Kúni keshe ǵana elimizde sýǵa shomylý maýsymy ashylǵan edi. Jazdyń ystyq úsh aıynda adamdar salqyndaý, demalý maqsatynda kólge, ózenge taǵy basqa sý qoımalaryna shomylýǵa barady. Alaıda qaýipsizdik erejelerin elemegen azamattar tek ózderiniń ǵana emes, balalary men jaqyndarynyń ómirine qaýip tóndiredi. Sońǵy jyldary kishkentaı búldirshinder men jasóspirimderdiń sýǵa ketý faktileri jıilegeni baıqalady.
Shomylýǵa barǵan kezde jazataıym oqıǵalardan saq bolý maqsatynda qaýipsizdik erejelerin saqtaýǵa shaqyramyz.
Sýǵa túskende saqtyq kerek
Eń aldymen shomylatyn sýdyń tereńdigi men tazalyǵyna muqııat bolý qajet. Ádette sońy qaıǵyǵa ulasatyn oqıǵalar sýǵa shomylýǵa tyıym salynǵan jerlerde bolatyny jasyryn emes. Sondyqtan, tek ruqsat etilgen oryndarda shomylǵan jón. Belgilengen qorshaýdan tys aýmaqqa jáne tehnıkalyq eskertý belgileriniń ústine shyǵýǵa bolmaıdy. Basseın, teńiz ben kólderge ishimdikke masaıǵan kúıde kirmeý qajet.
Taǵy bir eskeretin jaıt - balalardy qaraýsyz qaldyrmaý. Mektepke deıingi jáne mektep jasyndaǵy kishkentaı balalar únemi úlkenderdiń qaraýynda bolýy tıis. Sál úlkenirek jastaǵy jasóspirim balalar, ózderi sý aıdynyna shomylýǵa barǵan kezde sýǵa túsýge ruqsat etilgen, qaýipsizdigi saqtalǵan jerlerde shomylýy qajet. Olarǵa belgi qoıylǵan jerden asyp júzýge bolmaıtynyn, jaǵadan alys júzbeý kerektigin egjeı-tegjeıli túsindirý qajet.
Osy oraıda qosymsha tyıymdarǵa toqtala ketýdi jón kórdik.
Kemege jaqyn júzýge bolmaıdy. Taıaz jerge nemese belgisiz tereńdikke sekirýge bolmaıdy. Kúnge qyzdyrynǵannan keıin nemese uzaq júgiristen soń sýǵa sekirýge bolmaıdy, mundaı jaǵdaıda adam esinen tanyp qalýy múmkin. Sýǵa kirer aldynda shaıynyp alý kerek. Daýyl nemese tolqyn bolǵan jaǵdaıda shomylýǵa bolmaıdy. Sýda qaýipti oıyndardy oınaýǵa bolmaıdy, sebebi sýǵa tunshyǵý qaýpi zor.Járdemdesý qaǵıdalary
Tilsiz jaýdyń biri – sý. Ol adam ómirin bir sátte-aq alyp kete alady. Biraq zardap shekken adamǵa alǵashqy medısınalyq kómek kórsetý múmkindigi bar ekenin esten shyǵarmaý qajet. Sol múmkindikti jiberip almaýymyz asa mańyzdy. Osy oraıda QR PIB MO aýrýhanasy Check-up bólimshesiniń terapevti Marına Najenova sýǵa batyp bara jatqan adamǵa alǵashqy medısınalyq kómek qalaı kórsetiletinin aıtyp berdi.
