Áýejaıdyń jóni bólek

Elordadaǵy áýe aılaǵy 2022 jyly óz tarıhynda alǵash ret 6 mln jolaýshyǵa qyzmet kórsetti. Atalǵan eki áýejaıdyń kórsetkishine jetpesek te, quqyq buzatyndar jetip artylady. Osy oraıda áýejaı qyzmetkerleri jolaý­shylardan júkterin muqııat jınap, tyıym salynǵan zattardy tasymaldamaý kerek ekenin eske salady.

Áýejaıdaǵy bastan-aıaq tekseriske keıde narazy­lyq tanytatynymyz bel­gili. Alaıda kez kelgen áýe­jaıda jolaýshylar qatań saq­taýǵa tıis erejeler bar. Máselen, bıletsiz ushý al­dyndaǵy aımaqqa ótkiz­beı­di. Bagajdy tirkeý ornyna ótkizip, ushaq bortyna nebári 100 gramnan aspaıtyn qutydaǵy suıyqtyqty alyp ótýge bolady. Munymen qosa qaıshy, pyshaq sekildi ótkir zattardy tasymaldaý­ǵa tyıym salynǵan, tipti kosmetıkalyq buıymǵa jatatyn kishkentaı qaıshyny alýǵa da ruqsat joq. Dese de, «jolaýshylar muny únemi esten shyǵaryp, tekseris qyz­metine aıtarlyqtaı kedergi keltiredi», deıdi áýejaı qyz­metkerleri.

Osy jyldyń 3 aıynda Astana halyqaralyq áýejaıy 660 myńǵa jýyq jolaýshyǵa qyzmet kórsetken. Áýejaı baspasóz qyzmetiniń basshysy Dýman Muhametqalıdiń aıtýyn­sha, bıyl áýe aılaǵy­nyń avıasııalyq qaýipsizdik qyz­meti jolaýshylardy tekserý kezinde 5 177 tyıym salyn­­ǵan zat tárkilegen.

«Tyıym salynǵan zattar­dyń ishinde 124 sýyq jáne gaz qarýy, 66 burysh qosylǵan spreı men elektroshoker, 7 kastet, qarý tektes 582 zat, 65 oq-dári, 44 jarylǵysh zat, 24 ýly, korrozııalyq jáne basqa da zattar bar. Sondaı-aq jolaýshylardan 72,8 lıtr tez tutanatyn suıyqtyqtar jáne áýe kemelerinde tasy­mal­daýǵa qatań tyıym salyn­ǵan 4 264 yqtımal qaýipti zat tabyldy. Kóbinese bul bal­ǵa, balta, tesý jáne kesýge arnal­ǵan quraldar», dedi D.Muhametqalı.

Budan basqa jolaýshy­lardyń bagaj jáne qol jú­ginde deklara­sııa­lanbaǵan iri aqsha somalary anyq­talyp, UQK jáne QM MKK ýákiletti qyzmetterine jiberilgen.

Sondaı-aq ótken jyly qaýipsizdik qyzmeti jolaýshylardan 2 myńnan astam atys qarýy men 67 780 oq-dári­ni tárkilegen.

«Qazir jolaýshylardyń áýe tasymaly kezinde qaýip­sizdik máseleleri­ne kóbirek kóńil bólip otyrmyz. Ushý qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi mindetti is-sharalar kesheni ekıpaj ben jolaýshylarǵa qaýip nemese zorlyq-zombylyq qura­ly retinde paıdalanylýy múm­kin ty­ıym salynǵan zat­tary bar adamdardyń bortq­a kirýine jol bermeýge baǵyt­talǵan», dedi áýejaı baspasóz qyz­metiniń basshysy.

Jolaýshylar qaýipsizdigi men jaılylyǵyn qamtamasyz etý máseleleri arasyndaǵy ymyra retin­de álemdik táji­rıbege sáıkes jolaý­shy­lardy, qol júgi men bagaj­­dy iriktep tekserý qol­men júr­giziledi. Dýman Muha­met­qalıdiń aıtýynsha, Qaza­q­stannyń avıasııalyq qaýipsiz­dik qaǵıdalary árbir reıs jolaýshylarynyń jalpy sanynyń keminde 10 paıyzyn muqııat tekserip shyǵýdy talap etedi. Bul ICAO halyq­aralyq qaýipsizdik standarttarynda da qarastyrylǵan.

