Skýter de kólik quraly sanatyna enedi

Eldegi elektrli skýterler men samokattardyń qozǵalys erejesin depýtat, Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń hatshysy Ekaterına Smyshlıaeva baıandady.

«Elektrli samokat ta kólik quraly. Olar velojolaqtar men jol jıeginde shekteýsiz júre alady. Al trotýarlarda saǵatyna 6 km-dan aspaıtyn jyldamdyqpen júrýge ruqsat etiledi. О́ıtkeni bul jerde jaıaý júrginshiler qaýipsizdigi birinshi orynda turdy. Sonymen qatar elekrli samokatty joldyń júrý bóliginiń on jaq shetimen, onyń ishinde avtobýs jolaǵymen bir qatarda júrýine ruqsat beriledi. Alaıda júrgizýshi 18 jasqa tolǵan bolýy qajet jáne arnaıy bas kıim kıip, qandaı da bir sanattaǵy júrgizýshi kýáligine ıe bolýy shart. Olarǵa júk pen jolaýshy tasymaldaýǵa tyıym salynady. О́ıtkeni elektrli samokattar tasymaldaýshy qural, olar jaıaý júrginshi jolaqtary men jol ótkelderinen jaıaý ótýge tıis», dedi E.Smyshlıaeva.

Depýtattyń aıtýynsha, skýterler men samokattardyń erkin qozǵalysy úshin eń qolaıly tásil osy. О́ıtkeni eldegi joldar áý bastan tek jaıaý júrginshi­ler men ara-arasynda velojúr­gizýshilerge arnap salynǵan. Al olarǵa arnalǵan jolaqty jańa ınfraqurylymǵa engizý úshin de kóp ter tógý qajet.

Osy oraıda, depýtattar birqa­tar suraq qoıdy. Máselen, depýtat Rýslan Berdenovti jeke kom­panııalardyń taǵdyry alańdatady.

«Búgingi tańda elektrli samokattar qala ómiriniń ajyramas bóligine aınaldy. Bul ekologııalyq kóliktiń zamanaýı túri. Baǵasy da jeke paıdalanýshyǵa qoljetimdi. Sonymen qatar qazir naryqta karsherıngtik kompanııalar jumys istep jatyr. О́tken aptada biz Almatyda osy kompanııalarmen aýqymdy jınalys ótkizdik. Olardyń aıtýynsha, kez kelgen shekteý endi paıda bolyp jatqan iske kedergi keltiredi. Júrgizýshilerge talap qoıý men jyldamdyqty tómendetýdiń ornyna olar saqtandyrý júıesimen jumys istesek degen usynystaryn aıtyp otyr», dep depýtat R.Berdenov máseleniń ekinshi jaǵyn ashyp kórsetti.

«Kez kelgen bıznes bizdiń azamattar úshin qaýipsiz bolý kerek. Biz osy qaǵıdany basshylyqqa aldyq. Al saqtandyrý tek tótenshe jaǵdaı bolǵan kezde ǵana kómekke keledi. Qol-aıaǵyn syndyrǵan balalar men densaýlyǵyna zaqym kelgen úlken adamdarǵa bul saqtandyrýdyń qarjysy qanshalyqty paıdaly? Bul jerde jaıaý júrginshilerge keler zardapty aıtyp turmyn», dep jaýap berdi E.Smyshlıaeva. Al Ishki ister mınıstriniń orynbasary Igor Lepehanyń aıtýynsha, eger elektrlik skýterler men samokattar júk nemese adam tasymaldaý quraly retinde paıdalanylsa 5 AEK kóleminde aıyppul salynady.

Depýtat Murat Ábenovtiń aıtýynsha, zań jobasy eki jyl buryn ázirlengen. Alaıda elektrsamokattarǵa qatysty tehnıkalyq reglament tek 2022 jyldyń shildesinde qabyldandy.

