Jastar ǵylymdy alǵa ozdyrmaq

Akademııa basshysy jastar­d­y ashyq ári konstrýktıvti áńgi­mege shaqyryp, olardyń otan­dyq ǵylym aldynda turǵan ke­le­li máselelerge oraı naqty usy­nys­ta­ryn tyńdady.

– Ulttyq ǵylym akademııasy­na memlekettik mártebe berý týraly sheshim ǵalymdar aldynda­ úlken mindetter júkteıdi. Ǵy­lym árqashan qoǵamnyń qa­jet­tiligin óteı otyryp, ekono­mı­kanyń lokomıtıvine aınalýy qajet. Sol sebepti ǵylymdy damy­týdyń basym baǵyttary boıynsha uzaq­merzimdi josparlar jasalyp, forsaıttyq zertteýlermen qatar halyqaralyq ynty­maqtastyq pen ǵylymı kadr­lardyń biliktiligin artty­rý­ǵa baılanysty naqty sharalar­ iske asyp jatyr. Búginde Ult­tyq ǵylym akademııasy qyz­met­ker­leriniń basym bóligin jas ǵalymdar men ǵylym doktorlary quraıdy. Olardyń aldaǵy ýaqyt­ta otandyq ǵylymǵa úlken jańa­lyqtar men ózgerister engi­ze­tinine senim zor, – dedi Kúnsulý Zaka­rıa.

Elimizdegi ǵylymnyń damýy­ men bo­la­shaǵyn aıqyndap, týyn­­­daǵan má­se­lelerge oraı jastardyń oıyn bilip, usy­nys­ta­ryn tyńdaý maqsatynda ótken jıyn­da Ulttyq ǵylym akademııa­sy Ǵylym departamentiniń dırektory Rýs­lan Nurlybaev jas ǵalymdarmen kez­desýdiń mańyzy zor ekenin aıtty. «Álemdik ǵylymnyń dáýirlep turǵan ke­zinde ózge elderden qalmaı, jastardy bi­limdi, bilikti etip tárbıeleý – memleket ald­ynda turǵan basym baǵyt. Ǵylym órke­nıe­ttiń altyn qaqpasy ekenin J­a­po­­nııa, Sıngapýr, Qytaı, Ger­manııa sııaqty elderdiń táji­rı­besinen kórip otyrmyz. Demek Qazaq elin órkenıettiń jańa deńgeıine shyǵaratyn – ǵalymdar», dedi ol.

Aǵa býyn men jas ǵalymdar ara­­syn­daǵy baılanysty nyǵaı­tý­dy maq­sat etken jıynda Ult­tyq­ ǵylym aka­de­mııasynyń vıse-prezı­denti, akademık­ Asqar Juma­dildaev atap ótkendeı, jas­­tyq shaqtyń bir kemshiligi – ótedi de shy­ǵady. Sondyqtan ýa­qyt­­ty tekke ótkiz­beı, jumys isteý kerek.

– Endigi kezekte qazaq ti­li­ ǵy­­lym tili bolýy kerek. Ǵy­lym­­dy nası­hat­taýǵa kúsh salýmen qatar ýnıver­sıtet oqý­lyq­taryn qaıta jazý qajet. Biz kezinde «Qazaqstan pıoneri» gazeti, «Baldyrǵan», «Bilim jáne eńbek» jýrnaldaryn oqyp eseıdik. Búginde ádebıetti, rýha­nı­ baǵytty nasıhattaǵanmen, ǵy­lymdy dáripteıtin ǵylymı-kóp­shilik jýrnaldar joq. Álem­niń­­ kóptegen elinde jaryq kórip jat­qan «Oyla» mazmundy jýrna­lyn qaıta shy­ǵa­rý mindeti tur. Bul rette «TikTok» sııaq­ty áleýmettik jeli­lerdi ǵylymdy nası­hattaý maq­satynda tıimdi paıdalaný­ qajet, – dedi A.Jumadildaev.

