol ashatyn tıimdi quralǵa aınalyp keledi. Bul máselege Prezıdent te aıryqsha toqtaldy. Sol sebepti de memlekettik tildi oqytý ádistemesin jetildirip, tárbıe jáne bilim berý mekemelerinde qazaq tilin oqytý sapasyn arttyrý, jalpy etno-mádenı birlestikterdiń, jastardyń jumysyn júrgizý barysynda qazaq tilin nasıhattaý máselesi búgingi kún tártibinde. Sondaı-aq qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtý men jalpyulttyq biregeılikti qalyptastyrýda BAQ-tyń rólin kúsheıtý de óte mańyzdy, – dedi Darhan Qydyráli óz sózinde.
Sondaı-aq mınıstr ulttyq biregeılikti qalyptastyrýda jańa kommýnıkasııa men mass-medıanyń róli erekshe ekenine toqtaldy. Ol aqparattyq keńistikti utymdy paıdalaný arqyly memlekettik tildi qoldaný aıasyn keńeıtip, etnostar arasynda qazaq tiline degen qyzyǵýshylyqty arttyrýǵa bolatynyn da alǵa tartty. Buǵan qosa alańda etnostyq BAQ-tardy damytý jáne etnosaıasattyń birtutas bolyp, dáıekti túrde júrgizilýindegi ǵylymnyń róli týraly sóz qozǵaldy. Al sarapshylar «ult» uǵymynyń mánisin jiti túsindirip berdi.
– Sarapshylar qaýymdastyǵy bul baǵytta pikir almasqan kezde, jańa ulttyń paıda bolýy, ulttyń jańashyl sıpatyn engizý jóninde usynys qozǵalmady. Ǵylymı turǵyda «ult» uǵymyn anyqtaıtyn eki tásil bar. Birinshisi, etnostyq ult turǵysynan bolsa, ekinshisi saıası ult dep qarastyrý. «Etnostyq ult» degenimiz shyǵý tegińizben tikeleı baılanysty. Ult etnostyń aıasynda qalyptasady. «Saıası» ult uǵymy degenimiz azamattyq kelisim arqyly qandaı da bir ıgilikterge qol jetkizip otyrǵan bir elde turatyn adamdardyń tobyna aınalady. Biregeı qazaq ulty dep atalý bir ultty saıası ult turǵysynan túsiredi. «Saıası ult» uǵymy óte tereń. Etnos, azamat uǵymynan da keń. Qazaq jerinde turatyn barlyq azamat biregeı saıası qazaq ulty bolyp sanalady. Qazaqstanda turatyn orystar da, kárister taǵy basqalary bes mıllıon segiz júz myń adam saıası ult. Olardyń barlyǵyn shetelde júrgende, qazaq dep bekerden-beker atamaıdy. Demek, saıası ult kategorııasynyń sıpatynan aıtady, – dedi Marat Ázilhanov.
Jıynda «Qoǵamdyq kelisim» mekemesiniń dırektory Elına Paýlı elimizdegi «Dostyq úıleri» tek saltanatty is-shara ótkizetin oryn emes, zamanaýı kovorkıng ortalyǵy bolýy kerek degen pikirin jetkizdi. Sondaı-aq basqosýda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Til saıasaty komıtetiniń tóraǵasy Erbol Tileshov, «Qazaqstan» respýblıkalyq teleradıokorporasııasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Ilham Ibragım, Joshy Ulysyn zertteý ǵylymı ınstıtýtynyń dırektory, PhD Jaqsylyq Sábıtov, Halyqaralyq Túrki akademııasynyń sarapshysy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Tımýr Kozyrev sóz sóılep, ǵylymı-saraptamalyq usynys-pikirlerin ortaǵa saldy.