Jıyrma tórt jyl ǵana ǵumyr keshken, júz jyldyǵy jaqyndaǵan jazýshy Sattar Erýbaev elense eken

Qazaq eli, qazaq memleketi, qazaq ádebıeti úshin aqyn, jazýshy, pýblısıst, dramatýrg Sattar Erýbaevtyń jóni bólek, josyǵy erek. Bar bolǵany jıyrma tórt jyl ǵana ómir súrgen jalyndy jas qanshama tirlikter tyndyryp úlgerdi deseńizshi! Sol jaryq juldyzyńyz bıylǵy qazan aıynda júz jasqa tolady. 2014 jyl. Sattar Erýbaev­tyń júz jyldyǵy. Qazaq áde­bıe­tindegi ballada deıtuǵyn bó­lekshe janrdyń bastaý kózi – Sat­tar. Fantastıkalyq novellıs­tıkanyń da tuńǵysh qaınar­laryn Erýbaevtan tabasyz. Paro­dııa­­ńyzdy da bastap bergenderdiń biregeıi Erýbaev. Dramasy taǵy bar. Al endi «Meniń qurdastarym» romany naǵyz jańashyldyqtyń úlgisi boldy. О́z kezinde. Qazirgi kúnde de jańashyldyqty sezindirer. Lev Tolstoıyńyzdyń sózi bar: «Eshqashan eskirmeıtin jańalyq, ol – talant. Sebebi, talant árqashan jaryq juldyzdaı jarqyrap turady». Ádebıetińizdegi jaryq juldyzdar degende eń birinshilerdiń qatarynda Sattar Erýbaevtyń turatynyn eshkim de joqqa shyǵara almaıdy. Sattar Erýbaev týraly az aıtylǵan, az jazylǵan deı almaımyz. Zeıin Shashkın, Asqar Lekerov, Ábish Baıtanaev, Myrzaı Altynbekova, Muhametjan Qarataev, Ábdilda Tájibaev, Tur­syn­bek Kákishev, Ádiham Shilter­hanov, Ǵafý Qaıyrbekov, Beıbit Qoıshybaı, Farıda Qujymova, Jarylqasyn Boranbaı, Sársenbek Sahabat... Bulardyń ishinde tereńi­rek zertteýge tyrysqandar da, tıip-qashyp bir azyraq pikir bil­dirgender de bar, árıne. Sattar urpaq­tarmen birge jasaı berer. Erýbaev eshqashan eskirmek emes. Alaıda... Jaýhar jazýshy, parasaty bıik qalamger Ádiham Shil­ter­hanov Sattar haqynda neǵurlym jan-jaqty eńbektengen, kemel zerttep, kenen zerdeleı sóz qozǵaýshylardyń qatarynda. Sol Ádekeń ádipteıdi: «Sattar, árı­ne, Pýshkın de, Lermontov ta emes. Sóıtse de, Sattar – Sattar ǵoı! Qazaqtyń Sattary kóp pe? Hal­qymyzda qanshama talantty perzentter bar. Olardyń sany arta beredi. Biraq onyń biri de Sattar bo­la almaıdy. Sattar qashanda da da­ra turǵan, kóptegen ereksheligi­­men qaıtalanbaıtyn tulǵa ǵoı!». V.Besedın deıtuǵyn orys­tyń oıshyl ǵalymy Sattar Erý­baev­tyń bir áńgimesin oqyp qaıran qal­ǵan. Bolashaq soǵys týraly fan­tastıkalyq áńgimesinde daryn­dy jas jazýshynyń óz kezeńi­nen qyryq jyl keıin kele­tin jańalyqtardy ǵajaıyp kóre­gendikpen boljaǵanyn dáleldeıdi. Ol jańalyqtardyń ishinde «avtojektor», «raketoplan», «jıvoı elektrıcheskıı tekst» sııaqty keremetter keltirilgen. Biz bul maqalamyzda Sattar Erýbaevtyń kim ekenin, Alash jurty, qazaq halqy, búgingi jáne erteńgi urpaq úshin qanshalyqty qymbat ta qasıetti tulǵa eke­nin, eshqashan eskirmeıtin shyǵar­malary asyl mura bolyp qala beretinin dáleldegeli otyrǵan joqpyz. Bıyl, ıakı, 2014 jyly júz jyldyǵy jaqyndap qalǵan Erýbaev elense eken demekpiz. Erýbaevyńyz eldik deńgeıde elenip otyrǵan joq. Úkimetińiz nazar aýdarmasa bolmaıdy-aý. Shymkent deıtuǵyn shaharyńyzda Sattar Erýbaev atyndaǵy mektep bar. Onyń dırektory – Ul­jalǵas Áshimqyzy Esim. Sattar Erýbaevtyń nemere qaryndasy. Erýbaıdan Asqar. Asqardan Esim, Qasym, Sattarhan, Saparhan. Sattarhanyńyz – Sattar. Esimnen Áshim. Áshimnen Uljalǵas. Kóp jyldar boıy mektepterde basshy bolyp