Jahandyq terrorızm ındeksi

Terrorızm – álemdik saıa­sat­tyń­ kún tártibinen túspeıtin ma­ńyzdy taqyryptyń biri.­ Degenmen 2022 jyly lań­­kestik saldarynan qaza bol­ǵan­ adam sany 2021 jylǵy kór­set­kishpen salystyrǵanda 9 pa­ıyz­ǵa,­ ıaǵnı 6 701 adamǵa azaıdy. Bul­ 2015 jylǵy eń joǵarǵy kór­set­kish­ten 38 paıyzǵa tómen. Sol jyly terrorlyq akti saldarynan 10 myńnan adam qaza tapqan bolatyn. Adamdardyń qazaǵa ushyraýynyń azaıýy terrorlyq aktilerdiń 28%-ǵa kemýine baılanysty. Máselen, lańkestik áreketter sany 2021 jyly 5 463-ten 2022 jyly 3 955-ke deıin tómendegen.

Álemde 2007-2022 jyldar aralyǵynda terrorızm saldarynan 137 009 adam qaza bolǵan. 2022 jyly 42 memlekette kemi 1 adamnyń lańkestiń qolynan qaza­­ tabý faktisi tirkelgen. Iаǵnı ındekste qamtylǵan 163 memlekettiń 121-inde (onyń­ ishinde Qazaqstan da bar) ter­ror­lyq akti kezinde eshbir adam qaza bolmaǵan nemese bul elderde múlde terrakt bolmaǵan. Bul – lańkestik áreketter týra­­ly derek jınala bastaǵan 2007 jyldan bergi eń tómen kór­setkishterdiń biri.

Taıaý Shyǵys pen Soltústik Afrıka (TShSA) – 2012-2022 jyldar aralyǵynda eń kóp ter­rorlyq akti jasalǵan aı­maqtar. Sońǵy alty jylda osy keńis­tikte terrorızm deńgeıi tó­mendegen. 2016 jyly ja­han­daǵy terrorızmniń 57 paıy­zy­ TShSA aımaǵynda ótse, 2022 jyly bul kórsetkish 12 pa­ıyz­ǵa­ tómendedi.

Reseı jáne Eýrazııa óńirinde 2022 jyly 6 terrorlyq sha­býyl­dan 2 adam qaza tapqan. Al 2021 jyly 1 lańkestik aktiden 2 adam qaıtys bolǵan edi. Degenmen óńirde ólim sany azaıyp keledi. 2010 jyly terrorlyq áreket qurbany 323 adamǵa jetip, qazirge deıin eń úlken kórsetkish bolyp tur. О́ńirge jatatyn 12 eldiń 8-ine 2022 jyly 0.000 upaı berildi, bul sońǵy 5 jylda osy elderde birde-bir terrorlyq akti tirkelmegenin kórsetedi.

Batys álemin (damyǵan Eýro­­pa elderi jáne Kanada men Aýs­­tralııa) esepke almaǵanda ter­­rorlyq akti saldarynan qaza tapqandardyń 98 paıy­zy qarýly qaqtyǵys ótip jatqan aımaqtarda tirkelgen. Sol sebepti zertteý­de Batysta bolǵan terrorlyq áreketterdiń sebebin negizgi úsh topqa bólip qarastyrǵan. Olar: ıdeo­lo­gııa­lyq, separatıstik jáne dinı ter­rorızm.

Batysta 2007-2022 jyldary bolǵan terrorlyq akti saldarynan qaza tapqandardyń shamamen jartysy din, 31 pa­ıy­zy ıdeologııaǵa baılanys­ty bolǵany aıtylady. Sońǵy 5 jyl­daǵy terrorlyq aktilerde ıdeologııanyń yqpaly artqan.

Qorytyndylaı kele álem­de terrorızm deńgeıi tómen­deý­ úrdisin baıqaýǵa bolady.­ Ásirese keıingi birneshe jyl­ boıy «qyzyl núktege» aınal­ǵan­ Taıaý Shyǵys aımaǵynyń beı­bitshilikke bir taban ja­qyn­daǵanyn kóre alamyz. Ter­ror­lyq­ aktiler oryn alǵan elder sany da, odan qaza tapqandar da azaıǵan.

Súıindik QABYL,

Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy