О́tken jyly elimizde «Dos-Muqasan» kórkemfılmi kórsetildi. Ol 1967-1974 jyldardaǵy V.I. Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń Avtomatıka jáne esepteý tehnıkasy fakýlteti stýdentteriniń vokaldyq-aspaptyq ansambliniń qurylýyna, qalyptasýyna jáne onyń mýzykalyq-tárbıelik mańyzyn elge taratýǵa arnalǵan týyndy bolatyn. Onda Tehnıkalyq oqý oryny stýdentteriniń respýblıkada úzdik mýzykalyq ujym uıymdastyrǵany, búkilodaqtyq baıqaýlardyń jeńimpazy atanyp, Qazaqstannyń estradadaǵy ańyzǵa aınalǵany kórsetilgen.
Atalmysh týyndyda fakýltet dekany Baıan Raqyshulynyń esimi birneshe ret atalady. Aıtyp ótý kerek, Baıan Raqyshev 1967-1974 jyldary Avtomatıka jáne esepteý tehnıkasy fakýltetiniń dekany, keıinde V. I. Lenın atyndaǵy QazPTI rektory, Q.I. Sátbaev atyndaǵy QazUTZÝ qurmetti rektory bolǵan. Sondaı-aq QR UǴA akademıgi, QR eńbek sińirgen qaıratkeri. Áıgili áýesqoı mýzykalyq ujymnyń qalyptasýyndaǵy onyń róli týraly surastyrdyq. «Dos-Muqasannyń» dekany bolǵan Baıan Raqyshyev bizge áıgili ansambildiń jan-jaqty daıyndaýdaǵy tyń derektermen bólisti.
- 1966 jyldyń sońynda QazPTI oqý jónindegi prorektor О́.A. Joldasbekov maǵan Avtomatıka jáne esepteý tehnıkasy fakýltetin basqarýdy usyndy, - dep áńgimesin bastady akademık Baıan Raqyshuly.
Men osyǵan deıin Jezqazǵan taý-ken metallýrgııa jáne Sokolov-Sarybaı taý-ken baıytý kombınattary karerleriniń jumys júrgizý qyzmetterin tekserý jónindegi eki komıssııanyń quramyna engen bolatynmyn. Sondyqtan, Qońyrat kenishinde jarylys jumystaryn qaýipsiz júrgizý boıynsha Balqash taý-ken metallýrgııa kombınatymen eki sharýashylyq kelisim-shart jasasqanymdy jáne bazalyq bilimim avtomatıka jáne esepteý tehnıka mamandary daıarlaýǵa sáıkes kelmeıtinin aıtyp, naq bas tarttym. Sonda О́mirbek Aryslanuly óziniń de avtomatıka jáne esepteý mashınalary boıynsha maman emes ekenin, biraq biz ótkizip júrgen pánder atalǵan mamandyqtardyń negizi, olardyń bilimi osydan bastalatynyn aıtty. «Sen teorııalyq mehanıkany, pánderdiń óz aralyq baılanystaryn jaqsy meńgerdiń, ujymnyń tilin taýyp, áriptester arasynda bedelge ıe boldyń, endi biraz ýaqyt ujymǵa da jumys isteýiń kerek», dedi. Men sonda da kelispeı, aıtqanymnan qaıtpadym. Alaıda, ekinshi semestrdiń basynda ınstıtýt partııa komıteti óziniń otyrysyna shaqyryp, rektor G.M. Eskirgenovtyń kózinshe partııa komıteti meniń kandıdatýramdy Avtomatıka jáne esepteý tehnıkasy fakýltetiniń dekany laýazymyna usynatynyn aıtty. Bul basshylardyń sózin tyńdamaǵandarǵa qoldanylatyn belgili ádis. Sonymen, 1967 jyldyń naýryzynan bastap men 1963 jyly uıymdastyrylǵan Avtomatıka jáne esepteý tehnıkasy fakýltetiniń tórtinshi dekany bolyp bekitildim. Fakýltettiń birinshi dekany joǵaryda aıtyp ótken О́.A. Joldasbekov, sodan keıin P. A. Shamın M. P. Zýb bolǵan.
Keıipkerimizdiń aıtýynsha, Avtomatıka jáne esepteý tehnıkasy fakýlteti ol kezde respýblıkadaǵy eń mártebeli, eń bedeldi, eń qajetti oqý salasy bolatyn. Áli mamandar daıyndalyp shyqpaǵanmen, «Avtomatıka jáne telemehanıka», «Mashına-sanaý quraldary» mamandyqtaryn tańdaǵan stýdentter men olardyń ata-analary bul mamandyqtardyń eń ǵylymdy qajet etetin, eń joǵary tehnologııalyq, eń keleshegi zor ekenin bildi. Sondyqtan konkýrs árqashan joǵary bolatyn. Bir orynǵa 10 adamnan artyq adam talasty. 1966 jyly 125 josparlanǵan orynǵa 120 medal ıegeri qujat tapsyrdy. Mine, «Dos-Muqasannyń» ıntelektýaldy deńgeıi qandaı bıik bolǵanyn ańǵartady. Mundaı irikteý oqýshylardyń jalpy bilimdik, zııatkerlik-mádenı deńgeıiniń joǵary sapasyn anyqtady. Solaı dese de, Baıan Raqyshuly úlgerimi joǵarǵy stýdentterdi ǵylymı-zertteý, mádenı-aǵartý jumystaryna, sportqa jáne áýesqoı kórkem ónerpazdyqqa kóbirek tartty. «Dos-Muqasannyń» alǵashqy qadamy týraly bylaı dep eske túsiredi.
- Jınalystardyń birinde komsomol bıýrosynyń hatshysy Q. Sanbaev Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń áýesqoı kórkem ónerpazdar baıqaýyna II kýrs stýdentteriniń kvartetin daıyndaý nátıjeleri týraly baıandady. Onyń aıtýynsha, bastaýysh mýzykalyq bilimi bar Dos Súleev óziniń kýrstastary Murat Qusaıynov, Meıirbek Moldabekov, Shárip Omarovqa nota gramotasynyń negizderin úıretken. Olar gıtarada oınaýdy ıgerdi, qazaqtyń eń tanymal halyq ánderin birge shyrqaıdy. Biz 1967 jylǵy ınstıtýt festıvalinde laıyqty óner kórsetýge daıynbyz. Qatysqandardyń barlyǵy Q. Sanbaevtyń usynysyn qoldap, aldaǵy baıqaýda tabys tiledi. Aıta ketý kerek, fakýltet mýzykanttarynyń osy tobynyń uıymdastyrýshysy jáne shabyttandyrýshysy - Qamıt. Ol óziniń alma-materine berilgen adal, joǵary ıntellektýaldy, súıkimdi, qarapaıym jigit. Vokaldyq-aspaptyq ansambldiń odan ári qalyptasýy men damýyna baılanysty barlyq máselelerdi menimen kelisip, men arqyly sheship otyrdy. Sondyqtan stýdentter ansambldiń qalyptasýyndaǵy dekannyń orny men róli týraly tolyq bile bermegen jáne sol kezde oǵan úlken kóńil aýdarmaǵan.
Qarjylyq másele
Sonymen 1967 jyly QazPTI kórkem ónerpazdar baıqaýynda bedeldi qazylar alqasy «avtomatchıkter» ansambline birinshi oryndy tapsyrdy. Bul oryndaýshylardyń bedelin kúrt kóterdi, olardy ártúrli klýbtarda kóptegen keshterge shaqyra bastady. Jańa zamanaýı mýzykalyq aspaptar qajettiligi týdy. Olardy satyp alýǵa qajetti qarajatty jınaý úshin Q. Sanbaevtyń usynysymen Dekannyń nusqaýy boıynsha 1967 jyldyń kókteminde Almaty qalasynyń kókónis qoımalarynda kartop óńdeýge arnalǵan fakýltet stýdentteriniń komsomoldyq senbiligi uıymdastyryldy. Túsken aqshaǵa Qamıttiń kýrstasy Sasha Rıvlın Máskeýdegi tanystary arqyly qajetti mýzykalyq aspaptarmen kúsheıtkish apparatýrany (elektrondy gıtara, saksofon jáne urmaly aspaptar) taýyp, bir apta ishinde ony Almatyǵa jetkizdi.
