Bul joly jer daýy Zerendi aýdanynan shyqty. Tótennen týyndaǵan taıtalastyń tamyry tereńde jatyr. Eger qos tarap kelispeı, keleńsizdik uzaqqa sozylyp ketse, paı ıeleri nápaqasyz qalmaq.
«Zerendi-astyq» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń mehanızatorlary egistik alqapqa ylǵal jabýǵa túser kezde paı ıeleri qarsylyq bildirip, jolatpaǵan. Olar, ıakı 2 200 gektar egistik alqapqa ıelik etetin paı ıeleri «Qoshqarbaı» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń quramyna kirip, óz menshikterindegi jerdi osy sharýashylyqqa senip tapsyryp otyr. О́zderiniń aıtýlaryna qaraǵanda, osy nıetterin 2022 jyldyń 5 sáýir kúni Zerendi selosynda ótken paı ıeleriniń kezekten tys jalpy jınalysynda málimdegen. Bul jınalysqa Qoshqarbaı aýylynyń turǵyndarynan basqa Birlestik, Qarsaq, Qyzylegis, Serofımovka, Úlgili tárizdi birneshe eldi mekende turatyn 543 adam jınalǵan. Kezekten tys jalpy jınalystyń hattamasynda joǵaryda atalǵan seriktestikten shyǵýǵa 229 adam bel baılap daýys bergen, 314-i qalys qalypty.
Mine, osylaısha 76 paı ıesi «Qoshqarbaı» seriktestigine ózderiniń paı úlesterimen kiretin bolyp, sharýashylyq basshylyǵyna jergilikti turǵyn, kásipker Qaıyrken Hasenovty saılaıdy. Aýdan ákimshiliginiń qaýlysy, jerdiń memlekettik aktisi, basqa da qajetti qujattar tegis bar. Jalǵyz-aq «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy» KeAQ-ǵa jerdi paıdalaný týraly shartty tirketý kerek edi. Mine, osy jerde óz aldymyzǵa ujym bolamyz degen paı ıelerin tosynsyı kútip turǵan bolyp shyqty. Máseleniń mánisi mynada: «Zerendi-astyq» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń basshylary paı ıeleriniń kelisiminsiz qyrýar jerdi bankke kepildikke qoıǵan. Al kepildiktegi jerdi qalaı alarsyz?
«Qoshqarbaı» seriktestiginiń advokaty Asqar Ámirjanovtyń aıtýynsha, dál qazirgi ýaqytta «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy» KeAQ-yna jańa jer paıdalaný shartyn tirkeý kedergi bolyp otyr. Paı ıeleri ózderiniń konstıtýsııalyq quqyǵyn paıdalana otyryp, bir seriktestiktiń quramynan shyǵyp, ekinshi seriktestiktiń quramyna kiredi. «Qoshqarbaı» seriktestiginiń basshylyǵy barlyq deńgeıde jerdi paıdalaný quqyǵyn rásimdegen. Aýdan ákimdiginiń qaýlysy shyqty. Jańa jer paıdalaný sharty daıyndaldy. «Zerendi-astyq» seriktestigi úsh aıdyń ishinde óziniń jerdi paıdalaný quqyǵyn aýdan ákimdiginiń jańa qaýlysyna jáne jańa jer paıdalanýshynyń talaptaryna sáıkes keltirýi týraly KeAQ-ty habardar etýge tıis bolatyn. Alaıda atalǵan seriktestik basshylyǵy bul talapty oryndaǵan joq. Iаǵnı Qazaqstan Respýblıkasy Jer Kodeksiniń 66-baby buzylyp otyr.
Ústimizdegi jyldyń 30 mamyr kúni «Qoshqarbaı» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń óndiristik ýchaskesinde úleskerlerdiń jınalysy ótkizildi. Shyntýaıtynda paı ıeleriniń kóńili kúpti. О́ıtkeni kóktemgi egis bastalýǵa jaqyn. Jer daýy áli bir sheshimin tapqan joq. Osy aýyldyń turǵyny Qasymbek Jylqybaev paı ıeleriniń «Qoshqarbaı» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń tóńireginde toptasqanyn qalaıdy.