Jas ǵalymdardyń otandyq ǵylymdy damytý tetikteri, báse­ke­ge qabiletti ónim shyǵarýǵa qa­tys­ty pikirlerin oqyrman nazaryna usynyp otyrmyz.

 

Maǵzum TО́LESh,

«EasyTap» onlaın­ servısiniń dırektory ári negizin qalaý­shy:

– Ǵylymdy trendke aınaldyrý – zaman talaby. Jas ǵalym­dar­dyń­ ıdeıalary ónertabys retinde jyldam tanylyp, jedel túrde ekonomıkaǵa áser berýi úshin de áleýmettik jeliniń múmkindigin tıimdi paıdalanýǵa bolady. Eger otandyq ǵylym jetistikteri qarqyndy iske asatyn bolsa, onda kórshi elderden kósh ilgeri bolatynymyz anyq. Sonymen qatar granttyq jobalar tek ǵylymı dárejesi bar ǵalymdarǵa ǵana emes, 1, 2-kýrs stýdentteri úshin de qoljetimdi bolǵany abzal. Bul stýdent jastardyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsarýyna da yq­pal etedi. Áttegen-aıy stýdentter óz jobalary qoldaý tappaǵannan keıin amalsyz iri kompanııalarǵa jumys istep, tipten shetelderge ketip qalyp jatqany belgili jaıt. Bizdiń kompanııa bir jarym jyl ishinde 5 myńnan astam jumys ornyn ashýmen qatar, «Zara», «Waikiki», «Reebok», «Magnum» sııaqty 30-dan astam otandyq jáne sheteldik brend jelilerimen jumys istep keledi. Osy ýaqyt ishinde kompanııaǵa 700 myń dollar venchýrlyq ınvestısııa tartyldy. Ǵylymdy Stenford, Garvard sııaqty ýnıversıtetter, Sılıkon alqaby, sonymen qatar úzdik otandyq bilim keńistigimen yqpaldastyqta damytyp, oǵan qarjy bólýge, al bıznestiń álippesin tereńdetip oqytý jaǵyna mán bergen jón.

 

Dıas TASTANBEKOV,

Prezı­dent­ janyndaǵy Ǵylym jáne teh­no­­logııalar jónindegi ult­tyq­ keńestiń múshesi, «Agro Inno­vation» kompanııasynyń tehnı­kalyq dırektory:

– Jastardyń ǵylymǵa kelýi­ne­ mo­tı­vasııa, al ǵylymda jetis­tik­ke jet­kenderge kómek bolatyn­ ıpo­teka­ sııaqty qu­raldar qol­da­ný qajet. Jastardyń ǵy­lym­ǵa kóptep kelýi úshin nası­hat­ ju­mys­tarymen qatar ǵy­lym­da jetistikke jet­ken ǵalym­dar­dy tanytý isine kóńil ból­­gen abzal. Búginde elimiz logıs­tıka, agro jáne IT salada joǵary áleýetke ıe. IT salada bilikti kadrlar tolqyny qalyp­tasyp keledi. Endigi kezekte Úndistan, Amerıkadaǵy bilim­dilermen básekege túsý úshin bilim sapasyn arttyryp, jyldamdyqty kúsheıtý mańyz­dy.­ Tehnologııa bir orynda tur­maı­dy. Sıfrlandyrý, analıtı­ka,­ boljamdar jasaýda jańa múm­kindikter ashylyp jatyr. Osy­ oraıda saladaǵy kúrdeli máse­lelerdi sheshý úshin josparda turǵan zaýyt-fabrıka, óndiris oryndaryna aldyn ala mamandar daıarlaý isin qolǵa alý kerek. Kez kelgen sheshim qabyldaý barysynda naqty derekterge, faktilerge súıenýge múmkindik beretin sheshimder qabyldanýy qajet.

