Jarnamasy kóp jalǵanda, abaısyzda aldanba

nemese jalǵan dári-dármektiń jolyn qalaı kesemiz? Qazaqstandyqtardyń 42 paıyzy dári-dármekti jarnamaǵa senip satyp alady eken. Alaıda, statıstıkaǵa súıensek, ǵalamtor arqyly ótkiziletin dárilik zattardyń 50 paıyzynyń sapalyq rastaýy joq. Al jalǵan dári-dármek kóbeıgen qazirgideı zamanda mundaı kórsetkish ult densaýlyǵy úshin asa qaýipti. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi osylaı dep dabyl qaǵýda. Úkimet otyrysynan soń Orta­lyq kommýnıkasııalar ortaly­ǵynda ótken baspasóz máslıha­tynda Densaýlyq saqtaý mınıstri Salıdat Qaıyrbekova jalǵan dárilik preparattardyń aınaly­myn joıý máselesi jaıynda baıan­daǵan bolatyn. Onda Bas dáriger jalǵan dárilerdiń taralmaýyna tutynýshylardyń ózderi de atsalysý kerektigin aıryqsha atap ótti. «Qazaqstan úshin ǵana emes, álemniń barsha halyqtary úshin úlken problemalardyń biri – medısınalyq ónimderdiń ınternet arqyly satylýy. О́ıtkeni, ókinishke qaraı, bizdiń azamattarymyz ınternetterde jarnamalanatyn dári-dármekti satyp alýdy ádetke aınaldyrǵan», dedi S.Qaıyrbekova. Mınıstr keltirgen málimetterge júginsek, elimizdegi árbir ekinshi qazaqstandyq dárilik zattardy dárigerdiń taǵaıyn­daýynsyz-aq qabyldaı beredi eken. Sondaı-aq, árbir ekinshi qa­zaqstandyq dárigerdiń keńesinsiz antıbıotıkterdi qabyldap júrgen kórinedi. Iá, Qazaqstanda zań boıyn­sha medısınalyq ónimdi ǵalam­tor arqyly ótkizýge tyıym sa­lynǵan, alaıda, bul bizdiń azamat­tarymyzdyń halyqaralyq veb-saıttardyń qyzmetin paıdalanýyna kedergi keltirip otyrǵan joq. «Tájirıbe kórsetip otyr­ǵan­daı, bizde kóbine tanymal brendterdiń ónimderin qoldan jasaıdy. Naqtyraq aıtsaq, «Sanofı», «Polfarm», «Prizer», taǵy basqalar. Bul kompa­nııa­lardyń ataýlaryna qulaǵymyz úırengen. Bular álemdik brend bolyp tabylady. Bizde jalǵan jáne kontrafaktilik ónimderdi baqylaýdyń memlekettik júıesi jumys jasaıdy. Alaıda, biz­ge tekseris júrgizý kerek. Osy tur­ǵy­dan alǵanda bizge halyq­tyń kómegi kerek», dedi S.Qaıyrbekova. «Antıbıotıkterdi dárigerdiń keńesinsiz qabyldaý – óz densaýlyǵyna óz qolymen zalal keltirý degen sóz. Sondyqtan da, jurtshylyqtyń dári-dármekke qatysty quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrýdy jón sanaımyz, osy baǵytta ekinshi jyl qatarynan elimizde 16 dárilik-aqparattyq ortalyqtar jumys isteýde», dep atap ótti mınıstr. Sonymen qatar, bas dáriger dári-dármekti satyp alar kezde ónimniń zattańbasyna, mátinniń anyq jazylýyna, memlekettik tildegi aqparattyń bolýyna mán berý kerek degen keńes berdi. Bir sózben aıtqanda, qarapaıym halyq jalǵan dárini anyqtaǵanda ónimniń syrtqy sıpatyna kóńil bólýi kerek. Sondaı-aq, eger túsiniktemesinde adamǵa áseri kórsetilmegen bolsa, oǵan da mán berý kerek. Eger dári-dármek qajetti nátıjesin bermese, turǵyndar jergilikti densaýlyq saqtaý departamentine aryz jaza alady nemese dári satyp alǵan dárihanaǵa baryp, sol jerde «sary kartochka» toltyra alady. «Bizdiń elde ózge mem­leket­tegideı «sary kartochka» júıesi jumys isteıdi. Eger qandaı da bir preparattyń anyqtamasynda kórsetilmegen reaksııa paıda bolsa nemese kútiletin nátıjesi bolmasa, «sary kartochka» toltyrý qajet. Ol DSM-niń komıtetine túsip, dárilik preparattardy saraptaýdyń ulttyq ortalyǵyna joldanady. Dárige zertteý júrgiziledi», dedi mınıstr. Mınıstr óz sózinde sondaı-aq, dárihanalardyń lısenzııasyna nazar aýdarý kerektigin, kósheler men bazarlarda dári satyp alýǵa bolmaıtynyn aıtty. Densaýlyq saqtaý mınıstri Qazaqstannyń medısınalyq preparattar naryǵy jetkilikti kólemde baqylanyp otyrǵanyn da alǵa tartty. Máselen, sońǵy úsh jylda memlekettik tirkeý rásiminen ótken kezde dárilik zattardyń 1,5 myńǵa jýyq túri tirkeýden ótpegen, ıaǵnı, óziniń sapasyn, qaýipsizdigin jáne tıimdiligin rastamaǵan, bul tirkelgen dárilik zattardyń jalpy kóleminiń besten birin quraıdy. Sondaı-aq, ımportqa joǵary táýeldiliktiń, Keden odaǵy jáne Birtutas ekonomıkalyq keńistik sheńberinde medısınalyq ónimniń erkin aýysýynyń arqasynda saqtalyp kele jatqan jalǵan ónimderdiń dúnıejúzi boıynsha aınalymynyń ósý úrdisin eskere otyryp, mınıstrlik aınalymdaǵy medısınalyq ónimdi baqylaýdy kúsheıtýge erekshe kóńil bólýde. 