Oqý jyly aıaqtaldy

Bıylǵy oqý jyly jańalyǵy kóp­ kezeń retinde tarıhta qal­ǵa­ny­ ras. Áýeli jyldaǵy dástúr buzy­lyp, mekteptegi oqý alǵash ret 31 ma­myrǵa deıin sozylyp, sońǵy qo­ńyraý 1 maýsymda soǵyldy. Osy bir jańashyldyq qoǵamda qy­zý­ talqylanǵanyn da eske sa­la keteıik. Qalaı desek te, otan­­dyq bilim salasy atalǵan ja­ńa­­shyldyq arqyly jańa kezeń­ge­­ qadam basqandaı áser qal­­dyr­­dy. Mundaı qadamnyń ne úshin jasalǵanyn Oqý-aǵartý mı­nıs­­trliginiń baspasóz hatshy­sy Mereke Amangeldiqyzy túsindirip berdi.

– Osydan úsh jyl buryn pan­de­mııaǵa baılanysty ómirimizde úl­ken ózgeris bolǵany belgili. Máj­búrli qashyqtan oqytý kezeńi bilim­niń sapasy men kólemine, bala­lardyń emosıonaldyq jaǵ­da­ıyna aıtarlyqtaı keri áser et­ti. Muny halyqaralyq zertteý­ler­ de dáleldep otyr. Bilim sala­­syndaǵy olqylyqtardyń or­nyn toltyrý, bilim júıesin kú­sheıtý úshin oqýshylardyń múd­desin qorǵaı otyryp, salaǵa túze­tý engizý qajettiligi týynda­dy.­ 2021­-2022 oqý jylyndaǵy osyn­daı­ sheshimderdiń biri oqý jy­lyn 36 aptaǵa deıin uzartý bol­dy. Bul sheshim birden qabyl­dan­bady. Ol úsh jyl boıy zerde­len­di. 2022 jyldyń tamyz aıyn­da­ bilim berýdiń memlekettik jal­py­ǵa mindetti standarty, oqý baǵ­dar­lamasy men úlgilik oqý jos­parlary bekitildi. Mınıstrlik, Orta bilim berý komıteti, ádistemelik kabınetter túsindirý jumystaryn júrgizip, nusqaýlyq ádistemelik hattar joldady. Budan buryn da habarlanǵandaı, oqýshylardyń ata-analarynan da bes kúndik oqý aptasyna kóshirý týraly ótinishter túsken bolatyn. Tıisinshe usynys sarapshylar qaýymdastyǵymen kelisile otyryp, barlyq senbilik sabaqtar qalǵan bes kúnge aýystyryldy, oqý baǵdarlamalaryna ózgerister engizildi. Osylaısha, mektepter­de­ oqý jylyn 31 mamyrǵa deıin uzar­tý oqýshylardyń kúndelikti oq­ý júktemesin azaıtty. Aıta keterligi, oqý jylynyń uzaq­ty­ǵyn­ sozǵanymyzben, salystyrma­ly­ túrde bizdiń elde demalys ke­ze­ńi eń uzaq bolyp qalyp otyr. Jaz mezgilindegi demalystyń uzaq­tyǵy 13 aptadan asady, al aldyń­ǵy qatarly elderde jazǵy demalys kezeńi 7-9 aptadan da az, – deıdi Mereke Amangeldiqyzy.

Sondaı-aq ol Oqý-aǵartý mı­nıs­trligi turaqty negizde áleý­­mettik jelige monıtorıng júr­­gizetinin, vedomstvoǵa oqý jy­ly­nyń­ aıaqtalý merzimin qaıta qaraý týra­ly ótinishter túsip jatqanyn aıtty. «Osyny eskere otyryp, osy oqý jyly kezeńinde sarapshy­lar­dan quralǵan ko­mıs­sııa sara­p­tama júrgizgenin, onyń qory­tyndysyn shyǵarý tolyq oqý sık­lin, ıaǵnı 36 aptany aıaqtaýdy talap etetinin atap ótkim keledi. Jańa­shyldyqtardy engizýge baılanysty bilim sapasy baǵalanyp, oqýshylardyń bilim nátıjeleri salystyrylady. Komıssııa bul máseleni tolyqqandy zerdeleý ústinde. Túbegeıli sheshimdi sa­rap­shylar qaýymdastyǵy ǵana­ qabyl­daı alady jáne ol birin­shi­ kezekte balalarymyzdyń múd­de­sin kózdeıtin bolady», dep naq­ty­la­dy­ mınıstrlik ókili.

Sonymen bıylǵy oqý jylyn res­pýblıka boıynsha 3 mln 700 myńnan astam oqýshy aıaqtady. 172 myń túlek 11-synypty támam­dady. Onyń 6 myń 800-i­ – «Altyn belgi» úmitkeri. Al 9-sy­­nyp­ty 288 myńnan astam tú­­lek aıaqtady. 1-10 synyptar ara­lyǵyndaǵy balalardyń 85,3 pa­ıyzy jazǵy demalyspen jáne saýyq­tyrýmen qamtylatyn bola­dy. Bul degenimiz – 2 mln 800 myń ba­la. Onyń ishinde jekelegen sa­nat­taǵy otbasylardyń 500 myń bala­sy bar.

