Atajurt pen Anadolynyń arasy

Jalpy, R.Erdoǵannyń tu­syn­­da­ǵy eki jaqtyń kelisimine jáne bas­ty salalardaǵy qazaq-túrik qa­ty­na­syna toqtalsaq, Atajurt pen Anadolynyń ara­syn baılanystyratyn ma­ńyz­dy dúnıeler óte kóp ekenin ańǵa­rý­ǵa bolady.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Túrkııa – Q­a­zaq­stannyń óte mańyzdy stra­te­gııalyq seriktesi», degen edi. Túrkııa – jahandyq jáne aımaqtaǵy problemalardy sheshýge belsendi qatysyp júrgen el. О́tken jyly eki el Qazaqstanda ótken Joǵary deńgeıdegi strategııalyq ynty­maq­tastyq keńesiniń 4-otyrysy nátıjesinde birqatar úkimetaralyq qujatqa qol qoı­dy. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, ekijaqty saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq ynty­maqtastyq – bizdiń baılanystarymyzdyń ózegi. Sondyqtan aldaǵy ýa­qytta eki el arasyndaǵy saý­da aınalymyn 10 mıllıard dol­larǵa jetkizý kózdelip otyr. Budan bólek, eki el úshin kólik-tranzıt salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń damý pers­pek­tıvasy mańyzdy. Máselen, Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdary arqyly tasymaldy ulǵaıtýǵa eki el de múddeli. О́ńir­­degi turaqtylyqty saq­taý úshin bul strategııalyq jobanyń mańyzy zor. О́tken jyldyń 7 aıynda osy baǵyt arqyly tasymaldanatyn júk kólemi 2,5 esege artyp, 1 mıllıon tonnaǵa jetken. Endi eki el «Orta dálizdi» damytýdy kózdep otyr.

Qazaqstan men Túrkııanyń halyqaralyq arenadaǵy usta­nymdary da astarlasyp jatyr. Bir-biriniń halyqaralyq bastamalaryn ózara qoldap keledi. Eki eldiń seriktestigi Birik­ken Ulttar Uıymy, Túrki memleketteri uıymy, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes sııaqty kópjaqty qurylymdar aıasyn­­da oıdaǵydaı damyp jatyr. Astana úderisi de ja­han­dyq turaqtylyqqa úles qosyp otyrǵan tıimdi tetik ekenin dáleldedi. Túrki elderiniń ja­qyn­­­­dasýynyń basty saıası uıymy sanalatyn Túrki keńe­si eki eldiń bastamasymen qu­ryl­dy. Búgin Qazaqstan men Túrkııa Eýra­zııalyq keńistiktiń ma­ńyz­dy da bedeldi oıynshylaryna aınaldy.

Eki eldiń qarym-qatynasy saýda, ınvestısııa, mádenıet, týrızm, densaýlyq saqtaý, bilim berý jáne áskerı salalar sııaqty keń aýqymdy máseleler boıynsha ózara tıimdilik negi­zinde damyp, mańyzdy deń­geıge jetti. Qazaqstan táýel­sizdiginiń alǵashqy jyldaryn­da eń tómengi deńgeıde bol­ǵan ekonomıkalyq qaty­nas búgini kúni 100 eseden asa artqan. Túrkııa Qazaq­stan eko­no­mıkasynyń ener­getı­ka­lyq emes sektorlaryna iri ınves­tor elderdiń biri bolyp sanalady. Budan bólek, Túrkııa – Qazaqstandaǵy alǵashqy 10 ınvestordyń biri. Máselen, 1994 jyldan beri Qazaqstanda 3 myńǵa jýyq sheteldik birlesken kásiporyn jumys isteıdi, Túrkııa 1,5 mıllıard dollarǵa jýyq ınvestısııa kólemimen elimizde AQSh-tan keıingi ekinshi oryndy alady. Túrik kásipkerleriniń Qazaqstanǵa salǵan ınvestısııasy negizinen saýda, telekommýnıkasııa, qo­naqúı sharýashylyǵy, aýyl­­sharýashylyq ónimderin ón­di­rý bolsa, olar negizinen sý­per­­marketterdi basqarý, polıgrafııa, munaı ónimderi, tamaq, kirpish, temir jáne bolat, mys, toqyma jáne qyzmet kór­se­tý sektorlaryna ba­ǵyt­tal­ǵan.