«Sýǵa batqan kezdegi alǵashqy kómek – zardap shegýshini sýdan shyǵarý. Sodan keıin tynys joldaryn sýdan tazartý qajet. Ol úshin qutqarýshy tizesin búgip zardap shegýshini búgilgen tizesine ishimen jatqyzyp, onyń keýde tusyn qysyp, arqa jaǵynan qaǵyp, sýdy shyǵarady. Eger adamnyń esi anyq bolǵan jaǵdaıda oǵan ystyq sý berip, denesin qurǵatyp, jyly jerge aparý qajet. Ondaı jaǵdaı, ókinishke qaraı, kóp bola bermeıdi. Kóbi essiz bolyp jatady. Sol kezde adamdy jaǵalaýdaǵy tegis jerge jatqyzyp, aýyz qýysyn tazalap alý qajet. Aýyz qýysynda laı, balshyq, protez, as qaldyqtary bolýy múmkin. Ol úshin eki saýsaqty oramalmen orap, aýyzdaǵy zattardy shyǵaryp, durystap tazalaǵan jón. Zardap shegýshi esin jınamaǵan jaǵdaıda, onyń jaǵdaıyn úsh belgige qarap, anyqtap bilýimiz qajet. Olar: kóz qarashyǵynyń jaryqqa áser etpeýi, pýlstyń anyqtalmaýy, tynys almaýy. Osy úsh belgi baıqalǵan jaǵdaıda dereý júrek-ókpe reanımasııalaryn bastaý qajet», deıdi dáriger.
Sýǵa túsken kezde sińirdiń tartylyp qalý qaýpi bar. Bul kezde qorqynysh-úreıge jol bermeı, sýdan tezirek shyǵý úshin bar kúsh-jigerdi salý qajet.
«Sińirdiń tartylýyna birneshe sebep bar, solardyń biri - júzýshiniń sýyq sýda júzýi jáne uzaq ýaqyt boıy sýda bolýy. Taǵy qosa ketetinim, dene shynyqpaǵan jaǵdaıda da sińir tartylyp qalady. Bulshyqet uzaq júzý saldarynan qaljyraıdy. Bul kezde júrgiziletin sharalar – júzý túrin ózgertý jáne múmkindiginshe sýdan tez shyǵý. Jaǵaǵa shyqqannan keıin tartylǵan bulshyqetti mindetti túrde ýqalaý qajet. Eger saýsaq bulshyqetteri tartylsa onda saýsaqtardy jıi ári jyldam ashyp jabý arqyly bulshyqetterdi bosańsytýǵa bolady. Eger aıaq bulshyqetteri tartylsa onda arqaǵa jatyp qol arqyly júzý qajet. Al eger qol tartylsa aıaqpen jumys jasaý qajet», deıdi dáriger.
Infeksııa juqtyrý qaýpi bar
Halyq kóp jınalatyn jaǵajaılarda, ózen-kólderde ınfeksııa juqtyrý qaýpi joǵary. Sondyqtan shomylýǵa tyıym salynǵan jerlerde sýǵa túspegen abzal.
«Las jaǵajaılarda ishek ınfeksııalaryn, teri aýrýlaryn qozdyratyn ınfeksııalardy juqtyryp alýymyz múmkin. Olar: lıamblıoz, krıptosporıdıoz, rotavırýstar, dızenterııa, holera, salmonellez, leptospıroz, gepatıt A vırýstary. Sonymen qatar ferma, zaýyt, saıabaq mańaılarynda ıtter kóp serýendeıtinin baıqaǵan bolarsyz. Olar da sýdy lastaýy múmkin. Sondaı-aq sýda júzetin qustardan parazıt, mıkrobtar taraıdy. Jaǵymsyz ıis shyǵatyn sý qoımalaryna múlde jaqyndamaǵan jón», dep túsindirdi maman.
Bıyl Astanada shomylýǵa arnalǵan 4 oryn belgilengenin eske salamyz. Olar: Ortalyq jaǵajaı, «Trı peskarıa» demalys aımaǵy, «Astanalyq aýla» jáne Sh.Beısekova kóshesindegi kópir mańyndaǵy kommýnaldyq jaǵajaı.
Aıta keteıik, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń málimetinshe, jyl basynan beri Qazaqstannyń sý aıdyndarynda 44 adam, onyń ishinde 6 bala qutqaryldy. Búgingi kúni, ókinishke qaraı, sýdaǵy qaýipsizdik erejelerin saqtamaǵan 9 adam, onyń ishinde 2 bala sýǵa batyp ketti.