 

Elaman AIBULDINOV,

«О́r­leý»­­ bilik­tilikti arttyrý ult­­tyq­ orta­ly­ǵy­nyń basqarma tó­r­­­aǵasy:

– Elimizde ǵylym men óndi­ris­tiń ara­synda baılanys joq eke­nin moıyn­da­ýymyz qajet. 2015 jyldan beri álem el­deri­niń damýyna, tehnologııa­laryna sarap­tama jasadym. Kezinde úzdik tehno­lo­gııalar arasynan iriktep, júz patent sa­typ alǵan japon eliniń búgingi bet aly­sy, damý tájirıbesi nazar aýdartady. Sol sııaqty biz de óz áleýetimizdi paı­dalana otyryp, ozyq tehnologııalar transfertine mán berýge tıispiz. Bú­ginde turmystyq qaldyqtardy qaıta óń­deý arqyly jasyl ekonomıkany da­mytýǵa bolady. Kezinde qaıratker ǵalymdar negizin qalap ketken mıneraldy shıkizat óndirisin óńdeý ındýs­trııasyna aınaldyra otyryp, álemdik keńistikke shyǵaryp, tehnologııalardy beıimdeý – búgingi ǵylym aldynda turǵan keleli mindet. Elimizdegi kadr daıarlaý saıasaty da reformany qajet etedi. Mysaly, doktorantýraǵa qansha grant bólinip, onyń ıgerilgeni qansha ekeni týraly aqparat alańdatpaı qoımaıdy. Sondyqtan grant sanyn azaıtý arqyly stıpendııa mólsherin kóbeıtýge nazar aýdarǵan jón.

 

Kámshat TÚSIPOVA,

«Delivery unit» sarapshysy, Prezıdent janyndaǵy Ǵylym jáne tehnologııalar jónindegi ulttyq keńestiń múshesi:

– Ǵylymdy aǵa býyn, jas­tar dep jik­teý negizsiz. Onyń dálelin pandemııa kezindegi ǵylymı zertteýler, sonymen qatar búginde otandyq ǵa­lym­dar jetken jetistikterden kóre ala­myz. Ǵylymı baǵdarlamalardy jú­ze­ge asyrý ǵalymdardyń or­taq nátı­je­le­rine baılanys­ty. Ǵylym, eń aldymen­, memle­ket­tik baǵdarlamalardy, ǵyly­mı­ negizdi ádistemeni, aldaǵy múm­kin­dikterdi, úrdisterdi, prob­le­malar men syn-qater­ler­di saraptaý­ úshin qajet. Qu­byl­maly álemde Qazaq­stanǵa bola­shaqtyń portfolıo­sy kerek.­ Nanotehnologııalar, zamanaýı jetis­tik­terdi ıgergen ǵalymdar úshin osy sala­da ony qoldanýǵa múmkindikter jasa­­lýǵa tıis. Prezıdent ákimshiligi men ǵalymdardyń bir­lesýi nátıjesinde ǵy­lymı quzy­ret­ti­likti tıimdi paı­da­lan­ǵanda ǵana­ otandyq ǵylymdy damyta ala­myz. Eger árqaısymyz óz ju­my­­sy­myzdy durys isteı bilsek, jaq­sy nátı­jelerge jetýge bolady.

 

Qýatbek DÚISEN,

A.Baı­tur­­­synuly atyndaǵy Til bilimi ıns­tı­­­týtynyń mamany:

