Tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi

Qazaq el bolyp, memleket bolyp qalyptasqaly beri tek birlik pen berekeni, beıbitshilik pen yntymaqtastyqty uran etip, tóńiregindegi jurtqa da osy bir adamı izgilikti nasıhattap kele jatqany shyndyq. Onyń jarqyn úlgisin Qazaqstannyń tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev táýelsizdiktiń alǵashqy tańynan bastap-aq kórsetip keledi. Elbasymyzdyń 20 jyldan astam kóterip júrgen Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý bastamasy bıylǵy jyly júzege asty. Aǵymdaǵy jyldyń 29 mamyry kúni Astanada Qazaqstan, Reseı, Belarýs basshylary bas qosyp, ekonomıkalyq odaqtastyq týraly shartqa qol qoıdy. Jalpy, ǵalamsharda tirlik etip jatqan kez kelgen memleket, meıli ol shaǵyn, meıli úlken bolsyn, jan-jaǵyndaǵy kórshi­lerimen alys-beris jasamaı otyra almaıdy. Tipti, memleketterdi bylaı qoıǵanda, aýyldaǵy qoı-eshkisi, taýyq-qazy aralas-quralas jatqan kórshilerdiń bir-birimen tatý bolǵany, yntymaqtasa tirlik keshýi kóp máseleni ońdy sheshpeı me. Qazekem: «Úı alma, kórshi al», dep óte oryndy aıtqan. Son­dyqtan, irgeles jatqan, ǵasyrlar boıǵy tarıhy men shejiresi, ekonomıkasy men rýhanııaty bir qazanda qaınap kelgen úsh memlekettiń bereke-birlik shartyna qol qoıýy – zamana talaby. Eýrazııalyq odaq qurý El­ba­symyzdyń kóp jylǵy maqsaty bolatyn. Ol bul ıdeıany, ıaǵnı ózara yqpaldastyq ıdeıasyn osydan jıyrma jyl buryn M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde oqyǵan dárisinde jarııa etken edi. Bul bolashaǵy zor ıdeıaǵa alǵashynda jatyrqaı, tosyrqaı qaraǵandar da kóp bolǵany, ıntegrasııaǵa jetý joly tym uzaq ári aýyr bolǵany da ras. «Táýelsizdigimizge nuqsan keledi, halqynyń sany basym memleketter ústemdigi saltanat qurady da, taza shıkizatqa baı­lan­ǵan Qazaqstan zardap shegedi. Rýhanııat salalarymyz toqy­raıdy. Aq bolady, kók bolady...», dep aqyrzaman týdyrǵysy kelgen «sáýegeıler men kóripkelder», oppozısııanyń týyn ustaǵan partııa ókilderi qarapaıym ha­lyq­ty muraty zor ıdeıaǵa qarsy qoıǵylary da keldi. Aqyry, tarıhı ádilettilik óz degenine jetti. Ulan-asyr ıgilikter men jaqsylyqtardan úmitti jurt edik, birlikti táńiriden kúnige toǵyz qaıtara surap otyratyn qaımana qazaq edik, myna ózara yqpaldastyq sharty jańa ǵana irgetasy bekip kele jatqan memleketimizdiń ekonomıkalyq qýatyn odan ári bekite túsedi dep, soǵan qýanyp otyrmyz. Ekonomıkalyq odaq taqyr jerden paıda bola salǵan joq. Eń aldymen, onyń alǵysharty – Keden odaǵy dúnıege keldi. Kásiporyndarymyzdyń tynysy keńidi, ónimderimizdi ótkizetin rynoktyń radıýsy eselendi. Alaıda, bul odaqqa múshelik Qazaqstan syndy jas ári ónim óndirýshi kásiporyndary jańa ǵana bir arnaǵa túsip, endi-endi oń-solyn tanı bastaǵan memleket úshin asa úlken jaýapkershilik ekeni belgili. Ol – básekege