– О́z basym «Zerendi-astyq» seriktestiginiń paıshylarǵa degen kózqarasyna rıza emespin. Mysaly, ótken kúzde 11 gektar jerim úshin 500 kılo arpa-bıdaı tıdi. Mal azyǵyna qajetti saban da berilgen joq. Men osy ujymda 25 jyl boıy kombaınshy bolyp jumys istedim, – deıdi Qasymbek Jylqybaev, – osydan alty jyl buryn jumystan shyǵýyma týra keldi. Sebep, kóktemgi egis pen kúzgi egin oraǵy kezinde ǵana jumys istep, tabys tabasyń, qalǵan ýaqytta jalaqy joq. Osydan keıin otbasymyz bolyp ózimizge tıesili jer úlesin «Qoshqarbaı» seriktestigine berý týraly sheshim qabyldadyq. Bul tartys ótken jyldan beri jalǵasyp kele jatyr. Biz, paı ıeleri jerimizdiń bankte kepildikte turǵanyn estip bilip, tań-tamasha qaldyq. Bul týraly eshqandaı kelisim bolǵan emes. Men jumys istegen kezde «Zerendi-astyq» seriktestiginiń bes ret basshysy aýysty. Keıingi alty jylda taǵy da eki-úsh dırektor kelip ketti. Solardyń barlyǵy aýyldyń turmystyq jaǵdaıyn jaqsartamyz dep kól-kósir ýáde beretin. Biri de oryndalǵan joq. Oǵan tipti dálel izdeýdiń de qajettigi bola qoımas. Mine, qarańyzdarshy osy seriktestik quramyndaǵy Aıdabol, Qyzylegis, Ortaǵash, Serafımovka tárizdi aýyldar múlde júdep ketti. Keıbir aýyldardyń bilim oshaqtary jabylýǵa shaq tur. Bizdiń Qoshqarbaı aýyly da quldyraýda. Eldi mekende medısınalyq pýnkt joq. О́tken jyly mektep jabylyp qaldy. Jastar kóship jatyr.
Dál osyndaı pikirdi mehanızator Tólemis Janataev ta qýattaıdy. Onyń da ókpesi qara qazandaı.
– Zerendi-astyq» seriktestigi bizdiń jerimizdi uzaq jyldan beri jalǵa alyp kele jatyr, – deıdi Tólemis Janataev, – seriktestik aýyldardyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıyn jaqsartý tarapynda eshteńe istemedi. Kóktemge egin egip, kúzde jınap alady. Qaıtyp qarasyn kórmeısiń. Mine, osyndaı jaǵdaıdy kórip otyrǵannan keıin biz eldiń bar aýyrtpalyǵyn birge arqalasatyn jergilikti sharýashylyqqa paı úlesimizdi beremiz dep sheshtik. Qazirgi ýaqytta «Qoshqarbaı» seriktestiginde mehanızator bolyp jumys isteımin, jalaqymyz ýaqytynda tóleıdi. Eń bastysy, qysy-jazy jumys bar.
«Zerendi-astyq» seriktestigi – 8 aýyl turǵyndarynyń paı úlesin biriktirip, jumys istep otyrǵan iri sharýashylyqtyń biri. Jıyrma jyldyq tarıhy bar seriktestik erterekte «Qazaq eksport astyq» holdınginiń quramynda edi. 2021 jyldan bastap «Qazaqstan astyq» konsorsıýmy quramynda. Konsorsıým týraly saıttan aqparat izdeseńiz, mynandaı derekti kózińiz shalar edi. «Qazaqstannyń astyq konsorsıýmy «Agro Group COLLECTION» kollektorlyq agenttigimen birlesip, «Qazeksportastyq» holdıngi» kompanııalar tobyn qalpyna keltirý jáne saýyqtyrý jónindegi strategııalyq jospardy iske asyrýda «Qazaqstannyń astyq konsorsıýmy» «Qazeksportastyq» holdınginiń bereshegin basqa kredıtorlardan, birinshi kezekte ekinshi deńgeıdegi bankterden dáıekti túrde satyp alady.
«Zerendi-astyq» seriktestiginiń dırektory Qaırat Ahmetovtiń pikirinshe, jer daýy qoldanystaǵy zań aıasynda sheshilýge tıis. Seriktestiktiń basshysynyń aıtýyna qaraǵanda, Zerendi aýdany ákimdiginiń qaýlysy, jerdiń memlekettik aktisi, jerdi paıdalaný quqyǵyn memlekettik tirkeý jáne jaldaý sharttary negizinde jerdi paıdalanýdyń zańdy quqyǵy «Zerendi-astyq» seriktestigine tıesili. «Qoshqarbaı» seriktestigi «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy» KeAQ-ta jerdi paıdalaný sharttary tirkelmegen. Jańa seriktestikke tirkeýden bas tartylyp ta otyr. Sebebi, jer bank kepildiginde tur.
Shyn máninde bul «Qazeksportastyq» holdınginiń artynda qalǵan beıneti besbatpan mura. Osydan eki jyl buryn atalǵan seriktestik «Qazaqstannyń astyq konsorsıýmy» holdıngimen shart jasasypty. Konsorsıým basshylyǵy aýylǵa bet burmaq. Bul seriktestik basshysy Qaırat Ahmetovtiń pikiri.
