On eki qasıet nemese «Memlekettik qyzmet: jańa kezeńdegi mańyzdy mindet»

Maqalada kóterilgen máse­le­ler­­­ memlekettik organdarda jos­par­­ly túrde ótetin sabaqtarda, Mem­­lekettik qyzmet akademııa­syn­­­da, memlekettik basqarý sala­­sy­­­nyń mamandary daıarlana­tyn jo­­ǵary oqý oryndarynda jan-jaq­­ty talqylansa, oryndy bolar edi.

Sebebi onda el Prezıdentiniń mem­lekettik qyzmetti jańǵyrtý jó­nindegi tapsyrmasyna sáıkes tıisti jumys qolǵa alynyp, mem­le­kettik qyzmetshilerdiń sanaly turǵydan ózgerýine yqpal etetin, olardyń ustanymdary men qundylyqtaryn bir júıege tú­siretin arnaýly doktrına joba­sy­­nyń daıyndalyp jatqany, bul­ qujatta memlekettik qyz­met­­­shilerdiń qoǵamnyń sura­ny­sy­na­ jaýap bere alatyn bilik­ti­lik daǵ­dy­lary, qundylyq usta­nym­dary top­ta­s­­tyrylatyny baıan­dal­ǵan.

Maqala avtory álemdik deń­geı­­degi ensıklopedıst ǵalym, ǵu­la­ma oıshyl Ábý Nasyr ál-Fa­ra­bı­ babamyzdyń osydan myń jyl bu­ryn aıtqan «Ar-ujdanǵa jú­gin­­gen qoǵamda zańdarǵa júgi­ný­ge qa­jet­tilik azaıady» degen sózi­niń áli kún­ge deıin qunyn joǵalt­paǵanyn erek­she atap ótedi. Jalpy, san ǵasyr boıy ulttyq tárbıe­mizge negiz bolǵan ar-ujdan, ar-uıat degen uǵym­dardyń te­reń maǵynasy bar ekeni bel­gili. Osyǵan oraı qaı kezde de jaýap­kershiligi mol, parasaty ba­sym adam qandaı da bir áreket ja­sardyń aldynda «Keıinnen uıat bolmaı ma, arty ne bolady, el-jurt ne deıdi?» dep oılanyp, bas­qasha aıtqanda, «jeti ólshep, bir kesip» qadam basady.

Búgingi kúni ótken keńes dáýi­rin­­ qansha synasaq ta, sol kezde aq­pa­rat quraldarynda bir laýa­zym­ ıesiniń kemshiligi týraly­ ma­qa­la shyqsa, syn aıtylsa, ol min­det­ti túrde tekserilip, qory­tyn­dy­s­­­y­ elge jarııalanatyn edi. Eger kór­setilgen faktiler ras­talsa, kadr­lyq­ sheshimder qabyl­danatyn. О́ki­nishke qaraı, qazir­gi kezde bas­shy qyzmettegi mem­lekettik qyz­metshiler týraly ne aıtylsa­ da,­ ne jazylsa da, ol kóbinese tek­se­rilmeıdi. Tipti oǵan syn tezine ilin­gen adam­nyń ózi eshqandaı jaýap ber­­meı­di, aqıqat jaǵdaı halyqqa jet­­kizilmeıdi. Sonyń saldary­nan halyq­tyń oıyndaǵy kúdik, senim­siz­dik jyldan-jylǵa qoıýlanyp, qor­da­la­na beredi. Sondyqtan agenttik ázir­­legen doktrınada kózdelgen maq­­sattar oıdaǵydaı is júzine asyp, memlekettik qyzmetshiniń ju­­mysy árdaıym ashyq bolyp, qo­ǵam­ men memleket arasyndaǵy baı­la­nys­ty nyǵaıtady jáne halyq­tyń bı­likke degen senimin art­tyrady dep­ senemiz.

