Qyzyq qoı, keıde bireýdiń shımaı-shatpaǵy uly ónerdiń bir parasy bolýy múmkin. Bári kózqarasqa baılanysty. Máselen, teńiz jaǵasynan júrek pishindes tas izdedińiz delik. Kún uzaqqa qansha jerdi sharlasańyz da taba almadyńyz. Nege? Sebebi sizdiń ózińizde júrek bolmaı, ózgeniń júregin kórmeısiz. Bul alogızm emes ári ıntýısııany da dáriptegimiz kelip otyrǵan joq. Bul – aprıorııa.
Biz bul tujyrymǵa Brak Jorjdyń «Mýzykantyn» kórgende keldik. Kartına anaý aıtqandaı ádemi emes hám qazaqy jalpaq túsinikke de boılamaıdy, muny ónerden beıhabar bireý balanyń qabyrǵaǵa salǵan sýretine de uqsatýy múmkin. Al sýret ónerinen az da bolsa habary bar adam dańqty Pıkassonyń shyǵarmasynyń biri dep topshylap, joǵary baǵa berip ótip ketýi ǵajap emes. Sebebi týyndyda kýbızm elementteri toptasqan. Oǵan sebep, qylqalam sheberi – sol baǵyttyń negizin qalaýshylardyń biri. Jo-joq, biregeıi degenimiz durys bolar.
Kartınadan kórgenderińizdeı, sýretker bir túrde kópsalaly óner jasaǵan. Osylaısha, ózin tarıhta dekorator, músinshi jáne grafıkalyq sýretshi retinde kórsetti. Ol ımpressıonızm ıdeıalaryn ıgerdi, uzaq ýaqyt boıy fovızmge «batyp ta» ketti. Sodan keıin natıýrmort pen peızajdar salýdy jalǵastyra otyryp, túster men pishinder boıynsha erkin tájirıbege bet burdy. Jeke stıl, ózindik ıdeıa ákelýge tyrysty. Qanaǵattanbady, áli de jabyq keńistikterdi ashýǵa talpyndy. Al ony asha aldy ma, asha almady ma, oǵan jaýapty ýaqyt beredi.
Kýbızmniń negizin qalaý jáne damytý kezeńinde fransýz sýretshisi «Mýzykant» kartınasyn jazady. 1918 jylǵy týyndy kópshilikke sıntetıkalyq kýbızm stıli retinde usynylǵan. Pıkasso men Brak applıkasııa men kollaj tehnıkasyna qyzyǵýshylyq tanytady. Sonyń áserinen jańa ıdeıa ómirge keledi. Bul tásil – ártúrli elementte tekshe fıgýralardy sıntezdeý. Oǵan sizderge usynǵan «Mýzykant» kompozısııasy dálel. Bul buryn beıneleý ónerine beımálim qubylystardyń jańǵyryǵy. Ol jerde ózgeshelikten góri, ómirdiń arpalysy kóbirek mazmundalady.
Qarańyzshy, bizdiń aldymyzda uzynsha pishindi kenep tur. Sýrettiń ishinde ózinshe stıldendirilgen jaqtaý bar. Mýzykant beınesi túrli tústi, pishindi, tekstýraly zattardy bir-birin qabattap, baılanystyrý arqyly qurastyrylǵan. Qoldanylǵan tús shemasy ustamdy ári ortasha jarqyn deýge bolady. Mundaǵy qyzyl, kók, qyzǵylt sary, jasyl, sary reńkterde ortaq eshteńe joqtaı. Biraq avtor olardy bir-birine matap, keıipkerdiń bolmysyn túzedi. Quddy ot pen sýdy aralastyrǵandaı… Pishinder tutastaı sýrettiń proporsııalarymen úılesedi. Qarama-qaıshylyqtar da bar.
Sýretshi adam bolmysyn asha otyryp, onyń dóńgelek kózderi men aspaptardyń eskızin qosa ártúrli formalar jasady. Sol formalar túrli fıgýraǵa ulasyp, kompozısııanyń negizgi motıvine aınalǵan. Sıntetıkalyq kýbızm núktelerdiń, núktelik syzyqtardyń, rombtardyń yrǵaqty qaıtalanýy erekshe. Erekshe deıtinimiz, mundaı qasıet kýbızm baǵytynda jazatyn sheberlerdiń bárinde birdeı bola bermeıdi. Pıkassonyń danalyǵy sonda. Al Jorj aprıorıaly formalar jasaýmen tarıhta qaldy.
Brak Jorjdyń «Mýzykant» shyǵarmasy – dara stıldiń kvıntessensııasy, kúrdeli ári sózsiz qyzyqty shyǵarma. Kompozısııany qurý perspektıvasy jalpaq pishinder arqyly jasalǵan kólemniń áserimen tańǵaldyrady. Úzilgen fıgýralardyń baılyǵy, tús kontrastary men jolaqtar kórermendi gıtarada oınaıtyn adamnyń kelbetine jaqyndata túsedi. Kenep búginde Shveısarııadaǵy óner murajaıynda ilinip tur.
Biz naǵyz qylqalamnyń qudireti men kolorıtin qazirgi zamannan izdeýimiz qajet. Biraq turysy men betburysy taptaýryn úlgide túsken birsaryndy portretter adamdy mezi etedi. Olardy alǵash kórgende realızmniń daýysyn estısiz, keıin sol daýys qulaǵyńyzǵa túrpideı tıedi. Qııalyńdy turalatady, oıyńdy sheńberleıdi. Al óner eshqandaı erejege baǵynbaýǵa tıis. Sheksizdikter eseptelmeıtini sekildi, sheber qolyna qylqalam ustaǵanda qanatty qustaı erkin samǵaýǵa tıis. Áıtpese qabyrǵaǵa ilinip turǵan kóshirmelerdiń birine aınalady.
Mýzykant qaıda? Kórinbeıdi, joq bul haos pa? Álde avtordyń boıaýmen bergen matematıkalyq esebi me? Nıkolaı Gogoldiń «Peterbýrg povesteri» sekildi shym-shytyryq oqıǵalardyń maǵynasyz jıyntyǵy ma? Múmkin kóńil túkpirine jasyrynǵan qaraý pıǵyldyń kúıi shyǵar… Siz ne oılaısyz? Avtorǵa sol mańyzdy. Bizge de!
Eń ókinishtisi, biz oǵan Pıkassonyń kóleńkesinen qaraımyz.