Ulttyq kitaphanada M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, belgili jazýshy Nurdáýlet Aqyshtyń 2 tomdyq «Qazaq balalar ádebıetiniń tarıhy» týraly monografııasy tanystyryldy.
Jıyndy M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bas dırektory, UǴA korrespondent-múshesi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Kenjehan Matyjanov júrgizip, balalar ádebıetin damytý isine toqtaldy.
Alqaly basqosýda sóz alǵan Prezıdent keńesshisi Málik Otarbaev balalar ádebıetin damytýǵa Memleket basshysynyń ózi erekshe kóńil aýdaryp otyrǵanyn jetkizdi. Osy oraıda elimizdegi aqyn-jazýshylar eńbekteriniń shet tilderine aýdarylyp, joǵary baǵasyn alyp jatqandyǵy da qýanatyn jaǵdaı. «Jazýshylyǵymen ǵana emes, ǵalymdyǵymen tanylyp júrgen Nurdáýlet Aqyshtyń monografııasy balalar ádebıeti tarıhyna jańasha kózqaraspen qaraýǵa shaqyrady. Zamanaýı qoǵamda balalar ádebıetine de zamanaýı izdenister qajet. Al jazýshylardyń eńbegi qashan da zor qurmetke ıe» dep atap ótti ol.
Osy oraıda Málik Otarbaev jazýshy Nurdáýlet Aqyshqa Prezıdent Alǵys haty men «Barys» tósbelgisin tabystap, bul M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtyna Prezıdenttiń bergen baǵasy ekenin de eske saldy.
«Qazaq balalar ádebıeti tarıhyn jańadan jazý kerektigi jónindegi máseleniń pisip jetilgenine birshama ýaqyt boldy. Buǵan deıin izdenýshiler Keńes dáýirindegi qazaq ádebıetin zertteýshilerdiń biregeıi fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Shegen Ahmetovtiń «Qazaq balalar ádebıetiniń tarıhy» men «Qazaq sovet balalar ádebıetiniń tarıhy» degen oqý quraldaryna súıenip keldi. Sońy 1974-1976 jyldarda jaryq kórgen eńbekter keńestik ıdeologııanyń basty talaptaryn negizge ala otyryp jazyldy. Al Táýelsizdik jyldary joǵary oqý oryndarynyń keıbir oqytýshylary jazǵan az taralymdy eńbekterdi aıtpaǵanda, qazaq balalar ádebıetiniń tarıhyna qatysty irgeli eńbekter jazylǵan joq» dep bastalatyn monografııa HIH ǵasyrdyń aıaǵy men HH ǵasyrdyń basyndaǵy balalar men jetkinshekterge arnalǵan kórkem shyǵarmalar, Keńes ókimetiniń alǵashqy jyldary – qazaq keńes balalar ádebıetiniń qalyptasý kezeńi, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysynyń balalar ádıbetine tıgizgen áseri, soǵystan keıingi jyldar – balalar ádebıetiniń kemeldenýine qatysty tórt kezeńdi qamtyp jazylǵan.
Qazaq balalar folklorynan bastalatyn eńbekte Ybyraı, Abaı, Jambyl, Shákárim, Máshhúr Júsip, Ahmet, Taıyr, Mirjaqyp, Sultanmahmut shyǵarmalarynyń balalar ádebıetine qanshalyqty jaqyndyǵy aıshyqtalsa, Ádiletti Qazaqstan qurýǵa qatysty aıtylyp júrgen ózekti máseleniń keıbiri balalar ádebıetin aınalyp óte almaıtyndyǵy da aıtylady. Osy oraıda avtor balalar ádebıeti toqyrap qaldy degen jekelegen pikirden góri nasıhattaý jaǵy kenjelep keledi degendi eske salady.
Mundaı keń kólemde balalar ádebıetine qatysty jasalǵan sholýdyń kópten beri jaryq kórmegenin tilge tıek etken Jazýshylar odaǵy basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Nurjan Qýantaıuly monografııadan kókeıde júrgen kóp saýalǵa jaýap tabýǵa bolatynyn jetkizdi. «Qazaq balalar ádebıetiniń tarıhyna qatysty» eki tomdyq monografııa osy bir seńdi buzyp, balalar ádebıetiniń tarıhyna jańasha kózqaraspen qarap, umytyla bastaǵan avtorlardyń eńbekterine sholý jasap otyrǵanymen erekshelenedi», dedi.
«Balalar ádebıetiniń ulttyq tárbıedegi orasan zor yqpalyna qatysty dálelder keltirip jatýdyń ózi artyq. Búginde onyń klınıkalyq múmkindikterine ǵalymdar kóz jetkizip otyr. Avtor monografııasynda atap ótkendeı, keıingi otyz jyldan astam ýaqyt ishinde pedagogıkalyq, gýmanıtarlyq kolledjder men oqý oryndarynda balalar ádebıetiniń tarıhyna qatysty jazylǵan az-kem dúnıeler bolmasa, keńestik ıdeologııa negizinde jazylǵan eńbekterge júginýge týra keledi.
Osy oraıda M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty mamandary balalar ádebıetin mektepterde oqytý máselesine qatysty jobalardy qolǵa alyp otyr. Jazýshy-ǵalym N.Aqyshtyń zor izdeniste júrip shyǵarǵan bul eńbegi balalardy ulttyq ádebıetpen sýsyndatý maqsatynda qolǵa alynǵan ıgi istiń bastamasy ǵana emes, onyń atqarar júgi de salmaqty bolaıyn dep tur. «Biz bala kúnimizde álemdik ádebıettiń aýdarmasyn oqyp óstik. Búginde álemdik ádebıetti aýdarý da, oqytý da ózekti másele. Qazirgi kezde ınstıtýttyń aǵa býyn jáne jas ǵalymdary da osy iske bel sheshe kirisip, balalar oqýǵa tıisti ádebıetterdiń tizimin jasap shyqty. Buryndary Eýropa, aǵylshyn ádebıetin aýdarý, oqý máselesine kóp kóńil bólingen bolsa, endigi kezekte bul tizim japon, qytaı, ıspan, taǵy da basqa elderdiń ádebıetimen tolyǵa túsedi» dep atap ótti ınstıtýt dırektory K.Matyjanov.
Jıynǵa qatysqan Almaty qalasy ákiminiń keńesshisi Mamaı Ahetov, jazýshy Serik Asylbekuly, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professorlar Qanseıit Ábdezuly, Beken Ybyraıym, aqyn Baıbota Qoshym-Noǵaı, jazýshy Qýandyq Túmenbaı, Qanat Qaıym, ǵalym Ádilǵazy Qaıyrbekov, taǵy da basqa qalamgerler sııasy keýip úlgermegen eńbektiń qundylyǵyn aıtyp, jyly lebizderin bildirdi.
Balalar ádebıeti salasyn damytýǵa qatysty birqatar máselelerdi ortaǵa tastaǵan qalamger qaýym bul ǵylymı eńbek kóptegen zertteýdiń ózegine aınalady dep senim bildirdi. Al balalar údesinen shyǵatyn shyǵarmalardy jazý jazýshynyń ǵana mindeti emes, ol el keleshegine alańdaıtyn, ultqa janashyr azamattardyń, memlekettik qoldaýy bar baǵdarlamalardyń ómirsheńdigimen tyǵyz baılanysty ekeni aıtpasa da túsinikti.
ALMATY