Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde kórnekti jazýshy-dramatýrg, aýdarmashy, qoǵam qaıratkeri Rahmetolla Raıymqulovtyń týǵanyna 110 jyl tolýyna oraı «Rahmetolla Raıymqulovtyń ádebı murasy: kórkemdik jáne ulttyq minez» atty ǵylymı tájirıbelik konferensııa bolyp ótti. Mereıtoı qarsańynda QazUÝ-diń jýrnalıstıka fakýltetiniń uıymdastyrýymen ulttyq ádebıettiń bedelin kóterip, jastardyń ádebıetke qyzyǵýshylyǵyn arttyrý maqsatynda jarııalanǵan respýblıkalyq ádebı baıqaýdyń qorytyndysy málim boldy.
Belgili qalamgerler qazylyq jasaǵan baıqaýǵa proza, pýblısıstıka jáne qalamgerdiń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan úsh atalym boıynsha 107 shyǵarma kelip túsken. Ǵylymı konferensııada stýdentter, magıstranttar men jas ǵalymdar arasynda ótkizilgen osy baıqaýdyń qorytyndysy boıynsha úzdik jumys pen júldegerler esimi anyqtalyp, olarǵa qarjylaı sertıfıkat tabystaldy.
Marapattaý rásiminen soń qalamgerdiń ádebıettegi orny, shyǵarmashylyǵyndaǵy erekshelik týraly fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Qanseıit Ábdezuly «Týyndylaryn ýaqyt jeńe almaǵan jazýshy» atty baıandamasynda egjeı-tegjeıli áńgimeledi.
Ádebıettiń altyn ǵasyrynda óndire jazǵan qalamgerlerdiń biri R.Raıymqulov boldy. Uly Muhtar Áýezovtiń kózi tiri bolmaǵanymen, Ǵabıt Músirepov, Ǵabıden Mustafın, Sábıt Muqanov, Ábdilda Tájibaev, Ábý Sársenbaev, Dıhan Ábilev, Hamıt Erǵalıev, Tahaýı Ahtanov, Ilııas Esenberlın syndy ádebıettiń klassık tarlandarymen birge qalam terbegen Rahmetolla esimi elge keń jaıyldy. «Qazaq ádebıeti men rýhanııatynyń tynysy tarylyp, qaladan, ortalyqtardan aýylǵa qaraı yǵystyrylýy uly ımperııalyq shovınızmniń bolshevıktik partııasy ústemdik qurǵan totalıtarlyq júıesi qazaq ultyna oń qabaq tanytqan joq. Ásirese túrki jurtyn túgel ýysynda ustady. Tarıhı kezeńder men tarıhı oqıǵalardyń barlyǵy Rahmetolla Raıymqulov shyǵarmalarynyń taqyryptyq arqaýy boldy» dedi professor Qanseıit Ábdezuly.
Avtor óz basynan ótkergen, ózi ómir súrgen osynaý kezeńniń tynys-tirshiligin sýrettep, kórkem kestelep, qunarly, beıneli tilde óz týyndylarynda baıandady. Qalamgerdiń ár jyldary jaryqqa shyqqan shyǵarmalary júz myńdaǵan tırajben qazaq oqyrmanynyń qolyna tıdi. Ǵalymnyń aıtýynsha, 65 jasynda ómirden erte ótken qarymdy qalamger shyǵarmalary ultpen birge jasaı beredi.
Memleket basshysynyń tapsyrýymen jıynǵa arnaıy kelip qatysqan Prezıdent keńesshisi Málik Otarbaev konferensııa qatysýshylaryna Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaý hatyn oqyp berdi. Rýhanı muralary qymbat qazynaǵa aınalǵan qalamger mereıtoıyna oraı Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráliniń joldaǵan lebizin «Qazaq gazetteri» bas dırektorynyń orynbasary Dýman Anash jetkizdi.
Rýhanııat qaıratkerlerine taǵzym jasalatyn taǵylymdy basqosýdyń kóńil tolqytar sáti – tarıh qoınaýynda qalyp bara jatqan esimdi estelikpen jańǵyrtý. Qazaqstannyń Eńbek Eri Dýlat Isabekov qalamger aǵasymen aralas-quralastyǵy týraly áńgimesin «úlkenniń kishige qamqorlyǵy» deıtin umytylyp bara jatqan erek qasıetpen baılanysty órbitti. Ol kezde Rahmetolla aǵasy «Juldyz» jýrnalynyń proza bólimin basqarady. Ádebıetti súıetin jas jigittiń Máskeý túbindegi qalyń orman ishinde áskerı boryshyn ótep júrip jazǵan eń alǵashqy áńgimesi «Gaýhartastyń» ón boıyna tunǵan sulýlyqty tanyp, bir kúlip, bir jylap oqyp unatyp, ádebı basylymda jarııalanýyna járdem bergenin, qalamger qamqorlyǵynan bastalǵan sol syılastyqtyń ómiriniń sońyna deıin jalǵasqanyn eske aldy. Sondaı-aq R.Raıymqulovtyń «Túıeli adam» shyǵarmasynyń jelisi boıynsha «Maqshar túngi mahabbat» atty pesa jazǵanyn, pesa jelisimen sahnalanǵan spektakldiń M.Áýezov atyndaǵy drama teatrynyń repertýarynan túspeı, tabysty qoıylyp kele jatqanyn aıtty.