Osy jańa aspaptarmen vokaldyq - aspaptyq ansambl músheleri 1967 jyldyń jazynda Qazaqstannyń belgili stýdenttik qurylys qozǵalysynyń belsendisi, A jáne ET fakýlteti komsomol uıymynyń hatshysy Q. Sanbaevtyń jetekshiligimen Pavlodar oblysynyń «Baıanaýyl» sovhozynda qurylys jumysyna kiristi. Árıne, olardyń jumys kúni án jáne bımen aıaqtalyp otyrdy. Olar basqa oblystar men elderden kelgen stýdentteri aldynda óz ónerlerin kórsetti. Tyńdaýshylar «avtomatchık» stýdentterdiń ulttyq, emosıonaldy qoıylymdaryna tańǵaldy, qoldaý bildirdi. «Avtomatıkter» qurylys otrıadtarynyń jaýyngerleriniń kýmırine aınaldy. Ansambldi «Avtomatchıkter» dep ataýy da beker emes. Ol kezde «Dos-Muqasan» ataýy qoıylmaǵan bolatyn. Osy halyqaralyq qurylys jasaǵynda jumys istegen Vengrııadan kelgen stýdentter erekshe tańǵaldy. Olar ansambl ujymyn «Dos-Muqasan» dep ataýdy usyndy. Vengrııa stýdentter qurylys otrıadynyń(QSO) komandıri Iаnogı Karpatı bul ataýdy qalaı oılap taptyńyz degen suraqqa qarapaıym jaýap berdi. Bul ataý oryndaýshylardyń esimderiniń alǵashqy býyndarynan shyqqan: Dos-Dosymnan, Mu-Murattan, Qa-Qamıtten, San-Sanıadan(Aleksandr). Toptyń quramy birneshe ret ózgerip, ansambl 1974 jyly kásibı mártebege ıe bolǵanymen, bul ataý saqtaldy. Bul saparda vokaldyq-aspaptyq ansambl ujymy tolyǵymen aıaǵyna turdy. Onyń mýzykalyq jetekshisi Dosym Súleev ansambldiń kóshbasshysy bolyp moıyndaldy.
Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń «Dos-Muqasan» ansambliniń tez arada osyndaı deńgeıge kóterilýine negizgi sebep mýzykalyq janrdyń tańdalǵan baǵyty. Ol zamanaýı elektrondy aspaptardyń súıemeldeýimen qazaqtyń halyq jáne zamanaýı ánderin óńdeý jáne oryndaý. Bylaısha aıtqanda qazaqtyń altyn qoryn jastardyń tilegine saı jarqyratyp kórsetý. Buǵan súbeli úles qosqandar ansambldiń derbes aqyny – QazPTI «Báısheshek» ádebı úıirmesiniń negizin qalaýshylardyń biri, áıgili «Toı jyry» ániniń avtory, fakýltet stýdenti - Ý.Sydyqov, ansambldiń ıllıýzıonısti, taý-ken fakýltetiniń stýdenti N.Býktýkov, «Alataý» sııaqty halyq ánderiniń sheber oryndaýshysy, professor Ý. Maqanov erekshe ról atqardy.
1968-69 jyldary ansambl búkil elge tanymal bola bastady, Qazaqstannyń mýzykalyq estradalyq ómirindegi jańa qubylys retinde qabyldandy. Respýblıkanyń iri qalalary men oblystaryna, Keńes odaǵynyń basqa respýblıkalaryna gastrolder sany kúrt kóbeıdi. Osyǵan baılanysty ansambldi batysta keń taralǵan elektrondy mýzykalyq aspaptardyń jańa býynymen jańartý qajettiligi týyndaıdy.