– Qazaq tilin ǵylym tiline aı­naldy­rý­ – ýaqyt talaby.­ Kóp­tegen sala ma­man­da­rynyń usy­nys­taryn eskere otyryp, Ǵy­lym­ jáne tehnologııalar týraly zań joba­synda ǵylymdaǵy mem­le­ket­tik til­d­iń orny, qoldaný aıasyn­ keńeıtý máse­lesi eskerilýge tıis.­ Qazirgi kezde tildiń aıasyn keńeı­týge baǵyttalǵan sharalar júzege asyp jatqanymen, áli de nazar aýdaratyn máse­le­ler bar. Demografııalyq, áleý­mettik saladaǵy kóp­tegen ózge­ris­terdi, qubylmaly álem­de­gi jaǵ­daı­lar­dy nazarǵa alatyn bol­saq, ǵy­lymnyń da irgetasyn keńeı­tý­­ge týra keledi. О́ıtkeni qazirgi ǵy­lym keńistigi damýdy, alǵa basý­dy talap etedi. Osy maqsatta ınfra­qurylymdardy jańartý, jasan­dy ıntellekt, sýperkompıýterlermen qamtamasyz etý ǵy­lymdy jańa beleske kóterip, nátı­je­ge jetýge múmkindik beredi.

 

Ámirhan TEMIRBAEV,

Ál-Fara­bı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnı­ver­sıteti Injınırıng jáne ǵylym­dy qajetsinetin tehnologııalar klasteriniń bas dırek­tory:

– Ǵalymdar ónerta­bys­ta­ry­nyń­ óndi­ris­­ke, naryqqa tıimdiligi tur­ǵy­synan kóp­tegen zertteý júrgizedi. Granttyq qar­jy­landyrý irgeli jáne qoldanbaly bolyp ekige bólinetinin qaperge alatyn bolsaq, ekeýiniń de talaptary birdeı. Osy talaptarǵa sáıkes joba aıaqtalǵan mer­zimde ǵalymdar maqala jarııalap, jobany támam­daıdy. Endi ekinshi kezeńde «Ǵy­lym qory» tarapynan ǵylymı nátı­jelerdi kommersııalandyrýǵa qar­jy­ bólinýge tıis. Mine, osy ǵylymı nátı­jeni óndiriske engizetin kezeńde «óndi­ristik-tájirıbelik synaq» talap etil­e­di. Al jobalar ýnıversıtetterde zerthanalyq jaǵdaıda iske asady. Sondyqtan qoldanbaly zert­teý­lerdi naryqqa shyǵarý úshin «ón­diristik-tájirıbelik synaq» jasaıtyn kezeńge qatysty kelesi saty engizilýi kerek. Búginde ǵalymdardyń jarqyn bastama­la­ry jetkilikti. Al jastardy ǵy­lym­ǵa kóptep tartý úshin Ulttyq ǵy­lym akademııasy tarapynan «Ult úmiti» jobasy júzege assa, otan­dyq ǵylymdaǵy birqatar máse­leniń sheshilýine yqpaly tıgen bolar edi.

 

Myńjylqy BERDIQOJAEV,

Pre­zı­dent Is basqarmasy medısına orta­ly­­ǵy aýrýhanasy dırektorynyń orynba­sa­­ry:

– Otandyq ǵylymdy damytý­da­ kadr saıa­saty, aqparattyń qol­jetimdiligine na­zar aýdarý­ ma­ńyzdy. Búginde álemdik keńis­tik­te sıfrlandyrý, jasandy ıntel­lekt máselesine kóp kóńil bóli­nip otyr. El ǵylymynyń qazirgi jaǵdaıyna zer salsaq, jetis­tik­ter­diń bar ekenine kýámiz. Desek te genomdyq zertteýler, ımmýn­daý­ salasyndaǵy zertteýler ken­je qalyp otyr. Ǵylymnyń jetis­tikterin ekonomıkaǵa en­gizý úlken qoldaýdy, qomaqty qar­­jyny qajet etetini sózsiz. Osy­ǵan dálel retinde ınsýltty erte kezeńde anyqtaýǵa baılanys­ty­ Dosjan Júsipov ázirlegen «Cerebra MedTech» startapyna­ «Freedom Holding Corp»-tyń 1 mln dollar ınvestısııa­ sal­ǵa­nyn­ aıtsaq ta jetkilikti bolar. Son­dyqtan otandyq ǵylymdy da­mytý úshin iri bıznespen qa­tar jekelegen azamattar tarapynan da qoldaý qajet. Ǵylym­dy­ damytýǵa baǵyttalǵan qa­ıy­­rymdylyq qorlar júıesi birqa­tar shetelde jaqsy jolǵa qoıyl­ǵan. Tipten keıbir elder­de otbasylyq, týysqandyq demeý­shi­lik te nátıjesin berip keledi. Al ǵalymdar álemdik naryqta bá­sekege tótep berý úshin zamanaýı­ teh­nologııalar men aǵylshyn tilin ıgergeni abzal.