Tirshilikte sanaýly sátterde ǵana kezdeskenin eske alǵan aqyn Nurlan Orazalın R.Raıymqulovtyń óz jolyn, óz súrleýin ózi salyp ketken tulǵa ekenin tebirene jetkizdi. «Alǵash 1966 jyly «Juldyz» jýrnalyna óleń alyp bardym. Jýrnaldyń poezııa bóliminde Muqaǵalı Maqataev bar dep estigenmin, sol kisini izdedim. Kabınetke kirip barsam, tórde Asqar Súleımenov telefonmen sóılesip otyr, oǵan qarsy bette shapshań qımyldaıtyn kishi Rahań júr. Bir kezde Qalıhan aǵamyz kirip keldi. Tórde basqalarǵa qaraǵanda eresekteý aqsary kisi úndemeı qarap otyrdy. «Kimdi izdediń?» dedi. О́leń ákelgenimdi aıtyp edim, «Muqaǵalıdy izdep kelgen shyǵarsyń, ol dalaǵa shyǵyp ketip edi, qazir keledi» dedi. Kózinen qıyndyq kórgen, ómir kórgen, taǵdyryn ádebıetke arnaǵan adamnyń sáýlesin kórgendeı boldym. «Proza jazbaısyń ba?» dep surady. «Joq» dedim. «Endeshe...» deı bergeninde, Muqań kirip keldi. Osydan keıin meni kezdestire qalsa «áı, Muqaǵalıdyń inisi» dep alystan qolyn kóteretin» deıdi aqyn Nurlan Orazalın.
Jıynda sóz alǵan qalamgerler R.Raıymqulovpen qyzyq jaǵdaıda tanysqanyn sóz etse, belgili qalamger Saýytbek Abdrahmanovtyń tanystyǵy «shyjyq» jaǵdaıda bastalǵany tyńdaýshysyn birden úıirip aldy. Sol jyldary «Qazaq ádebıeti» gazetine R.Raıymqulovtyń «Kókserek» – shyqpaýyna kóp sebep» degen syn maqalasy jarııalanady. Onda avtor kıno men shyǵarmanyń alshaq ketken tustaryn sanamalap kórsete kelip, «osy fılmdi M.Áýezov kórse ne der edi? Sóz joq, ol kisi túńiler edi» degen aýyr túıin jasaıdy. Ýnıversıtettiń sońǵy kýrsynda dıplom jazyp júrgen stýdent S.Abdrahmanov «Sosıalıstik Qazaqstanǵa» «Qurmash, qasqyr jáne qaıyrymdylyq» atty maqala jazady. «Kókserek» fılmi jaryqqa shyqqannan keıin joǵary baǵalanyp, keńes kınosynyń atynan «Oskar» syılyǵyna nomınasııaǵa usynylyp jatqan ýaqyt. Fılmniń «Oskarǵa» usynylýy – úlken baǵa. Jańa fılmniń ereksheligin jan-jaqty saralaǵan maqalasynda stýdent Rahmetolla aǵasynyń «Qazaq ádebıetinde» jarııalanǵan maqalasymen kelispeıtin tusyn atap kórsetedi. Osy qylyǵyna ózi de ishteı qysylyp júrgen jas jýrnalıst arada jylǵa jýyq ýaqyt ótkennen keıin Jazýshylar odaǵy aldynda qalamger aǵasymen kezdeısoq kezdesip qalyp, qolaısyzdana amandasyp, aty-jónin aıtyp tanysady. Ol kisi jaıdary qabaq tanytyp, sálemin yqylaspen alǵanda ıyǵynan aýyr júk sypyrylyp túskendeı jeńildep sala beredi. Maıdan kórgen jazýshy maqaladaǵy kóp pikirge toqtaǵanyn aıtyp, kóńili tolǵan rızashylyq raıymen jas avtordyń qolyn alady.
Osy tektes áserli estelikter túıinin belgili qalamgerler Smaǵul Elýbaı men Aqushtap Baqtygereeva da tarqatyp, jazýshy shyǵarmalarynyń búgingi býynnyń ıgiligine aınalýy úshin qajyrly eńbektiń úlgisin kórsetip júrgen qyzy, belgili kompozıtor, qoǵam jáne memleket qaıratkeri Aqtoty Raıymqulovaǵa rahmet-rızashylyǵyn bildirdi. Konferensııa aıasynda ýnıversıtettiń keń zalynda qalamger ómiri men shyǵarmashylyǵynan syr shertetin mazmundy kórme uıymdastyrylyp, «Qazaq ýnıversıteti» baspasynan «Ǵıbratty ǵumyr» serııasymen jaryq kórgen jazýshyǵa arnalǵan qos jınaqtyń tusaýkeseri ótkizildi. Jazýshy turǵan Dostyq kóshesi boıyndaǵy úıge eskertkish taqta ornatyldy.
ALMATY