Aldaǵy ýaqytta dırektordyń jeke bastamasy boıynsha árbir óndiristik jylǵa seriktestik pen paıshylar arasynda ózara yntymaqtastyq týraly kelisimder jasasý tájirıbege engizilmek. Máselen, árbir aýylda paıshylar keńesi qurylady. Jerdi paıdalanǵany úshin syıaqy tóleý býnkerlik salmaq esebinen júrgiziledi. Budan basqa da birqatar jaılar eskeriledi. Áleýmettik nysandardy kúrdeli jóndeýden ótkizý de qolǵa alynbaq. Ondaı jumys Qoshqarbaı aýylynan bastalady.
– Úleskerlerdiń óz úlesterin berý máselesine keletin bolsaq, men olardyń sheshimin qurmettep qana qoımaı, tolyǵymen qoldaımyn, – deıdi Qaırat Ahmetov, – ózim de aýyl turǵynymyn, paı ıesimin. Sondyqtan eshkimdi ustamaımyn, kedergi de jasamaımyn. Barlyǵy zań aıasynda bolsa eken deımin.
Zerendi aýdany ákiminiń orynbasary Áset Qurmanǵojınniń aıtýyna qaraǵanda, qazirgi ýaqytta «Qoshqarbaı» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi basshysynyń qolynda jańa, jaramdy memlekettik jer aktileri bar. Iаǵnı memlekettik organdar shartty jer úlesi ıeleriniń qalaýyna oraı zań sheńberinde járdem kórsetpek.
– Aksıonerler seriktestik quramynan shyǵýǵa nıet bildirdi, jınalys ótkizdi, hattama jasady, – deıdi Áset Qurmanǵojın, – aýdan ákimdigi olardyń hattamasy negizinde tıisti qaýlylar qabyldady. Ras, «Zerendi-astyq» seriktestiginiń ókilderi oryn alyp otyrǵan jaǵdaılar týraly der kezinde habardar etpedi. Sondyqtan kóktemgi egis bastalarda kıkiljiń týyp otyr.
Qazaqstan Respýblıkasy fermerler odaǵy oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Nartaı Ysqaqovtyń pikirinshe, Zerendide oryn alǵan jer daýy jalǵyz bizdiń oblysqa ǵana tán dúnıe emes, mundaı keleńsiz kórinis elimizdiń birqatar aımaqtarynda bar. Jer daýy árıne, jaǵymsyz pikir qalyptastyrady. Qaýpi de az emes. Uzaq jyldardan beri jermen jumys istep kele jatqan tájirıbeli fermerdiń aıtýyna qaraǵanda, keıbir iri kásiporyndardyń ózi tyǵyryqqa tirelýi jıi. О́ıtkeni úlken jer telimderin óńdeý, ıgerý qıyn. Demek, aýyldyq jerlerde barlyq agrotehnıkalyq sharalardy talapty saı ótkere alatyn kásiporyndar qurǵan jón. Aýyl turǵyndary ózderiniń sharýa qojalyǵyn uıymdastyryp, óz jaǵdaılaryn ózderi jasaımyz dese, kedergi jasamaǵan jón. Ári olardy qoldaý kerek. Áıtpese bıznes damı almaıdy.
– Úleskerlerdiń bir seriktestikten ekinshi seriktestikke aýysý máselesine kelgende eki jaqtyń da ýájin muqııat tyńdap, tarazy basyna tartqan jón, – deıdi Nartaı Ysqaqov, – meniń oıymsha aksıonerlerdiń seriktestik quramynan shyǵýy ánsheıin kóńil-kúıdiń áseri emes, bul adamdardyń bar jaǵdaıdy tarazy basyna tartyp, oń-solyn barlap, ekshegen sheshimi. Sondyqtan qalaı bolǵanda da olardyń ustanymyn qurmettep, qabyldaǵan jón. О́z basym sharýashylyqty sol aýylda turatyn adam basqaryp, ıe bolǵany jón dep sanaımyn.
Jer daýynyń sońǵy núktesin qoıýǵa áli erte. Daý-shar bitetin emes, al kóktemgi egis taıap qaldy. Eki jaq bir ymyraǵa kele almaı, «sen salar da men salar, atqa jemdi kim salar?» dep júrgende, egin egilmeı qalsa, yryzdyq kemıdi. Biraq «Qoshqarbaı» seriktestiginiń basshysy Qaıyrken Hasenov bıyl basy daýly bolyp turǵan 2 200 gektar jer egilmeı qalsa da, paı ıelerine aqysyn tolyq tóleımin dep ýáde berip otyr.
Elge eginjaıdyń egilgeni kerek. Áıtpese, ózgesin bylaı qoıǵanda, malyna azyq, tipti taýyǵyna jem tabylmaı qalýy ǵajap emes.
Aqmola oblysy,
Zerendi aýdany