Áne-mine degenshe jaz da keldi. Oqý jylynyń aıaqtalýyna sanaýly kún qaldy. Endi balalar sabaqtan arqa-basy bosap, kanıkýlǵa shyǵady. Bul rette jetkinshekterdiń jazǵy demalysy men bos ýaqytyn tıimdi uıymdastyrý mańyzdy.
Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaevtyń aıtýynsha, vedomstvonyń aldynda turǵan mańyzdy mindettiń biri – balalardyń jazǵy saýyqtyrý demalysyn sapaly uıymdastyryp, qaýipsizdigin tolyq qamtamasyz etý.
– Bıyl jazǵy saýyqtyrý demalysymen 1-10 synyp aralyǵyndaǵy balalardyń 85,3 paıyzy qamtylady. Bul degenimiz – 2 mln 800 bala. Onyń ishinde 500 myń jekelegen sanattaǵy otbasy balalary bar. Bul jetkinshekter aldyńǵy kezekte jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen saýyqtyrý demalysymen qamtamasyz etiledi. О́ńir ákimdikteriniń aqparatyna sáıkes, osy jyly atalǵan maqsatqa 5,8 mlrd teńge qarystyrylǵan, – dedi mınıstr.
Ǵ.Beısembaevtyń aıtýynsha, elimizde 218 qala syrtyndaǵy jáne 10 myńnan asa mektep janyndaǵy, profıldik jáne shatyrly lager qyzmet kórsetedi. Lager sany jaǵynan Batys Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan oblystary men Almaty qalasy alda tur. Al elordada qala syrtyndaǵy lager ekeý ǵana. Qazir demalys oryndarynda balalardy qabyldaýǵa daıyndyq jumystary aıaqtalýǵa jaqyn. Bıyl Oqý-aǵartý mınıstrliginiń usynysymen «Qazaqstan halqyna» qory esebinen oqýda ozat, talantty degen 20 myń aýyl balasy elimizdegi úzdik saýyqtyrý ortalyqtarynda demalady.
Memleket basshysy jetkinshekterdiń qala syrtyndaǵy ortalyqta demalýyn qoljetimdi etý maqsatynda Úkimet pen óńir ákimderine 50 balalar saýyqtyrý ortalyǵyn qurý týraly tapsyrma bergen edi. Búginde Oqý-aǵartý mınıstrligi osy 50 ortalyqtyń 20-syn oqý-saýyqtyrý úderisimen qamtıtyn jyl boıy qyzmet kórsetetin ortalyq etip, al 30-yn maýsymdyq saýyqtyrý ortalyǵy retinde qurýdy kózdeıtin jol kartasyn ázirledi. Bul joba 2026 jylǵa deıin iske asady.
Jazǵy kanıkýldy balalardyń bári asyǵa kútip júrgeni anyq. Olar demalys qyzyqqa toly, kóńildi bolsa dep tileıdi. Bul jaǵynan tanymdyq dúnıeler kóbirek oılastyrylǵan. Bıyl jazǵy lagerler arnaıy taqyryptarmen jumys isteıdi. Máselen, bilim uıymdaryndaǵy jazǵy saýyqtyrý men mektep janyndaǵy lagerlerde «Túrli kózqaras, biraq birtutas ult», «Birligimiz áralýandyqta» atty taqyryptyq smenalardy uıymdastyrý josparlanǵan. Ásirese balalar shyǵarmashylyǵyn damytýǵa aıryqsha kóńil bólinip otyr. Sondaı-aq oqýshylarǵa ulttyq qundylyqtar men salt-dástúrimizdi dáripteıtin «Etnoaýyl» jobasy aıasynda Súleımen Demırel ýnıversıteti, Nazarbaev ýnıversıteti, Sh.Esenov atyndaǵy ýnıversıtet janynda jazǵy mektep qyzmet atqarady. Osy baǵytta «Jazdyq joldama» jobasyn iske asyrý kózdelgen.