Balalar demalysyn uıym­dastyrý úshin 218 qala syr­tyn­daǵy jáne 10 200 mektep ja­nyn­daǵy, profıldik, shatyrly la­gerler jumys isteıtin bolady.­ Sonymen qatar «Etnoaýyl», «Jaz­dyq joldama» jobalary iske asyrylady. Jetekshi ýnıversı­tet­ter janyndaǵy jazǵy jáne olım­pıadalyq rezerv mektepteri jumys isteıdi. Jazǵy demalysta 1 mln 400 myń bala úshin qosymsha bilim berý mekemelerindegi seksııalar men úıirmeler ashylady. Ǵylymı-tehnıkalyq, mýzykalyq, kórkemdik, ekologııalyq, týrıstik jáne basqa da baǵyttardaǵy 11 myń úıirme balalardy qabyl­daı­dy. Sondaı-aq balalar «Jasyl el»­ baǵdarlamasy sheńberinde kógal­dandyrýmen shuǵyldanady, elimiz­diń kıeli jerlerine saıahat­tap, sporttyq jattyqtyrý jıyn­­darynda shynyǵady, tildik kýrs­tar­ǵa qatysa alady.

1-10 synyp oqýshylary dema­lys­qa shyqtyq dep qýanyp jatsa, 11-synyp túlekteri úshin jaýapty­ ke­zeń bastaldy. Olar joǵary oqý oryndarynyń grantyna ıe bolý úshin ulttyq biryńǵaı testi­leýden ótedi. Buǵan deıin jaz­ǵa­­nymyzdaı, bıyl túlekter 5 már­te test tapsyra alady. Alaıda so­nyń ishindegi eń mańyzdysy – negizgi UBT. О́ıtkeni dál osy synaqtyń nátıjesinde bilim granttary úlestiriledi. Negizgi UBT osy jyldyń 18 mamyrynda bastalǵanyn bilemiz. Ol 5 shildege deıin jalǵasady. Bıyl 166 myń talapker negizgi ulttyq biryńǵaı testileýge ótinish bergen. Olar bul synaqty eki márte tapsyra alady. Sóıtip, eń úzdik nátıjemen grant konkýrsyna qatysa alady. Negizgi UBT-ǵa qatysýshylardyń 75 pa­ıy­zy synaqty qazaq tilinde, 25 pa­­ıyzy orys tilinde, 243-i­ aǵyl­shyn­ tilinde tapsyrýǵa ótinish bildirgen.

– Testileý formatynda ózgeris joq. Pánder sany ózgerissiz qaldy, ıaǵnı úsh mindetti jáne eki beıindik pán, barlyǵy 120 test­ tapsyrmasy. Eń joǵary upaı­ – 140. Testileýdiń jalpy­ ýaqyty – 4 saǵat (240 mınýt). Sonymen qatar erekshe qajettilikteri bar bala­larǵa qosymsha 40 mınýt beri­ledi. UBT tapsyrmalarynyń qury­ly­myn­da ózgerister bar. Test tapsyrmalarynda dıstraktorlar sanyn (jaýap nusqalary) qysqartý týraly sheshim qabyldady. Bir durys jaýaby bar test tapsyrma­la­rynda nusqalar sany 5-ten 4-ke deıin, bir nemese birneshe du­rys jaýaby bar test tapsyrma­la­ryn­da (úsh durys jaýaptan kóp emes) nusqalar sany 8-den 6-ǵa de­ıin azaıdy. 2022-2023 oqý jylynan bastap «Informatıka» páni UBT beıindik pánder kom­bı­nasııasynyń tizimine engi­zil­­di. Osyǵan baılanysty «Infor­ma­tıka muǵalimderin daıarlaý», «Aqpa­rattyq tehnologııalar», «Aqpa­rattyq qaýipsizdik» bilim berý baǵdarlamalarynyń toptaryna túsýshiler «Matematıka-Infor­matıka» kombınasııasy boıyn­sha UBT tapsyrady, – dedi Ǵy­lym jáne joǵary bilim vıse-mı­nıstri Qýanysh Erǵalıev.

Eske sala keteıik, Memleket bas­shysy Qasym-Jomart Toqaev­tyń­ tapsyrmasy boıynsha bıyl­ǵy­ barlyq granttyń 60 paıy­zy­ ınjenerlik-tehnıkalyq maman­dyq­tarǵa bólingen. Joǵary jáne jo­ǵary oqý ornynan keıingi bilim berý­diń barlyq deńgeıine oqýǵa bólin­gen bilim granttarynyń jalpy sany 88 myńdy quraıdy. Onyń ishinde bakalavrıatta oqý úshin 73 myń­ grant, magıstratýraǵa – 13 myń,­ doktorantýraǵa – 1 890 grant bóli­nip otyr.