Astana halyqaralyq forýmynda sarapshylar syrtqy saıasat jáne halyqaralyq qaýipsizdik máselesin jan-jaqty talqylap jatyr. Olardyń aıtýynsha, jahandaǵy geosaıası turaqsyzdyqqa sońǵy 30 jyl ishinde álemde 170 áskerı qaqtyǵys sebep bolypty. Sońǵy 10 jylda Irak, Lıvııa, Sırııa, Ýkraına, Taýly Qarabaq, basqa aımaqtardaǵy qandy qaqtyǵystar – sonyń kýási. Tipti tehnologııalyq áleýeti joǵary Koreıa, Japonııa sekildi mádenıetti elderdiń de qarsylasy bar. «Ortalyq Azııadaǵy jetekshi el Qazaqstan kópqyrly saıasatynyń arqasynda álemde beıbitshilikti saqtap otyr», dedi Syrtqy ister mınıstrligi janyndaǵy Syrtqy saıası zertteýler ınstıtýtynyń basqarma tóraǵasy Bolat Nurǵalıev.
Bolat Nurǵalıevtiń aıtýynsha, Qazaqstannyń eń basty jetistigi – jaqyn kórshisi bolsyn, shalǵaı jatqan Batys nemese Shyǵys, Eýropa, Azııa nemese Taıaý Shyǵys bolsyn, eshbir memleketpen arada kúrdeli problemalary men qaıshylyǵy joq.
«Qazirgi geosaıası turaqsyzdyq jaǵdaıynda utymdy ári pragmatıkalyq kópvektorly syrtqy saıasatty ustanǵan durys ekeni taǵy da dáleldendi. Bizdiń Eýrazııa ortalyǵyndaǵy geosaıası jaǵdaıymyzda mańyzdy ekonomıkalyq, energetıkalyq, kólik-logıstıkalyq áleýetimizge oraı shekteýli aımaqtyq problemalarǵa ǵana nazar aýdaryp otyra almaımyz. Sondyqtan elimizdiń syrtqy saıasatynyń kópvektorlylyǵy álemdik jáne aımaqtyq isterde mańyzdy ról atqaratyn jáne bizdiń mindetterimizdi iske asyrýda praktıkalyq qyzyǵýshylyq týdyratyn barlyq memleketpen kópqyrly, dostyq, ózara tıimdi jáne boljamdy qarym-qatynastardy damytýǵa baǵyttalýyn bildiredi», dedi spıker.
Bul irgeli máseleler Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń 2020 jyly naýryzda bekitken «Qazaqstannyń 2020-2030 jyldarǵa arnalǵan syrtqy saıasat tujyrymdamasynda» kórsetilgen.
Qazirgi kezde halyqaralyq qatynastar júıesindegi transformasııanyń jahandaný men ultshyldyq sekildi úrdisteri álemdi alańdatyp otyr. Bul, ásirese, orta derjavalar úshin qaýip týdyrady.
«Qazirgi júrgizilip jatqan qaıta qurýdyń saıası jáne ekonomıkalyq qyrlary týraly aıtatyn bolsaq, onda bul BUU Jarǵysynyń negizgi erejelerin, onda bekitilgen qaqtyǵystar men qaıshylyqtardy tek beıbit, dıplomatııalyq jolmen sheshý qaǵıdatyn elemeı keledi. Sondyqtan jahandaný jáne halyqaralyq saýda júıesi, elder men aımaqtar arasyndaǵy ekonomıkalyq jáne tehnologııalyq damý alshaqtyǵynyń artýy, jahandyq qarjy júıesiniń osaldyǵy, saýda jáne valıýtalyq soǵystardyń kúsheıýi, sanksııalyq qarama-qaıshylyqtar oryn alyp otyr», dedi B.Nurǵalıev qaıta qurý kezeńiniń shetin tustary týraly.
Al Qazaqstan saıası-ekonomıkalyq yqpal etý jáne halyqaralyq naryqtar men joǵary ınvestısııalarǵa qol jetkizý úshin kúsheıtilgen memleketaralyq básekeniń qazirgi jáne keleshektegi saldaryn muqııat taldaı otyryp, álemdik qaýymdastyqtaǵy jaýapty qatysýshy mártebesin nyǵaıtý maqsatynda pragmatıkalyq jáne proaktıvti saıasatty iske asyrýdy jalǵastyrýǵa nıetti. Sondyqtan óziniń halyqaralyq mindettemelerin anyq jáne buljytpaı oryndaıdy. Bul – memleketimizdiń bedelin aıqyndaıtyn kórsetkish.
Al Máskeý Ekonomıka joǵary mektebi álemdik ekonomıka kafedrasynyń dosenti Aleksandr Zaısev kelesi jyly Azııanyń jahandyq ekonomıkadaǵy róli arta túsedi degen pikirde. Onyń aıtýynsha, logıstıkalyq máselelerdi ár aımaqtyń ózi sheship, damýshy jáne damyǵan elder arasyndaǵy tehnologııalardy damytýda básekelestik kúsheıe túspek. Osy oraıda Qazaqstannyń Ortalyq Azııa elderi arasynda kóshbasshy ekeni belgili. Alaıda Bolat Nurǵalıev: «Qazaqstannyń Ortalyq Azııadaǵy kóshbasshylyq jaǵdaıy maqtanýǵa negiz emes, kerisinshe Ortalyq Azııany aımaqtandyrýdyń lokomotıvi rólin atqaryp otyr, Ortalyq Azııanyń bes respýblıkasy enetin ıntegrasııalyq úderisterdiń bastamashysy jáne demeýshisi retinde erekshe jaýapkershilikke ıe. Biz Ortalyq Azııadaǵy kórshilerimizdiń gúldengen, turaqty jáne qarqyndy damýyna tikeleı múddelimiz», deıdi.
Sonymen qatar Syrtqy saıası zertteýler ınstıtýty basqarma tóraǵasynyń aıtýynsha, qıyn kezeńde konstrýktıvti ózara is-qımyl úlgileri suranysqa ıe. «Máselen, Shanhaı yntymaqtastyq uıymyn alsaq, onyń sheńberinde jan-jaqty jáne teń quqyly seriktestik quryldy, ol ózimshildik, jeke múdde jáne gegemonızm kórinisteri oryn alyp, kúshtiniń álsizden joǵary ekendigi jıi baıqalǵan ózge aımaqtyq uıymdardan kóp erekshelenedi. Biz Qytaıdyń tatý kórshilerdiń ortaq taǵdyry qoǵamdastyǵyn qurý týraly tujyrymdamasyn qoldap, yntymaqtastyq qurdyq. Bul oraıda Qazaqstan belsene qatysatyn 10 jyldyq «Bir beldeý – bir jol» strategııalyq bastamasynyń mańyzy erekshe. Ol otandyq «Nurly jol» ınfraqurylymdyq baǵdarlamasymen tyǵyz baılanysty», dedi ol.
«Halyqaralyq qaýipsizdiktiń eń ótkir syn-qaterleri shektelgen oıdan jáne halyqaralyq qoǵamdastyqtyń jekelegen músheleriniń basqa elderdiń qaýipsizdigi esebinen óz qaýipsizdigin qamtamasyz etý áreketterinen bas tartý arqyly sheshilýi kerek. Negizgi jol – BUU-nyń jetekshi rólimen kópjaqtylyq qaǵıdattaryn qatań saqtaý negizinde qazirgi zamannyń ózekti máselelerin sheshý joldaryn birlesip izdeý ekeni sózsiz», dep túıindedi sózin B.Nurǵalıev.