– Kanıkýlda balalar demalysyn kóńildi ótkizý óte mańyzdy. Bizdiń mindetimiz – jazǵy demalysta jetkinshekterdiń boıy ǵana emes, oıy da ósetindeı etip uıymdastyrý. Máselen, «Baldáýren» oqý-saýyqtyrý ortalyǵynda «Sanaly urpaq» atty respýblıkalyq debat týrnırin ótkizemiz. Is-sharanyń maqsaty – bilim alýshylardyń boıyna rýhanı-adamgershilik mádenıetin damytyp, estetıkalyq, patrıottyq tárbıe berip, eldiń mádenı murasy men otbasylyq dástúrin saqtaýdy dáripteý. Bilim uıymdarynda 700 myń balany qamtıtyn arnaıy ǵylymı-tehnıkalyq, mýzykalyq, kórkemdik, ekologııalyq, týrıstik jáne basqa da baǵyttaǵy 11 myń úıirme men seksııa jumys isteıdi, – dedi Oqý-aǵartý mınıstri.
Sonymen qatar demalys oryndarynan basqa jetkinshekterdiń bos ýaqytyn tıimdi ótkizýdiń ózge joldary qolǵa alynǵan. Aıtalyq, 352 myń joǵarǵy synyp oqýshysy «Jasyl el» baǵdarlamasy aıasynda kógaldandyrýmen shuǵyldansa, 188 myńnan asa bala elimizdiń kıeli jerlerine saıahattaıdy. Al 25 myń jetkinshek sporttyq jattyqtyrý jıyndaryna qatysyp, 211 myń oqýshy tildik kýrstarmen qamtylady. Osy is-sharalardyń oryndalýyna jergilikti bıýdjetten jalpy somasy 94 mlrd teńge qarjy qarastyrylǵan.
Bul mindetterdi júzege asyrý úshin 2020 jyly 14 qańtarda úsh jylǵa arnalǵan Úkimet basshysynyń «Kanıkýl kezeńinde balalardy saýyqtyrý demalysyn, olardyń bos ýaqytyn jáne jumyspen aınalysýyn uıymdastyrý týraly» arnaıy ókimi qabyldandy. Osy ókimde balalardyń tulǵalyq, áleýmettik, shyǵarmashylyq damýy jáne kanıkýl kezeńinde quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý úshin ortalyq memlekettik organdar men óńirlerdiń negizgi mindetteri aıqyndalǵan.
Sondaı-aq qala syrtyndaǵy balalardy saýyqtyrý uıymdarynyń qyzmetin uıymdastyryp, ony bilikti kadrlarmen qamtamasyz etip, jelisin keńeıtý jáne shyǵyny az demalys uıymdarynyń (shatyrly, kıiz úı, otbasylyq lagerler, kúndizgi ortalyqtar, týrıstik joryqtar, arheologııalyq jáne ólketaný ekspedısııalary) úlesin kóbeıtý jóninde sharalar qabyldaý óńir ákimdikterine mindettelgen. Bul jumystarǵa Oqý-aǵartý mınıstrligimen birge, densaýlyq saqtaý, ishki ister, tótenshe jaǵdaılar mınıstrlikteri men barlyq ákimdik jumyldyrylǵan. Ásirese jetkinshekterdiń jazǵy demalysyn sapaly jáne qaýipsiz jaǵdaıda ótkizý Oqý-aǵartý mınıstrliginiń erekshe nazarynda ekenin aıta keteıik. «Jazǵy demalys kezindegi balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýde pedagogter, quzyrly sala mamandarymen birge ata-analardyń da jaýapkershiligi joǵary bolý kerek. Barsha ata-anany árdaıym balalar qaýipsizdigine muqııat bolýǵa shaqyramyn», dedi Ǵ.Beısembaev.
Sonymen birge mınıstr balalardyń qaýipsizdigi úshin saýyqtyrý ortalyqtaryna olardy jetkizý jáne qaıtarýǵa jaýapty adamdardyń belgilenetinin aıtty. Oqýshylardyń demalysy tıisti organdarmen tekserýden ótip, sol is-sharany uıymdastyrýǵa quqyly mekemelerde ǵana bolǵandyqtan qaýipsizdik qatań baqylanady. Úkimet otyrysynda da osy másele talqylanyp, memlekettik organdar men ákimderge tıisti tapsyrma berildi.