júrgen, izdenimpaz, izgiligi mol jan. Qazaqtyń qalaýly qyzy. Turar Rysqulov atyndaǵy mektepte de talaı jyl tektilik tanytqan. Rysqulov týraly izdengen. Shákirtterdiń sanasyna sapa darytqan. Endi, mine, Erýbaev atyndaǵy altyn uıany da keremet kórkeıtip otyr. Sattar aǵasyna taza mystan teńdesi joq eskertkish ornatty. Úlken bir bólmeni Sattar mýzeıine aınaldyrdy. Jaryq juldyzyńyzdyń jalyndy nasıhatshysy, ulaǵatty ustaz Uljalǵas hanymmen áńgimelesip otyrmyz. − Sattar aǵamyzdyń júz jyldyǵy memlekettik deńgeıde, mereı tasytardaı, jastar sanasyn jańǵyrtardaı sapada atalyp óter dep oılaýshy edim, – deıdi azdap ýaıym uıalaǵan ádemi kózderin janarynan jarqyl shashqan talantty tulǵanyń tuǵyrdaǵy músininen almaǵan kúıde kúrsinip. – Ázirshe ondaı yqylas onsha baıqala qoımaıtyndaı... Jaryq juldyzyńyzdyń júz jyldyǵy jaqyn. Uzyn sózdiń qysqasyna – usynystarǵa kóshelikshi. Birinshiden, mektepterińizdiń «Qazaq ádebıeti» oqýlyqtarynda Sattar Erýbaevtyń ózi týraly da, sózi týraly da eshteńe bolmaýy qalaı?! «Meniń qurdastarym» romany kez kelgen qoǵamnyń jas býyny úshin adamgershiliktiń, adaldyqtyń, dostyq pen mahabbattyń kórkem tárbıelik kestesi emes pe? Novellalary, balladalary, óleńderi, pýblısıstıkasy she? Bul – bir. Ekinshiden, Sattardyń shyǵarmalary osydan on jyldan astam ýaqyt buryn, 2003 jyly «Atamura» bas­pasynan bir tom bop shyǵyp edi. Sodan beri tym-tyrys, typ-tynyshpyz. Júz jyldyǵyna arnap nege shyǵarmasqa? Úshinshiden, aıbynymyz, ardaǵymyz, Astana qalasynda Sattar Erýbaev kóshesi, Sattar Erýbaev mektebi nemese Sattar Erýbaev kitaphanasy bolýy kerek pe? Álbette! Tórtinshiden, jalyndy jastyq shaǵy ótken, Lenıngrad ýnı­versıtetinen keıin eńbek etken Almatyda nege Sat­tardyń kóshesi joq? Sol Almatyńyzda neme­se Astanańyzda jalyndy jastyqtyń, dostyq pen mahabbattyń sımvo­lyndaı Sattarǵa eskert­kish ornatylsa, ol bú­gingi jáne erteńgi urpaq­tyń, jas qaırattyń bas qosatyn, óner men óleń­di qasterlep merekeleıtin ornyna aı­nalsa she? Jarasady! Besinshiden, baı­taǵyńyzdaǵy úshinshi úlken qalaǵa aınalyp jatqan Shymkentińizdi alaıyq. Jańasha ortalyq salynýda. Jańa «Oty­­rar» kitaphanasy, jańa drama teatry, jańa kórme zaly, jańa ákimshilik úıi, jańasha turǵyn úıler... Sol ja­ńa­­sha jerden jańashyl qalamgerge bir gúl­zar nemese býlvar, áıtpese áde­mi kóshe berip, músinin qoısa she? Jaras­­qanda qandaı! Keıingi kezderi osy Shym­kentińizde ónerdiń ózgeshe óren­derinen góri qatardaǵy, aýdan, kent basqarǵan sheneýnikterge kóshe berý kóbeıgeni de ras-aý. Bıylǵy mamyr aıynda Shym­kenttegi oblystyq ǵylymı-ámbebap kitaphanada Sattarǵa arnalǵan ádemi ádebı-saz keshi ótti. Sonda «halyq jaýy», Qojanov pen Rysqulovtyń «quıyrshyǵy», japonnyń «jansyzy» atanyp, Sultanbek pen Turardan keıin kóp keshikpeı atylǵan Esim Asqarovtyń nemeresi, Áshim Esimulynyń perzenti, Sattardyń nemere qaryndasy Uljalǵas Áshimqyzy Esim hanym da, ózge sóz alýshylar da kókeıkesti máseleler qozǵady. Joǵaryda biz keltirgen bes usynys ta − Ońtústiktegi oqyrman kópshiliktiń, zııaly qaýymnyń, Sattar súıer jurtshylyqtyń jıi-jıi aıtatyn jaǵdaıattary. Júz jyldyǵy jaqyndaǵan Erýbaev elense eken deýimizdiń mánisi osy. Marhabat BAIǴUT, «Egemen Qazaqstan». Ońtústik Qazaqstan oblysy.