 

Azat SEIITHAN,

Q.Sátbaev ýnı­ver­­sı­teti Injenerlik beıindi zert­hana je­tekshisi:

– Búginde Prezıdent ult­tyq­ qorǵanys sala­syna ba­sym­dyq ­berip otyrǵany belgili. Táýel­sizdik alǵaly beri qorǵa­nys­ salasy, ásirese áskerı ǵy­lym­ toqyraýǵa ushyraǵany qyn­jyl­tady. Qazirgi kezde áskerı ǵy­lymdy damytý máselesine kó­ńil bóle otyryp, qorǵanys sala­syna qatysty mamandarmen­ bir­les­ken jobalar jolǵa qoıylyp ke­ledi. Osy oraıda azamattyq sek­torǵa ǵalymdardyń óner­ta­bystyq tehnologııalaryn kóp­tep­ tartý qajettiligi týyndap otyr. Bul jaǵ­daıda granttyq kon­kýrs­tardyń ýaqy­tyn turaq­tan­dyrý, jobalardy ýaqy­tyly qar­jy­landyrý mańyzdy. Mem­le­ket­tik syılyqtar men stıpendııa kon­kýrstaryn ashyq, ádil ótkizý jáne bal­dyq júıemen sanaý da – mán beretin má­sele. Jas ǵalymdarǵa qyzmettik bas­pa­na­lar­ usynýmen qatar jyl saıyn ǵa­­lym­dardyń reıtıngin túzip, je­tekshi jáne jas ǵalymdardyń ju­mysyna baǵa be­rip otyrý sala­ǵa serpilis ákeledi. Sala­a­ra­lyq sarapshylyq komıssııa­lar qurý, jaratylystaný salasyndaǵy halyqaralyq úzdik oqýlyqtardy qazaq tiline aý­darý, birlesken zerthanalar qurý, ulttyq zerthanalardyń bi­r­yńǵaı baza­syn jasaý tıimdi. Qa­zirgi kezde keı­bir joǵary oqý oryn­darynyń ǵalym­da­ry men ustaz­dar jalaqysynyń dokto­rant­ stıpendııasynan tómendigin es­ke­retin bolsaq, doktorantýra­ bi­tirgen jastardyń ǵylymǵa ke­lýi ekitalaı.

 

Indıra BEIIShOVA,

Jáń­gir­ han­ atyndaǵy Batys Qazaq­stan ag­rarlyq-tehnıkalyq ýnıver­sı­­te­ti Synaq ortalyǵynyń dırek­tory:

– Qazirgi tańda aımaqtyq ýnı­ver­sıetterdiń zerthanalyq baza­sy­ syn kótermeıdi. Granttyq jáne baǵdarlamalyq-nysanaly joba­lardyń konkýrstyq qujat­ta­ma­syna ózgerister en­gi­zý, irikteý boıyn­sha upaıy jetpeı qalǵan joba­lardy kelesi joly qaıta qabyl­daýǵa qatysty sheshimder de qaıta qaraýdy qajet etedi. Búginde aýyl sharýashylyǵy salasynda iri qara mal tuqymdaryn zertteýge, onyń ishinde asyl tuqymdy jylqylardy zertteý­ isine mán berý mańyzdy. Jylqy­ny­ qazaq dalasyna tán baıyrǵy tu­qym retinde tirkeý, ereksheligi men qalyptasýyna qatysty ge­nomdyq zertteýler júrgizý qa­jet. Osy oraıda zerthanalyq múm­kindikterdiń tómendiginen kóp­tegen synaq materıalyn she­t­elderge jiberýge týra keledi. Al munyń ózindik saldary bar ekenin de esten shyǵarmaıyq. Sonymen birge aımaqtyq ýnıversıtetter janynda ǵylymı ortalyqtar ashýmen qatar lızıng alý, paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaý jaǵyna da kóńil bólgen jón.