2012 jyly «Salamatty Qa­zaq­stan» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde ekspress-taldaý ádisimen aınalymdaǵy jalǵan ónimderdi anyqtaý úshin eki mobıldi jyljymaly zerthana satyp alyndy, bul «joǵary sapaly» jalǵan ónimderdi de anyqtaýǵa múmkindik beredi. Medısınalyq ónimniń aınalysy salasyndaǵy normatıvtik aktilerdi eýropalyq talaptarmen úılestirý jalǵasýda. 2016 jyldan bastap medısınalyq ónimniń biryńǵaı naryǵyn qurý sheńberinde EO talaptarymen úılestirilgen dárilik zattar men medısınalyq maqsattaǵy buıymdardyń aınalysy jónindegi Keden odaǵy jáne eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń shamamen 50 aktisin ázirleý kózdelýde. Keden odaǵy jáne EEK sheń­berinde dárilik zattardyń aınalysy salasynda, sonyń ishinde jalǵan medısınalyq ónim boıynsha aqparattyq bazanyń biryńǵaı aqparattyq júıesin qurý josparlanǵan. Jalǵan ónim boıynsha halyqaralyq derekqorǵa Synaq ortalyǵynyń Eýropalyq Farmakopeıa dárilik zattarynyń sapasyn baqylaý jónindegi resmı zerthanalardyń Eýropalyq jelisine (OMSL) kirý 2015 jyldyń sońyna qaraı dep kózdelýde. Jalpy aıtqanda, dárilik zat­­tardyń jalǵan ónimde­rinen is júzinde barlyq farma­sevtı­kalyq naryqqa qaty­sýshylar zardap shegetini anyq. Iаǵnı, adal óndi­rýshiler tutynýshylardyń senimi men tabystan aıyrylatyn bolsa, eń soraqysy, tuty­nýshylardyń den­saýlyǵyna qaýip tóneti ras. Túbinde tutynýshylardyń taǵdy­ry turǵan jalǵan dárigerlik týraly máselege baılanysty ótken brıfıngke Tutynýshylar quqyn qorǵaý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary – Bas memlekettik sanıtarlyq dáriger Jandarbek Bekshın de qatysyp, qosymsha baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý agenttigi ónim sapasyn baqylaý maqsatynda iri hımııalyq jáne kosmetıkalyq zattar óndirýshilermen jumysty retteýdi josparlap otyr. «Kom­panııalar ókilderimen jumysty rettep, mamandardy oqytý baǵ­darlamalaryn ótkizýdi josparlap otyrmyz. Kompanııalarmen birlesken jumystardy damytamyz, sebebi, qandaı da bir buıymdardyń tehnologııalyq quramy kommersııalyq qupııa bolyp tabylady, olar atalǵan kompanııalardyń jeke zerthanalarynda zerttelýi múmkin», dedi agenttik tóraǵasy. Sońǵy jyldary «turmystyq hımııa taýarlary jáne kos­metıkalyq-parfıýmerııalyq buı­ymdar» salasy boıynsha 26 taý­ar túri zerttelgen. «Álem boıyn­sha jyldyq kontrafaktili taýar­lardyń aınalymy 700 mlrd. AQSh dollaryn quraıdy eken. Al Qytaı Halyq Respýblıkasynda ótken jyly quny 35 mlrd. dollar bolatyn taýar saýdadan alyndy. Bul másele biz úshin de ózekti. О́ıtkeni, DSU-ǵa kirý aldynda turǵandyqtan, elimizge kóptegen taýarlar keledi. Sondyqtan Úkimet aldymyzǵa úlken mindetter qoıyp otyr», dedi J.Bekshın. Osy turǵyda máseleni sheshý úshin agenttik birneshe sharalardy qolǵa alypty. Olardyń ishinde birinshi bolyp zerthana deńgeıin kóterý máselesi qolǵa alynǵan. «2015 jylǵa 3,5 mlrd. teńgege joǵary sapaly zerthanalyq qural-jabdyqtar satyp alynbaq. Oǵan qosa, agenttik tóraǵasynyń orynbasary Kedendik baqylaý, tehnıkalyq retteý jáne monıtorıng komıtetimen birlesip kameralyq baqylaý qolǵa alynatyndyǵyn jetkizdi. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».