О́ńirdegi eldi mekenderdiń jartysyna jýyǵynda káriz tazartatyn qondyrǵy joq. Jaǵdaı múldem múshkil kúıde. Bul taraptaǵy qıyndyq búgin ǵana týyndap otyrǵan joq. Áldeneshe jyldan beri paıdalanǵannan keıin tazartylmaǵan las sý aıdaı álemdi bylǵap jatyr.
О́zgesi bylaı tursyn, oblys ortalyǵyndaǵy káriz tazartatyn qondyrǵylar ótken ǵasyrdyń sonaý toqsanynshy jyldary salynǵandyqtan, ábden tozyǵy jetip, qaýsaǵan. Tozyǵy jetken qondyrǵy sý tazalap qaıdan ońdyrsyn?
Qazir oblysta nebári 13 káriz tazartý qondyrǵysy bar. Shýchınsk, Derjavınsk, Qosshy qalasy men Aqmol kentinde bıologııalyq tazartý júrgiziledi. Bul aımaqtarda paıdalanylǵan sýdy aǵyn sýǵa qosýǵa ekologter ruqsat bergen. Oblystyq ekologııa departamenti basshysynyń orynbasary Erjan Ahmetovtiń aıtýyna qaraǵanda, oblys ortalyǵyndaǵy káriz tazartý qondyrǵylary eskirgen. Al Stepnogor qalasyndaǵy jaǵdaı múldem múshkil. Bul qaladaǵy eki stansanyń biri kúrdeli jóndeýdi qajet etse, ekinshisi iske múldem jaramsyz. Demek jańasyn salý kerek.
Aǵyn sýǵa qosýǵa ruqsat etilgen Aqkól, Atbasar, Ereımentaý, Makınsk qalalary men Shortandy kentindegi káriz tazartý qondyrǵylary tek mehanıkalyq jolmen tazartylatyn bolyp shyqty. Sondaı-aq Sandyqtaý aýdanyndaǵy Shańtóbe kentinde de mehanıkalyq jolmen tazartylyp, ári qaraı bıotoǵanda tabıǵı jolmen tazartylady. Osy arada budan basqa aımaqtarda káriz tazartý júıesi múlde joq ekenin aıtsaq, jaǵdaıdyń qanshalyqty ýshyǵyp turǵany túsinikti bolar edi.
«8 aýdan ortalyǵynda káriz tazartý qondyrǵysy múldem joq. Osyǵan baılanysty paıdalanylǵan sýdy aǵyn sýǵa qosýǵa ekologııa mekemeleri tarapynan ruqsat etilmegen», deıdi E.Ahmetov.
Sóz arasynda káriz júıesi óndiristik korpýstardan, kommýnaldyq ǵımarattardan eldi mekenderdiń aýmaǵyndaǵy aǵyndy sýdy burýǵa, qabyldaýǵa jáne tazartýǵa arnalǵan júıe ekenin aıta keteıik. Káriz tazartý qondyrǵylary sharýashylyq-turmystyq sýlardy jáne olarǵa jaqyn ornalasqan aǵyndy sýlardy belgilengen normaǵa sáıkes keltirilip, tazartady. Mehanıkalyq tazalaýǵa arnalǵan qurylystar retinde qol torlary, qum toqtatqyshtar qoldanylady. Al tazartý múlde júrgizilmegen aımaqta ekologııanyń qanshalyqty zardap shegip jatqanyn kóz aldyńa elestetý qıyn.
«2022-2023 jyldary Aqmola oblysynyń birqatar kommýnaldyq kásipornynyń qyzmetin tekserý barysynda memlekettik-kommýnaldyq kásiporyndardyń káriz tazartý qondyrǵylarynan las zattardyń belgilengen qalyptan asyp ketkeni anyqtaldy. Qazirgi ýaqytta «Kókshetaý sý arnasy» men «Ereımentaý sý arnasy» kásiporyndary boıynsha sot prosesi júrgizilip jatyr», deıdi oblystyq ekologııa departamenti zerthanalyq-taldamaly baqylaý bóliminiń basshysy Marat Shlymov.
Zamanynda jer jánnaty atanǵan óńirde káriz sýy tazartylmaı, aldymen adamǵa, sodan soń tamyljyǵan tabıǵatqa zardabyn tıgizip jatyr. Káriz sýyna kóńil aýdaratyn eshkim joq ázirge.
Aqmola oblysy