«Asqar taýlar» asqaqtaı túsedi

Halqymyzdyń «Otan – otbasynan bastalady» degen naqyl sóziniń máni tereńde jatsa kerek. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev: «Berekeli ári baqytty otbasy – qýatty eldiń tiregi», degeni belgili. Osyǵan oraı kúntizbemiz jańa merekelermen tolyqty degen aqjoltaı jańalyqty Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli bólisken edi. 

Atalǵan merekeler otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa, analar men ákeler mártebesin kóterýge, otbasy qundylyqtaryn damytýǵa, áýlettegi jaqyndyqtyń, qur­met-yqylastyń berik ornaýyna jáne otbasyndaǵy bereke-birliktiń artýyna yqpal etpek.

– Bul mereke otbasyn nyǵaı­tatyn faktorlardyń biri – áýlet músheleriniń birge ýaqyt ótkizýi, ortaq qýanyshty birge atap ótýi ekeni anyq. Mınıstrlikke qarasty Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń «Qazaqstan otbasylary» ulttyq baıandama­syn­da kórsetilgendeı, elimizdegi otbasy­lyq dástúrlerdiń dińgegi – áýlet músheleriniń týǵan kúnin atap ótý eken. Bul – saýaldamaǵa qatysqan 86%-dan astam respondenttiń oı-pikiri. Sondaı-aq otbasylardyń jartysynan kóbi Jańa jyl, 8 naýryz, 22 naýryz, taǵy basqa memleket­tik merekelerdi ataǵan. Sol sebepti bekitilgen áziz ákeler men ardaqty analarǵa arnalǵan bul ataýly merekeler ulttyq bolmysymyzǵa saı jańa mazmunda toılanyp, jalpyhalyqtyq sıpat alady degen oıdamyz, – dedi mınıstr.

Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyr­áli­ge Respýblıkalyq «Ákeler oda­ǵy» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Maqsutbek Atma­ǵan­bet bul merekeniń toılanýyn­ qol­dap, atsalysqany úshin alǵy­syn bildirdi.

Aıta keteıik, «Ákeler oda­ǵy» qoǵamdyq birlestigi eli­miz­de 2012 jyly tamyzda quryl­ǵan. Uıymnyń negizgi maq­sa­ty – ákelerdiń bala tár­bıesine belsendi bolýyn nası­hat­taý jáne oqý oryndarynyń qyzmetine belsendi atsalysýǵa tartý, sondaı-aq áke bedelin ósirý.

– VII respýblıkalyq fo­rým­­­­da ákeler kúnin atap óteý­ máse­­lesin kóterdik. Úkimet bul máse­leni Ashyq norma­tıv­­tik quqyq­tyq­ aktiler portalyna júktep, halyq­tyń tal­qy­laýyna usyndy. Qoǵam­nan qol­daý tapqannan keıin, Úkimet bas­­shysy Álıhan Smaıylov ja­qynda qaýlyǵa qol qoıyp, me­reke kúnin bekitti. Bul mere­ke­niń eń birinshi maqsaty – elimizde ákeler ınstıtýtyn qaıta qalyp­tastyrý. Olaı deı­tinimiz, «Áke – asqar taý», «Áke­li bala – jaýjúrek», «Áke kórgen oq jonar» degen sekil­di­ ulaǵatty sózder kóp, onyń bári beker aıtylmasa ke­rek­ti. Sol sebepti áke­ler bala tárbıesine, bilim be­rýge kóbirek atsaly­sý­ǵa tıis. Buryn áke men bala arasynda baılanys kóp edi. Al ýrbanızasııa bastalǵaly ákeler tek kúni-túni syrtta jumys istep, aqsha tabatyn tulǵaǵa aınaldy da, onyń otbasyndaǵy róli tómendedi. Ol tárbıe bermeıin dep júrgen joq, áleýmettik jaǵ­daı soǵan májbúrledi. Biz osy máseleni jańǵyrtýdy kóz­dep­ otyrmyz. Qalalyq ómirde de áke men bala­­nyń arasyn ja­qyndatatyn nárseler kóp. My­saly, balalarmen birge sport­pen aınalysýǵa bolady. Sondyqtan bul jaı ǵana bir kúndi belgilep, ákeler kúnin atap ótý emes, ákeler ıns­tıtýtyn qaıta jańǵyrtý, – deıdi Maqsutbek Atmaǵanbet.