Sondyqtan Astana áýeja­ıynda 2015 jyldan bastap randomaızer fýnksııasy bar arkaly metall izdegishter paı­dalanylady. Atalǵan quryl­­ǵylar jolaýshylar­dyń 10%-yn avtomatty túrde jáne kez­deısoq tártippen tań­daı­dy. Máselen, eger quryl­ǵy jumys istep, belgi ber­gen bolsa, jolaýshy aıaqkıimin (qura­mynda metall zattar bolmasa da) rentgen-teledıdar qondyrǵysy arqyly bólek qaraý úshin sheship, ózi qolmen izdeýden ótýi kerek. Sonymen qatar skrı­nıng qyzmetkerleri tań­dal­ǵan jolaýshynyń qol júgin muqııat tekserip, árbir zat­ty tekserýge min­detti. Osy­ǵan oraı, jolaýshylar túsinis­tik tanytyp, skrınıngtik tek­serýshilerdiń zańdy talaptaryn oryndaýy qajet.

«Tekserýden jaltarǵan jolaýshylardy «Qazaqstan Respýblıkasynyń áýe keńis­tigin paıdalaný jáne avıasııa qyzmeti týraly» zańyna sáıkes tasymaldaýǵa ruq­sat etilmeıdi», dep atap ótti D.Muhametqalı.

Sonymen áýejaıda «ty­ıym salynǵan» tizim muny­men shektelmeıdi. Tengritravel.kz saıtynyń málimetinshe ázil-ospaqty áýejaı qyzmet­ker­leri «túsinbeıdi». Tekserý qyzmetiniń tunjyraǵan ma­manynyń kóńil kóterý úshin ázildesýdiń sońy jaq­sylyqqa aparmaýy múmkin. Mysaly, jolaýshy sýyq qarýdy úıinde umytyp ketkeni týraly aıtar bolsa, tııanaqty tintýge urynyp, tipti polısııa qyzmetkerleri aralasýy múmkin. Áýejaı qyz­metkerleri belgilengen nus­qaý­lyq boıynsha jumys isteı­di, sol sebepti olar ázil aıtyp turǵanyńyzdy pys­qyr­maýy da múmkin. Ási­rese bul AQSh, Kanada jáne Eýropanyń birneshe elin­de qatań saqtalady.

Qoljúgin plenkamen oraý­ǵa tyıym salynǵan. Mun­daı kúdikti bagajdy birden tekseredi, olar tipti qurylǵy arqyly qaýipti zat kórmese de ábigerge salady. Mundaı qadamǵa jolaýshy nelikten barǵanyn eshkim bilmeıdi, bálkim bortqa qaýipti zat alyp kirý úshin, ádeıi eshteńe kórsetpeı arnaıy materıal qoldanýy múmkin.

Tekserý qyzmetiniń mamandarymen meılinshe daý­laspaý qajet. Qaýipsizdik salasynyń qajetsiz tekserý erejelerin aıtyp, olardyń esine salý jón emes. Olar úshin bul belgi: «birtúrli» jo­laý­shy, dereý shara qol­daný qajet. Al shara túrli bolýy múmkin.

Kedenshilerdiń suraǵyn da ja­ýapsyz qaldyrmaǵan jón. Olardyń suraqtary ne áreketi aqylǵa qonymsyz bolsa da jaýap bergen durys. Únsiz qalǵan jaǵdaıda – jolaýshy baqylaý alańynda turyp qalyp, ne bolmasa múl­de óte almaýy múmkin. Kú­dik­ti retinde qabyldap, qo­sym­sha tekserýge jiberedi.

Rolıkter men samokat­tarǵa ty­ıym salynady. Ro­lık­­­­ter, samokattar, long­bord­­­tar, segveıler, velosı­ped­ter jáne basqa da qozǵalys quraldary áýejaı aýmaǵynda tyıym salynǵan. Qolǵa alyp júrýge bolady, minýge tyıym salynady.

Taǵy bir mańyzdy jaıt – áýejaıda shýlamaý qajet. Mýzykanyń dybysyn qatty qoıý nemese beınejazbany qulaq­qapsyz kórýge ty­ıym salynady. Keıde muny jolaýshylar elemeı jatady, osylaısha, basqalarǵa kedergi keltiredi. Ere­jege baǵynbaǵan adam­ǵa basqa jolaýshylar áýe­jaı qyzmet­kerlerine shaǵym­danýy múm­kin, osyndaıdan eskertý alýǵa da bolady.

Áýejaı qyzmetkerlerin sýretke túsirýge tyıym salynady. Kóptegen eldiń áýe­jaılarynda «sýretke túsirý­ge tyıym salynady» degen eskertýler turady. Ásirese kedenshiler men tekserý kezin­de áýeaılaq mamandaryn sýretke túsirýge ne birge sýretke túsýge talpyn­baǵan jón. Munyń sońy jaq­sylyqqa alyp kelmeıdi sebebi.