Qabyldanatyn doktrına­da­ Ál-Farabı babamyzdyń «Qaıy­­­rym­dy qala turǵyn­da­ry­­­­nyń kóz­qa­ras­tary» degen trak­ta­tyn­da­ǵy­ oı­lar da kórinis tapsa, ıgi bolar edi. О́ıtkeni «Álemniń ekinshi usta­­zy» osydan on ǵasyr buryn qala basshysynyń (qazirgi kezdegi memlekettik saıası qyzmetshiler) kim bolýy keregin, onyń bo­ıynda qandaı qasıetter bolýǵa tıis ekenin ashyp kórsetken. Ol «qala basshysy 12 qasıetke ıe bolýy qajet» deıdi. Osyǵan qysqasha toq­tala keteıin. Qalaǵa basshy bolatyn adamǵa qoıylatyn birinshi talap – onyń on eki múshesi saý, den­saýlyǵy myqty bolýy kerek. Sonymen qatar aıtqan sózdi jyl­dam uǵyp, ony tez arada ıge­rip alýǵa tıis. Úshinshiden, sózdi tyńdaı bile­tin jáne jadynda saqtaı ala­tyn, túsinetin adam bolýy ab­zal. Tórtinshiden, aqyldy, para­satty jáne eń usaq-túıek degen máseleniń ózin nazardan tys qaldyrmaıtyn adam bolýy qa­jet.­ Besinshiden, oılaryn anyq jáne naqty jetkizetin sheshen (ora­tor) bolýy kerek. Qazirgi jas mem­lekettik qyzmetshilerge Ál-Farabı babamyzdyń «Adam maq­sa­tyna ózin-ózi jetildirý arqyly jetedi» degen ósıet sózi sabaq bolsa eken. Altynshydan, basshy bolamyn degen kisi bilim men ilimge mahabbaty zor, oqýdan sharshamaıtyn, óziniń rýhanı baılyǵyn udaıy jetildire beretin adam bolýy kerek. Sondaı-aq tamaq jeý men sýsyn ishý mádenıetin meńgergen, qumarlyqty jek kóretin adam bolýǵa tıis. Shyndyqty súıetin, ótirikke jáne ony aıtatyndarǵa tóz­beıtin adam bolýy qajet. J­a­ny­ taza, namysyn baǵalaıtyn adam bolýy kerek. Uly ǵulama óz trak­tatynda «dınar, dırhamǵa moıyn­­sunbaıtyn» dep jazǵan, ıaǵnı búgin­gi­ tilmen aıtsaq, «para­qor­lyqty jek­ kóretin adam» basshy­ bolý­ǵa la­ıyqty dep esepteıdi. Ol tabı­ǵa­ty­nan adaldyqty jaqsy kóre­tin, aram­dyqty jáne tıranııa­ny­ jek kóre­tin adam bolýy kerek.­ Trak­tat­­taǵy on ekinshi talap – basshy­ óz aınalasyndaǵy adamdarǵa jáne bas­qalarǵa ádil bolatyn, ádi­let jo­lyn­daǵylarǵa kómek bere­tin jáne ádi­lettilikpen bolǵan shy­ǵyn­dardy óteıtin, esh nárseden qoryq­paıtyn batyl adam bolýǵa tıis. Basshyǵa qoıylatyn budan ar­tyq qandaı biliktilik talaby bo­lýy múmkin?

Qaralyp jatqan doktrına­da­ kózdelgen adamgershilik qun­dylyqtary, kásiptik jáne tul­ǵa­lyq qasıetter, qoldanysqa jańa­dan engiziletin «memlekettik sana» degen uǵym Prezıdent Qa­sym-Jomart Toqaevtyń «Árbir memlekettik qyzmetshi memle­ket­shil bolýy kerek» degen tujy­ry­myna tolyq jaýap beredi dep sanaı­myz.

Ersultan BEKTURǴANOV,

memleket jáne qoǵam qaıratkeri,

Tálimgerler keńesiniń múshesi