 

Rýslan О́TEBAEV,

«Poly­Tech Elektronics» JShS elek­tr­mo­bıl­­derdi zarıadtaý stansalaryn­ se­rııa­lyq óndirý jobasynyń ǵy­ly­mı jetekshisi:

– Kez kelgen ǵalymǵa eńbe­gi­niń jemisin bergeni mańyzdy. Biz alǵash 2015 jyly zarıadty­ stan­sa oılap taýyp, onyń bola­shaqqa paıdasy týraly aıtqan­da, senimsizdik bildirip, elektrmobıl damymaıdy degen pikir­ler­di­ń de aıtylǵany belgili. Alaıda kúni búginge deıin 200-den astam ónim­imizdi satyp, tıimdiligin dálel­dedik. Biraq aıta kete­ti­n másele, ǵalym ǵylymı zertteý­lermen aınalysatyn bolsa, ónertabysty óndiriske engizý bıznes salasynyń enshisinde bolýy kerek. О́ıtkeni ǵalym retin­de jobanyń ómirsheńdigin ár kez dáleldeı otyryp, naryq­­qa shyǵarýmen aınalysý qosym­sha­ ýaqyt, kúsh talap etedi. Son­­dyqtan bul bıznesmenniń jumy­sy­­ bolýy qajet. Osy arada stý­dent­­­terge de ǵylym týraly, onyń­ óndiristik jetistikterine, bola­shaǵyna qatysty qajetti aq­pa­­rat­tardyń jetispeı jat­qan­­dy­ǵyn­ kórýge bolady.

 

Janǵazy MOLDAMURATOV,

Ha­lyqaralyq bilim berý korpo­ra­sııasy jalpy qurylys fa­kýl­­tetiniń dekany:

– Keıingi jyldarda adamzat ómiri­ne qaýip tóndiretin kóptegen apat­ oryn aldy. COVID-19, kon­tınentterdegi órtter, jaqynda Túrkııada bolǵan ala­pat jer silkinisi Qazaqstan ǵalym­da­ryn tolǵandyrýǵa tıis. Desek te osyndaı jaǵdaılardan sabaq ala almaı otyrǵanymyz jasyryn emes. Prezıdent elimizdegi qurylys nysandaryn zertteý, seısmıkalyq pasportyn jasaýǵa tapsyrma berdi. Biraq jetkilikti kóńil bólmegendikten, bul másele áli kesheýildep keledi. Búginde jer silkinisi ońtústik qana emes, batys óńirlerde de tirkelip jatyr. Qazirgi kezde keńes kezeńinen qalǵan qondyrǵylardy paıdalanyp, shegine jetip qaldyq. Gıdro­teh­nıkalyq jaraqtar kónergen. Ǵalam­dyq sý máselesi aldyńǵy qatar­ǵa shyqty. Sýarmaly jer­ler­di arttyrý máselesi ózekti bo­lyp otyr. Osy oraıda Ulttyq ǵyl­ym akademııasy ǵylymdaǵy basym­d­yqtardy anyqtaýǵa kóńil bólse deımiz.