Aldaǵy ýaqytta Qazaq­stan men Túrkııa áskerı ynty­maq­tastyqty qarqyndy damy­týdy kózdep otyr. Onyń ishinde óńirlik qaýipsizdik, áskerı jáne áskerı-tehnıkalyq ynty­maq­tastyq, kadrlar daıar­laý jáne áskerı bilim berý, jaýyngerlik daıarlyq, oqý-jattyǵýlarǵa qatysý máselelerin qamtıdy. Jalpy, Túrik Qarýly Kúshteri men Bas shtaby alǵashqylardyń biri bolyp Qazaqstannyń Qarý­ly Kúshteriniń qalyptasýy men damýynyń bastapqy keze­ńinde jan-jaqty qoldaý kór­set­ti. Máselen, Túrkııa 2000 jyldardyń basynda uıym­dastyrý tehnıkasyn, kar­to­grafııalyq jabdyqtardy, baılanys quraldaryn, júrip ótý múmkindigi joǵary avto­mobıl­derdi qosa alǵanda, otan­dyq Qarýly Kúshter úshin óteý­siz negizde áskerı múlik jetkizdi. Budan soń eki el kóp­maq­satty jeńil brondalǵan avtomobılderdi, optıkalyq-elektrondyq quraldardy jet­ki­zý jáne birlesip óndirýge den qoıdy. Áskerı bilim berý sheńberinde Túrkııanyń áskerı ýchılıshelerinde kýrsanttardy oqytyp, Qazaq­stan Qarýly Kúshteriniń ás­ke­rı qyzmetshileri túrli oqý ortalyqtarynda daıar­lyqtan ótip keledi. Tipti biz­diń eldiń ótinishi boıynsha «kıber­qaýipsizdik» mamandyǵy boıynsha oqytý úshin kvotalar bólinip jatyr. Buǵan qosa jaýyngerlik daıarlyqqa jatatyn arnaıy operasııalar kúshterin de (dı­ver­sııaǵa qarsy, taý-ken, súń­gýirlik daıarlyq, qalalyq jaǵ­daılardaǵy is-qımyldar) daıar­laıdy.

Sońǵy kezderi Túrkııa álem­dik qarý eksporttaýshy elder­diń qataryna endi. О́tken jyly túrik qarýynyń eksporty 4 mıllıard dollardan asty. Tú­rik qarý eksportynyń 98 paıy­zy «Baıraktar» ushqyshsyz ushaqtary quraıdy. Osy ba­ǵytta da elimizdiń Túrkııamen mańyzdy strategııalyq ynty­maq­tastyqta bolǵany sózsiz ma­ńyzdy. Sońǵy 9 jylda Túrkııa «Baıraktardyń» «Bay­rak­tar tb2», «Bayraktar tb3» jáne «Bayraktar Kizilelma» men «Bayraktar Akıncı» dep atalatyn tórt modelin shyǵarǵan.

Negizi «Baıraktardyń» dron­­­daryna qyzyǵýshylyq ta­ny­­tý­shylardyń basym bóligi – Ortalyq Azııa elderi. О́ıtkeni basym bóligi bul drondardyń urys­taǵy tájirıbesin kórip otyr jáne Ankaramen ózara árip­testik ornatqan.

Qazaqstan da soqqy jasaýshy drondardy ıemdenýge umtylyp otyr. Qazir qytaılyq soqqy jasaýshy «Wing Loong» drondary elimizdiń áýe keńistigin kúzetip jatyr. Sondaı-aq «SkyLark» drondary barlaý jáne baqylaý qyzmetterin at­qaryp otyr. Endi Astana túr­kııalyq «Baıraktardy» satyp alýǵa kelissózder júrgizip ja­tyr.