qabi­lettilik. Elbasymyzdyń eki sóziniń birinde halyqaralyq sapa, básekege laıyq bolýymyz jaıly qordaly áńgime qozǵaıtyny sondyqtan. Álemdegi ekonomıka jeke-dara damymaıdy. Damýdyń basty tegershigi – básekelestikte. Shıkizat tehnologııalyq tús alýǵa tıis, al tehnologııa jańa sapaǵa ıe bolýy qajet. Bizde joq dúnıe, bizde joq jańa tehnologııa Reseıde ne Belarýste bar, olardyń qajettiligi bizden tabylady degendeı. Mine, sonda baryp qazaqstandyq kásiporyndar men ónimder álemdik suranysqa ıe bolady. Odaq bizge sol úshin qyzmet etedi. Úsh memleket basshysynyń da qaýzap otyrǵany, basty mu­rattary da osyǵan saıady. Reseı men Belarýs jurty biz­ge tańsyq emes. Olarmen áleý­­mettik-ekonomıkalyq, máde­nı-rýhanı qatynastarymyz álmı­saqtan beri úzilgen emes. Jaǵy­ra­pııalyq kórshiligimiz Eýropa men Azııa arasyn jalǵaıtyn kólik-logıstıkalyq baǵytqa negiz bolady. Kedendik birlik nátıjesinde osy úsh memleket arasyndaǵy ekonomıkalyq jıyntyq qarjy 2 trıllıonnan astam dollardy qurapty. Endigi kezeńde bul somanyń áldeneshe esege ósetini shyndyq. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq degen Qazaqstan úshin jańadan boı kóteretin júzdegen jańa kásiporyndar, myńdaǵan jańa jumys oryndary, saıası ári ekonomıkalyq turaqtylyq, bıznesmender úshin 170 mıllıonnan astam tutynýshysy bar orasan zor saýda keńistigi, burynnan kele jatqan dostyq shejiresiniń zańdy jalǵasy, qorǵanys qýat­tylyǵymyzdyń kepildigi. Odaq shartynda qaýzalmaǵanymen, úsh eldiń arasyndaǵy mádenı-ádebı baılanystardyń da odan ári qarqyndy damıtyny belgili. Nege deseńiz, ekonomıkanyń jemisti damýy mádenı úderisterdiń je­del­deýine, álemdik bıikterge kóte­rilýine meılinshe yqpal etedi. Eń bastysy – qarapaıym jur­ty­myz jaqsy tirliktiń dámin tatady. Árıne, jumaq ómir bir kúnde ornaı qalmaıdy. Bul – uzaqqa sozylatyn úderis. Desek te, odaqtyń tıimdiligin osy taıaýdaǵy jyldar ishinde sezine bastaıtynymyz anyq. Shyǵys Qazaqstan oblysy úshin bul sharttyń quny tym qymbat. Biz – shekaralyq aımaqpyz. Reseımen burynnan da qarym-qatynasymyz úzilgen emes. Endi myna odaqtyq sharttan keıin ol qatynastarymyzdyń arta túsetinine eshkim shek keltirmeıdi. Kórshiles jatqan Novosibir, Altaı ólkesi, Taýly Altaı Respýblıkasy, taǵy da Orynbor oblysy, Federasııa quramyndaǵy Tatarstanmen erterekten tonnyń ishki baýyndaı aralasyp jatqanbyz, kiris-shyǵysymyz kóp bolatyn. Qysqasy, Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq odaq XXI ǵasyrdyń birinshi jartysynda álem kartasyna jańa ári qýatty, kez kel­gen salada álemniń kez kelgen aıma­ǵymen básekelestikke túse alatyn Eýropa men Azııa birliginiń jańa pishinin ákeldi. Soǵan tileýles bolaıyq, aǵaıyn! Túsiphan TÚSIPBEKOV, «Nur Otan» partııasy Shyǵys Qazaqstan oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary. О́SKEMEN.