Ákeler kúnin merekeleý álem­­­dik tájirıbede bar. Bul mereke buǵan deıin – 1929 jylǵy 19 maýsymda AQSh-ta alǵash ret merekelenipti. Aıtýly sharany Spokan qalasynyń turǵyny Mıssıs Doddtan degen qyz uıymdastyrǵan eken. Ol óziniń ákesin jáne balany tárbıelep júrgen barlyq ákelerdi joǵary baǵalaıtynyn bildirgisi kelgen. Al 1966 jyly AQSh prezıdenti Lındon Djonson maýsymnyń úshinshi jeksenbisin ulttyq mereke dep jarııalaıdy. Dástúr bo­ıynsha, jyl saıynǵy merekelik is-sharalar kezinde memleket qarapaıym azamattar bala­lardy tárbıelep otyrǵan tur­mysy tómen ákelerge qoldaý kórsetýge atsalysady.­ Ýaqyt óte kele otbasylyq qundylyqtardy qurmetteıtin basqa elder de bul kúndi atap ótýdi qolǵa alǵan. Bul kúnniń negizgi maqsaty – otbasylyq qundyqtardy nasıhattaý, ákelerdi qoldaý, otba­syndaǵy áke rólin arttyrý jáne bala tárbıesine yntalandyrý eken.

– Alǵash AQSh-taǵy bir otbasynan bastaý alǵan bul mereke qazir Túrkııada da bar. «Babalar kúni» dep atalady. Sol sekildi Malaızııada jáne basqa da kóptegen elde atalyp ótedi. Ákeler kúnin atap ótýdi kezinde BUU da qoldady,  –  deıdi «Ákeler odaǵy» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy.

BUU-nyń málimetinshe, eli­­mizde mektep jasyna tol­ma­ǵan­ balalardyń kútimi men tár­bıe­si­ne ákelerdiń atsalysý úlesi 6,6% ǵana eken.

– Bala tárbıesine ákelerdiń qaty­sýy balanyń jalpy damýy­na­ ǵana oń áserin tıgizip qoımaı, otbasy músheleri arasynda úı jumysyn teńdeı bólý ar­qy­ly onyń nyǵaıýyna da sep­tigin tıgizedi, – deıdi BUU-nyń­ turaqty úılestirýshisi Norı­masa Shımomýra.

Onyń aıtýynsha, qazir áke­lerdiń­ balalar kútimimen jáne úı sharýasymen aınalysýy­ artyp keledi. Alǵa damý bar, alaıda ózgerister óte baıaý kórinedi. 1997 jyl men­ 2012 jyldar arasynda áıel­der men erkekterdiń úı ju­my­symen aınalysýǵa bóletin ýaqy­tyn­daǵy aıyrmashylyq kún­de­lik­ti tek 7 mınýtqa qysqarǵan.

Áleýmettanýshylardyń zer­t­­­­­­­­teýin­she, áıelder úıden tys ýa­­qytta er adamdarmen birdeı ýa­qyt jumys istegende de, bul teńsizdik saqtalady eken. Qazir elimizde áıelder er adamdarmen salystyrǵanda úı jumysyna eki ese kóp ýaqyt jumsaıdy. Sonymen qatar elimizdegi áıelderdiń 66% úıden tys jumys isteıdi. Salystyratyn bolsaq, eńbek naryǵyndaǵy erler úlesi tek 11% ǵana artyq jáne jalpy 77% eken.

Ákelerge qatysty áńgime bol­ǵanda, keıingi kezde jal­ǵyzilikti ákelerdiń jaǵdaıy jıi aı­tylady. «Ákeler oda­ǵy» qo­ǵam­dyq birlestiginiń tór­aǵa­sy­ da­ bul máselege tolǵanyp júr­ge­nin jetkizdi. Onyń aıtýyn­sha­, mundaı ákelerge psı­ho­logııalyq kómek qajet eken.

– Jalǵyzilikti ákelerdi «ún­siz qoǵam» deýge bola­dy­. Olar óz problemalaryn ha­lyq­qa ashyq aıtpaıdy. Na­mys­tanady. Psıhologke bar­ǵysy kelmeıdi. Bizge habar­la­sady. Keıin biz taǵdyry bir­deı jandardy bir-birimen kez­des­ti­remiz. Olar ómirde kezdesken qıyndyqtardy qalaı eńsergenin bir-birine aıtyp, paıdaly aqparat alady. Olarǵa psıhologııalyq turǵydan kómek qajet, – deıdi ol.

Ras, sóziniń jany bar. Má­se­len, jalǵyzilikti analar bel­sendi keledi, qoǵamdyq aksııa­lar­ǵa qatysady, ózderiniń prob­­­­lemasyn meılinshe ashyq aıtý­­dan qymsynbaıdy. Al jal­­ǵyz­ilikti ákelerde bul ja­ǵy kemshin, na­mystanady nemese tipti jınalyp aksııa ótkizýge qoly tımeýi de múmkin. Sondyqtan bul Ákeler kúni – mundaı qoǵamdyq qoldaýǵa muqtaj ákelerdi jáne ákeler ınstıtýtyn damytýda óz septigin tıgizerine senemiz.