Áleýmettik-ekonomıkalyq damýǵa basymdyq beriledi

Agrarlyq salada alǵa basý bar

Soltústik Qazaqstan obly­syn­daǵy ózekti máseleler jyl basynan aıqyndalyp, sonyń ishin­de kezek kúttirmeıtin já­ne kezeń-kezeńimen iske asatyn ju­mystardyń jospary qabyl­dan­ǵan. Kóp uzamaı ár aýdannyń damý jospary ázirlengen. Ob­lys ákimdigi alǵa qoıǵan mejeli mindetterdi jyl sońyna deıin oryndaýǵa bekinip otyr. Soltús­tik Qazaqstan oblysy áýelden agrarlyq óńir sanalady. Onda­ǵy sharýalar respýblıka boıyn­­sha dándi-daqyldardyń tórt­­ten bir bóligin ósiredi. Árı­ne, aýyl sharýashylyǵy salasyn shalqytyp otyrǵan óńirler­diń basty mindeti – ımportqa táýel­dilikti azaıtyp, óńirdi óziniń azyq-túlikterimen qamtamasyz etý eke­ni belgili. Soltústikte aýyl sha­rýa­shylyǵy óniminiń jal­py shyǵa­rylymy bes aıda sha­mamen 101 mlrd teńgeni qura­ǵan. Naqty kólem ındeksi – 103,6%. Ol az deseńiz, mal basy­men qatar ónimdi qaı­ta óńdeý isi ilge­rilegen. Bıyl oblysta aýyl sha­rýashylyǵy da­qyl­dary egis­ti­giniń aýmaǵy 4,5 mln gektardy quraǵan. Iаǵnı kólem 90 myń gektarǵa ulǵaıǵan. Onyń ishinde maıly daqyldar joba­­men 1 mln gektar aýmaqty alyp jatyr. Aıtalyq, bul kó­lem – el boıynsha eń joǵary kór­set­kish sanalady. Bıyl ishki na­­ryq­ty áleýmettik mańyzy bar ónim­­dermen qamtamasyz etý úshin qa­ra­qumyqtyń egis alqa­by 3 ese, kartop, sábiz jáne qyryq­qa­bat ónimderiniń aýmaǵy 2 ese ulǵaıypty.

Jaıylym men egistik keńeıedi

Oblys ákimdigi óńirdegi bar­­lyq aýyl sharýashylyǵy jer­lerin túgendeýden qol úzbe­gen. Mysaly, jergilikti bılik jyl sońyna deıin 330 myń gektarǵa jýyq jerdi memleket menshigine qaıtarýdy josparlap otyr eken.

– Bul jerler bolashaqta egis alqaptary men jaıylymdy keńeıtý úshin turǵyndarǵa paı­dalanýǵa beriledi. Sonymen qa­tar oblystaǵy 223,4 myń gektar jer qor jerlerine jatady. Biz ol jerlerdi halyqqa malyn jaıý úshin jáne konkýrs arqyly aýyl sharýashylyǵy óndirisimen aınalysýdy kózdegen eńbekkerlerge berýdi josparlap otyrmyz. Biz aýyl turǵyndaryna jyl boıy jumys pen tabys ákeletin mal sharýashylyǵyn damytýǵa erekshe nazar aýdaramyz. Oblysta jyl saıyn mal basy ósip keledi. Nátıjesinde, keıingi bes aıda et óndirisi 7,1%-ǵa (37,3 myń tonna) ósti. Sút 4,4% ósim­men óndirildi. Bul meje 30 zamanaýı joǵary ónimdi sút fermalaryn ashý arqyly oryndaldy.  Bıyl 13 myń bas malǵa shaqtalǵan 17 fer­manyń qurylysy bastaldy. Onyń 9-y jyl sońyna deıin paıdalanýǵa beriledi dep kútilip otyr. Fermalar aýyldyq eldi meken­derde salynýda. Bir ke­shen kem degende 50 adamdy ju­mys­pen qamtýǵa múmkindik bere­di. Fer­ma­lar­dyń qurylysy Áleý­met­tik-kásipkerlik korporasııa­symen qanatqaqty jobany iske asy­rýdyń arqasynda múmkin bol­ǵa­nyn atap ótemin. Joba boıynsha paıyzdyq mólsherleme 2,5% quraıdy. Bıyldan bastap biz­diń oblystyń tájirıbesi eli­miz­d­iń basqa óńirlerine taralǵan­yn atap ótken jón, – deıdi A.Sa­parov.

О́nerkásipke – keń óris

Soltústik Qazaqstan oblysynda Indýstrııalyq salany damytý jumystary jalǵasyp jatyr. Bes aıdyń qorytyndysy boıynsha ónerkásip óndirisiniń kólemi 234,6 mlrd teńgeni qura­ǵan. Bul ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 120%-ǵa óskenin ańǵartady. Onyń ishin­de óńdeý ónerkásibiniń úlesi 192 mlrd-tan astam teńgege jetken. О́sim mashına jasaý salasy, Petropavl qalasynda ashyl­ǵan álemge tanymal «CLAAS» kompanııasynyń tehnıkasyn qurastyrý kásiporny, «Ýral» motosıklderi, transformator óndirisi, jolaýshy vagondary jáne tamaq ónimderi esebinen shyǵyp otyr. Oblys ákimi Aı­dar­bek Saparovtyń aıtýynsha, jyldyń sońyna deıin ónerká­sip óndirisiniń kólemi 595 mlrd teńgege deıin ulǵaıady. Iаǵ­nı munda jumys istep tur­ǵan ká­si­poryndarmen qosa jańa kásip­oryndarǵa da senim artylmaq. 