«Zańnyń basty  maqsaty – azamat­tar­dyń arasynda týyndaıtyn qarym-qaty­nasty retteý. Statıstı­kaǵa súıensek, skýterler men samokat­tar­dyń kesirinen bir jyl ishinde 43 adam zardap shegip, bir adam qaıtys bolǵan. Sondyqtan kútip otyrýǵa bolmaıdy, jaz kezinde mundaı kólik quraldary tipti kóbeıe túsedi. Mysaly, skýterlerdiń jyldamdyǵyn shektedik, biraq álemdik tájirıbege qarap 6 km dep qoıdyq. Endigi másele, belgili bir shekteý qoıyp, zańmen belgilegen ýaqyt berýge qatysty. Biz azamattarǵa múmkindik bereıik dep 60 kún ýaqyt dep belgiledik. Osy arqyly jeke azamattar ǵana emes, kompanııalar da, samokaty bar otbasylar, ákimshiliktiń de óz jumystaryn rettep alýlaryna jaǵdaı jasap otyrmyz», dedi Murat Ábenov.

Bul usynysty depýtat Maqsat Tolyqbaı da qoldady. «Samokat, mopedterden ja­raqat alatyndardyń deni – jasós­pirimder. Olardy eshkim baqylap otyrǵan joq. Sondyq­tan bul zań jobasyn tez arada qabyldaýymyz kerek. Zań joba­sy­nyń jetilmegen tustar bar, máselen saǵatyna 6, 8 nemese 11 km júrdi ma, ony baqylaýǵa alý qıyn. Arnaıy qurylǵy ornatý qajettigi de aıtylyp otyr», dedi ol.

Sondaı-aq otyrysta depýtattar 1998 jyldyń 24 qyrkúıe­ginde qabyldanǵan Qazaqstan men Qasıetti Taq arasyndaǵy ózara qatynastar týraly Qosymsha kelisimdi ratıfıkasııalady.

Otyrystyń kún tártibindegi ekinshi másele boıynsha Ishki ister mınıstri Marat Ahmetjanov sóz aldy. «Atalǵan shart katolık qyzmetshileriniń sanatyn, tıisti sýbektilerin jáne quzyretti organdaryn naqtylaıdy. Turaqty turý tártibin de qarastyrady. Atap aıtqanda, bank shotynda aqsha bolýyn, turatyn jerin rastaý týraly talaptar alynyp tastalady. Olardyń ornyna katolık shirkeýinen jazbasha rastaý jetkilikti. Atalǵan usynystar kon­fe­ssııaara­lyq kelisimdi nyǵaı­týǵa, halyqara­lyq deńgeı­degi elimizdiń quqyqtyq memleket retinde abyroıyn arttyrýǵa septigin tıgizedi», dedi mınıstr.

Negizgi máseleler qaralǵannan keıin depýtattar Úkimet múshe­lerine depý­tattyq saýaldaryn joldady. Máse­len, depýtat Azat Perýashev Indýs­trııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligin munaı-gaz sala­syndaǵy mashına jasaýdy damytýda áreketsiz otyr dep aıyptap, munaı-gaz ónimderin bólý týraly iri kelisimderdi qaıta qaraýdy usynyp, birinshi vıse-mınıstr Roman Sklıarǵa saýal tastady.

«О́kinishke qaraı, otyz jylda munaı men gazymyzdy shyǵaryp jat­qan birde-bir sheteldik ınvestor osy kúnge deıin elimizde birde-bir mu­naı óńdeý zaýytyn salǵan joq. Son­daı-aq osy tabıǵı resýrs­tarymyzdy ón­dirý úshin ınvestorlardyń ózderi alyp keletin qural-jabdyqtardy shy­ǵa­ratyn otandyq bıznespen bir­de-bir birlesken kásiporyn qu­ryl­­ǵan joq. Mashına jasaýshylar odaǵy­nyń derekteri boıynsha jer qoınaýyn paıdalanýshylar munaı-gaz jabdyqtaryn ımporttaýǵa jyl saıyn 2 mıllıard AQSh dollaryna deıin, ıaǵnı 1 trıllıon teńgege jýyq qarjy jumsaıdy, jalpy alǵanda olar jylyna 8 quny trıllıon teńgege jýyq ónimdi ımporttaıdy. Munyń kóp bóligin otandyq zaýyttarda da óndirýge bolady. Bul jumys oryndaryn ashyp, salyq jáne ekonomıkanyń tehnologııalyq damýyna yqpal eteri sózsiz», dedi Azat Perýashev.