25 myń AQSh dollary qajet
Osyǵan baılanysty, 1970 jyldyń basynda QazPTI komsomol komıtetiniń hatshysy bolǵan Qamıt Sanbaev keıipkerimizge kelip, besinshi kýrs stýdentteriniń jańa quraldardy satyp alý týraly ótinishin jetkizdi, oǵan 25 myń AQSh dollary qajet edi. Ol kezde bul úlken soma jáne joǵary bilim mınıstrliginiń bıýdjeti arqyly sheshilmeıtin jaǵdaı. Sheshimniń jalǵyz joly - ónerkásiptik mınıstrlikter arqyly demeýshilik qoldaý bolatyn.
- Men osy ótinishpen Qazaqstannyń tústi metallýrgııa mınıstriniń ózime tanys orynbasaryna bardym. Ol iri kombınattardyń biriniń dırektory mınıstrge tıisti ótinishpen júginýge keńes berdi jáne ol istiń sheshimin baqylaýdy óz moınyna alatynyn bildirdi. Biz partkomnyń burynǵy hatshysy Telman Erǵalıuly Jaqypov ekeýmiz Tekeli qorǵasyn-myrysh kombınatynyń dırektory Ibragım Edelbaevpen kezdesý úshin arnaıy Tekeli qalasyna bardyq. Ibragım Baımuratuly bizdiń ınstıtýttyń túlegi, ári bizben iskerlik baılanysta bolatyn. Oǵan «Dos-Muqasan» ansambli jáne elektrondy-mýzykalyq aspaptardy satyp alýǵa 25 myń AQSh dollary bólingeni týraly baıandadyq. Tústi metallýrgııa mınıstrligimen uzaq kelissózderden keıin ol demeýshilik kómekke ruqsat aldy. Bir jyldyń ishinde aspaptar bizge jetti, - dep aǵynan jaryldy Baıan Raqyshuly.
«Dos-Muqasan» ansambli ujymynyń ózin-ózi jetildirýge degen umtylysyn sol kezdegi QazPTIrektory A.K. Omarov, partkom hatshylary D. K. Kishibekov, T. M. Áljanov jáne QazKSR Joǵary jáne orta bilim mınıstrliginiń basshylary únemi qoldap otyrdy. Bul iske Qazaq ulttyq mýzyka óneriniń bilgiri, Dos-Muqasandyqtardyń naǵyz jankúıeri dosent T. O. Salıbaev óz úlesin qosty.
Túlekterim tiregim
1967-74 jyldardaǵy Avtomatıka jáne esepteý tehnıkasy fakýlteti túlekteriniń kásibı qyzmettegi jetistikteri de aıtarlyqtaı. 40-qa jýyq túlek fızıka-matematıka, tehnıka jáne ekonomıka ǵylymdarynyń doktory boldy.
Osy jyldary fakýltet óziniń damý shyńyna jetti. Bálkim, bul ýaqyt kezeńi Baıan Raqyshevtyń 1967-1974 jyldardaǵy A jáne ET fakýltetin basqarý merzimimen sáıkes kelgeni belgili. Solaı desek te, keıipkerimiz osyndaı joǵary bilikti mamandardyń pleıadasyn daıyndaýda ǵalym-pedagogter P.A.Shamın, L. A. Brıchkın, E. A. Ivanov, Iý. I. Malahov, I.N. Malahova, N. Iа. Zaslavskaıa, I.I. Ývarov, Iý. P. Grýzdov, V.P. Karıakın, A.P. Kýsyı, M. M. Telemtaev, N. K. Qojaspaev, A. Ý. О́mirıaev, I. T. Týgambaev, L. V. Vınokýrov, S. T. Tynymbaev, T. K. Bektibaev, B. D. Hısarov, A. A. Áshimov, D. K. Kshıbekov, A. E. Erjanov, L. V. Gýlnıskıı, A. A. Akıjanov, Ý. K. Qalıjanov, B. R. Rakıshev, E. A.Toıǵanbaev sekildi ulaǵat ıeleriniń úlesteri aıtarlyqtaı dep oılaıdy.
Daryn SEIITOV,
jýrnalıst