Keıingi jyldary jergilikti atqarýshy organdar ınvestısııa tartýǵa kóbirek kóńil bóletin bolǵan. Osy rette ınvestısııa ıgiliginen Soltústik Qazaqstan oblysy da qur qalǵan joq. Ashyp aıtar bolsaq, jyl basynan oblys ekonomıkasyna 109 mlrd teńgeden astam ınvestısııa tartylǵan. Jergilikti ákimdik jyl sońyna deıin ınvestısııa kólemin 496,5 mlrd teńgege jetkizýdi josparlap otyr.

Turǵyn úı máselesi turalamaýǵa tıis

Árıne, oblys ákimdigi eń bi­rinshi kezekte turǵyndardyń jaı­­ly ómir súrýine qolaıly jaǵ­­­daı jasaýdy alǵa qoıyp otyr. Munyń ishinde halyqty tur­ǵyn úımen, jumyspen qamtýǵa yq­pal­dasyp, ınfraqurylymdy damytý, bilim deńgeıin arttyryp, me­dı­sı­na­lyq qyzmet kórsetý sapa­syn ilgeri­letý syndy birneshe  baǵyt bar.

– О́kinishke qaraı, byltyr óńirde josparlanǵan turǵyn úıler tolyq berilmedi. Biz kem­shi­likterdi eskerdik jáne máse­le­ni sheshý úshin múmkin bolatyn sharalardy qabyldadyq. Qurylysty aıaqtap, bıýdjettik úılerdiń ınjenerlik jelilerin júrgizý úshin qosymsha qarjy bólindi. Búginde 36 kóppáterli turǵyn úı salynyp jatyr. Onyń 16-sy – kommersııalyq. Qurylys sapasyna nuqsan keltirmeı, tur­ǵyn úıdi merziminde tapsyrýdy qamtamasyz etý úshin barlyq sharalardy qabyldaımyz. Jyl sońyna deıin páterler kilti 3 myń otbasyǵa tabystalady. Onyń ishinde 702 páterdi halyq­tyń áleýmettik osal toptary ara­­syn­­da bólemiz. 140-yn je­tim ba­lalar alady.

Biraq bul da jetkiliksiz. Se­bebi oblys boıynsha turǵyn úı alýǵa kezekte 20 myńnan as­tam adam tur. Sondyqtan biz osy baǵyttaǵy jumystardy jalǵas­tyramyz, – dedi A.Saparov.

Osydan soń, BAQ ókilderi oblys ákimine óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq ahýalyna qatysty suraqtar qoıdy. Oraıy kelgende biz Aıdarbek Saparovtan Petropavldaǵy apatty jaǵdaı­daǵy 2 kópirdiń qashan jóndeýden ótip, qaı jyly paıdalanýǵa beri­le­tinin suraǵan edik.

– Petropavlda eki apatty jaǵdaıdaǵy kópir bar. Biri, temir joldyń ústinen, ekinshisi, Esil ózeninen ótedi. Temir joldan ótetin kópirdiń jobasy daıyn. Konkýrs jarııalap, jumysty bas­tap kettik. Osy másele jóninde Premer-mınıstrge kirdim. О́zimiz jumysty bastaýǵa jergilikti bıýd­jetten 500 mln teńge bóldik. En­di keler jyly respýblıkadan qosymsha qarjy qaralady. Sondyqtan jumys bıyl bastalsa, osy kópirdiń máselesi sheshildi deýge bolady. Al endi ekinshi kópirdiń jaıyna toqtalaıyn. Buǵan deıin birneshe ret konkýrs ótken. Biraq ýaqytynda oryn­dalmady. Sondyqtan ol kópir­diń smetalyq qujattaryna ózgeris­ter engizý kerek. Onyń jobasy 30 mlrd-qa shyǵady. Keler jy­ly osyny rettesek, qurylys basta­lýy kerek. Ol kópirdiń uzyndy­ǵy – 345 metr. Sondyqtan keler jy­ly qurylysty iri kompanııany júrgizgen kúnniń ózinde, kemi eki jylda salyp bitiredi.

Izinshe, Petropavldaǵy tozy­ǵy jetken qoǵamdyq kólikter qashan jańartylatynyn suradyq.

– Qalada 180 avtobýs júredi. Onyń 100-in jańarttyq. Bıyl 20-syn jańartýdy josparlap otyrmyz. 2025 jylǵa deıin avtopark­terdi 100% jańartýǵa bel býyp otyrmyz. Avtopark basshylarymen kezdesip, olarǵa qajetinshe qoldaý kórsetip, sýbsıdııa tólep otyrmyz. Sonymen qatar avtobýs­tardy lızıng arqyly alyp berý máselesin baqylaýǵa aldyq, – dep jaýap berdi ákim.