 

Jeksenbek TOQTARBAI,

Nazar­­­baev ýnıversıtetiniń aǵa oqytý­shy­sy, «Engineered Science Q1» jýr­nalynyń atqarýshy dırektory, gylym.kz saıtynyń negizin qalaýshy:

– Granttyq jobamyz qańtar aıynda qarjylandyrylýy qa­jet edi. Mine, jaz keldi, áli kún­ge qarjy bólingen joq. Muny aıtyp otyrǵan sebebim grant­tyq qarjylandyrý kezeńi úsh jyldy quraıdy. Osy jyl­dyń bes aıy artta qaldy deıtin bolsaq, aldaǵy jeti aıda qarjyny ıgerý qıynǵa soǵady. Al kerisinshe, odan keıingi eki jylǵa bólinetin qarajat jet­peı qalady. Son­dyq­tan qar­jylandyrýdy jyl-jylǵa bólmeı, birden jalpy merzimge qarastyrǵan jón. Al ǵylymdy nasıhattaýda jastar arasynda aqparattandyrý jumystarynyń iske asqany abzal. Men qazirgi kezde «Engineered Science Q1» jýrnalyn, gylym.kz saı­tyn oqytýshylyq qyzmetimmen qa­tar­ alyp júrmin. О́ıtkeni bul plat­formalarǵa suranys bar, jas­tar­dyń­ qyzyǵýshylyǵy joǵary.

 

Bekarys NURIMAN,

Ankara Haci Bayram Veli University oqy­týshysy:

– Indeksteletin jýrnaldar­ redaksııasynyń múshesi retin­de fılologııa salasy maman­da­ry úshin halyqaralyq jýrnal­dar­dyń reıtıngine saraptama jasap, usynyp otyramyn. Alaıda keıbir ǵalymdar búgin bar, erteń joq jýrnaldardy ajyratýdy, sondaı-aq «Science» jáne «Scopus» bazasyndaǵy jýrnaldarynyń talabyna saı maqala jazýdy durys ıgere almaı keledi. Osy baǵytta Qazaqstan naryǵynda kóptegen sheteldik ortalyq jumys isteı­di­. Ǵalymdardyń biliktiligi, ǵyl­ymǵa qajetti aqparattardy meńgerýi erte kezeńnen qolǵa alynyp, oqý oryndarynda­ soǵan mán berilýi qajet. Búginde ǵylymı jetistikterdiń gýmanıtarlyq salada da jemisin beretindigine kóz jetkizip otyrmyz. Oǵan dá­lel­ retinde Qarahan dáýirinde ja­zylǵ­an «Qutadǵý bilik» eńbegin zertteýdi 2015 jyly qolǵa alǵan edim. Osyǵan oraı ustazdar eńbekti túpnusqadan oqyp, grafıkasyn meńgermeıinshe ony túsiný múmkin emestigin aıtqan bolatyn. Osy keńeske júgine otyryp, 1069 jyly jazylǵan eńbekti túpnusqadan oqyp, tanysýǵa týra keldi. Osyǵan qatysty aıtarym, Túrkııada ádebıettaný baǵytynda ýnıversıetterdiń qaı-qaısyn alsaq ta, ejelgi dáýir ádebıetinen bastap saq dáýiri, kóne túrki, Qarahan dáýiri, Altyn orda, Qazaq handyǵyna deıingi kezeńderdi tereńdetip, jiliktep, taldap oqytady. Bul kezeń keminde on bes ǵasyr. Al Qazaqstanda atalǵan kezeńderdi sholý túrinde ótetini qynjyltady. Osydan shyǵatyn qorytyndy, elimizde keńes kezeńinde ezil­gen, janshylǵan psıhologııamyzdy kóbirek sińir­gen­dikten, qazaq halqynyń azat, esh­kimge táýelsiz, dáýirlegen kezeń­de­rin óz deńgeıinde kórsete almaı ke­lemiz. Saldarynan ulttyq kıno isinde, ádebı shyǵarmalarda bul kezeńderdiń sıpaty tolyq ashylmaıdy. Sondyqtan Ejelgi dáýir ádebıetin oqytqanda keminde úsh dáýirdi qamtı otyryp, bes-alty shyǵarmadan oqytýdy jolǵa qoıý kerek.

 

Daıyndaǵan

Elvıra SERIKQYZY,

«Egemen Qazaqstan»

ALMATY