Depýtattyń aıtýynsha, úsh jyl buryn bıznes-qoǵamdastyq pen Úkimettiń qysymymen jetek­shi munaı-gaz konsorsıýmdary (TShO, Qarashyǵanaq VR jáne NCOC (Qashaǵan) Munaı jáne gaz kólik qurylysyn damytý­­dyń halyqaralyq ortaly­ǵyn qurdy. Osy Ortalyqtyń qurylýy nátıjesinde munaı-gaz jabdyqtaryn shyǵaratyn keminde 10 jańa iri óndiris orny paıda bolady dep kútildi. Mundaı josparlar Úkimet saıtynda jarııalanǵan. Alaıda Ortalyqtyń barlyq jumysy derekter jınaý, jaǵdaıdy baqylaý jáne josparlar jasaýmen shektelgen. Osyǵan oraı depýtat Konstıtýsııaǵa men ulttyq múddelerimizge saı kelmeýi sebepti atalǵan munaı-gaz konsorsıýmdarymen ónimdi bólý týraly kelisimniń qoldanylý merzimin uzartýdyń orynsyzdyǵy týraly máseleni qarastyrýdy usyndy.

Al depýtat Nartaı Sársen­ǵalıev Bókeı ordasyndaǵy 245 km kúre joldyń tek 124 shaqyrymy ǵana jasalyp, qalǵany shurq tesik, batpaq bolyp jatqanyn ashyq jetkizdi.

Negizi ótken jyldyń sáýirinde Prezıdent Q.Toqaev Úkimet pen Batys Qazaqstan oblysynyń ákimdigine óńirdegi jol máselesin tez arada sheshýdi tapsyrǵan edi. Buǵan qosa 2021 jyly aıaqtalýǵa tıis bolǵan Qaztalov, Jánibek, Bókeı ordasy aýdandaryn oblys ortalyǵymen baılanystyratyn jolǵa áli asfalt tóselmegenin aıtty. Tipti «tıisti jumystardyń belgilengen merzimde oryndalmaýyna kináliler jazalanýǵa tıis», dedi Prezıdent. Dál osy synnan keıin sol kezdegi Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý vıse-mınıstri qyzmetinen de bosatyldy.

Biraq depýtattyń aıtýynsha, joldyń búgin-erteń bitetin túri joq. «Jol qurylysyn aıaqtaý úshin bıyl 1 931 tonna qıyrshyq tas kerek. Ony ákelýge 28 myń vagon qajet. Biraq bıylǵa tek 7,5 myń vagon qarastyrylǵan, bul jolǵa qajetti materıaldyń jetispeýshiligine, jol qurylysy merziminiń uzarýy­na jáne joba qunynyń ósýine ákeledi. Bizdiń usynysymyz, oblystar­dyń qajettilikterin qamtamasyz etý úshin bıtým tasymaldaı­tyn BQO aýmaǵyn­da ornalasqan bir treıder-meke­meni anyqtaý kerek. Sebebi Aqtóbe, Qyzylorda, Atyraý, Qostanaı jáne BQO-na bir treıder ǵana bıtým jet­kizedi. Bul másele oblystyq mańyzy bar Aqjaıyq, Jańaqala, Saıqyn joldarynyń qurylysyn kesheýildetip tur. Bul joldar jýyq arada salynsa, otandyq týrızmniń damýyna da úles qosar edi», dedi Nartaı Sársenǵalıev.

Sondaı-aq jalpy otyrysta Aıdar Qojanazarov, Baýyrjan Smaǵulov, Elnur Beısenbaev, Erbolat Saýryqov jáne Gúldara Nurymova birqatar másele boıynsha saýaldaryn joldady.