Qurbandyq shalý adamzat jaralǵannan bar rásim. Bul týraly Quran aıattary men hadısterde baıandalǵan qıssalar bar.
Abyl men Qabyldyń qurbandyǵy
«(Ýa, Muhammed) olarǵa Adamnyń eki uly týraly habardy aqıqat túrde oqyp ber. Ol ekeýi qurbandyq shalǵanda bireýiniki qabyl boldy da, al ekinshisiniki qabyl bolmady. (Qurbany qabyl bolmaǵany ekinshisine) «Men seni, sózsiz, óltiremin!» – dedi. (Ekinshisi) «Aqıqatynda, Alla (izgilikti) tek taqýalardan qabyl alady», – dedi».
Adam ata men Haýa ananyń balalary eki egiz bolatyn. Eki egizdiń bireýi ul, al ekinshisi qyz bolatyn. Uldar er jetip, qyzdar boı jetkende Jaratqan Ie adamzattyń urpaǵyn taratý úshin egizderdiń syńarlaryn bir-birine qosýdy buıyrdy. Iаǵnı Abyldyń syńary Qabylmen, Qabyldyń syńary Abylmen turmys qurýy kerek. Alaıda Qabyl ózimen birge týǵan egizine úılengendi qalaıtyn. О́ıtkeni ol Abyldyń egizine qaraǵanda áldeqaıda kórikti, sulý bolatyn. Biraq ákesi Adam óz sheshimin ózgertpedi. Qabyl bolsa inisiniń egizine úılenýden úzildi-kesildi bas tartty. Adam ata bul máseleniń durys sheshimin qalaı tabýǵa bolatyndyǵy týraly qatty oılandy. Jaratýshy Alla Taǵaladan tyǵyryqtan shyǵar jol surap jalbaryndy. Sonda Alla Taǵala eki ulǵa qurbandyq shalýdy buıyrdy. Allaǵa jaqyndaý maqsatynda Qabyl ózi ekken egininen, al Abyl ózi baǵyp júrgen qoıynan qurbandyq berýi kerek. Jaratqan Ie kimniń qurbandyǵyn qabyl alsa, sonyń degeni bolmaq.
Aǵaıyndy ekeý qurbandyqtaryn bergende Alla Taǵala Abyldyń qurbandyǵyn qabyl alyp, Qabyldyń qurbandyǵyn qabyl almady. Osylaısha daýǵa núkte qoıyldy. Bul adamzat tarıhyndaǵy Alla Taǵala úshin berilgen qurbandyqtyń eń áýelgisi bolatyn.
Ibrahım men Ismaıldyń qıssasy
Qurbandyq shalý dástúri – Ibrahım paıǵambardan (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) súnnet bolyp qalǵan amal.
Bir túni Ibrahım paıǵambar (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) túsinde uly Ismaıldy qolymen baýyzdap jatqanyn kórdi. Aqıqatynda, Paıǵambardyń túsi – Alladan kelgen aıan. Túsiniń mánin túsinbeı Ibrahım paıǵambardyń (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) basy qatty. Álgi túsi uıyqtaǵan saıyn qaıtalana berdi. Ol úshin óte qıyn synaq boldy. Uly Ismaılǵa (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) bul týraly aıtqanda ol: «Ýa, áketaı! Allanyń ámirin oryndaı ber. Meniń kózime qaramaýyń úshin júzimdi basqa jaqqa burǵaısyń. Men Allanyń taǵdyryna razymyn. Onyń ámirin eki etpeımin», – dep jubatty.
Aqyry, synaqty qabyldap, Mına atty jerge barady. Uly Ismaıldy (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) bir tastyń shetine jantaıtady. Aıaq-qolyn maldyń aıaǵyn baılaǵandaı myqtap baılaıdy. Qınalyp, aıaq-qoldary qozǵalyp ketpesin dep solaı istegen edi.
Ibrahım paıǵambar (oǵan Allanyń sálemi bolsyn) barlyq kúsh-jigerin jınap, qansha qıyn bolsa da balasyn qurban etýge bel býdy. О́tkir pyshaqty qolyna alyp, ulynyń tamaǵyna apardy. Bar kúshimen tartyp jiberdi. Biraq pyshaq ótpedi. Balasynyń tamaǵyna dáneńe de bolmady. «Ýa, Rabbym! О́ziń keshe kór. Pendeńe raqymyńdy tóge kór. Nápsime erik bere kórme», – dep kúbirledi Ibrahım paıǵambar (oǵan Allanyń sálemi bolsyn). Pyshaqtyń ótpegeni úshin óz-ózin jazǵyrdy. Júregim eljirep, durys kespegen bolarmyn dep oılady. Sóıtip, ekinshi márte tartyp kórdi. Biraq pyshaq taǵy da ótpeı qaldy. Qaıyrymdy áke pyshaqty qolyna alyp, úshinshi ret tartyp kórdi. Biraq esh ózgeris bolmady. Pyshaq ótpeı qaldy.
Osy kezde aspandaǵy san myńdaǵan perishteler Alla Taǵaladan qart paıǵambar men onyń ulyna raqym etýin tilep, jalbarynyp jatyr edi. Alla Taǵala sheksiz meıirim-shapaǵatymen olardyń tilekterin qabyl alyp, Ibrahım men Ismaılǵa (olarǵa Allanyń sálemi bolsyn) Jábireıil perishteni jánnattyń bir kók qoshqarymen birge túsirdi. Jábireıil olardyń janyna kelip: «Ýa, Ibrahım! Rabbyń saǵan: «Ýa, Ibrahım! Sen túsińdi durys jorydyń. Izgi jandarǵa osylaı syı jasaımyz. Bul óte qıyn synaq. Biz saǵan uly bir qurbandyq túsirdik», – dep sálem joldady. Ulyń ekeýińe raqym etip, qurbandyqqa shalýlaryń úshin myna jánnattyń qoshqaryn túsirdi», – dedi.
Jábireıildiń bul súıinshi habaryn estigen ákesi men balasy qatty qýandy. Allaǵa madaq aıtyp, shúkirlik etti. Sol kezden bastap osy kún musylmandardyń aıtýly merekesine aınaldy. Bul – qasıetti qurban aıt kúni. Bul oqıǵa jaıynda Alla Taǵala Quran Kárimde bylaı deıdi:
«Sonda (Ibrahım) «Ýa, Rabbym! Maǵan salıhalylardan bolatyn (ul) ber!» – (dedi). Biz ony qaıyrymdy ulmen qýanttyq. Uly (Ismaıl) ózimen birge júretin jasqa jetkende: «Balaqaıym! Seni túsimde baýyzdap jatqanymdy kóremin. Qara! Sen ne deısiń?» – dedi. Ol: «Ýa, áketaıym! О́zińe ámir etilgendi orynda. Alla qalasa, meni sabyrly dep tabarsyń», – dedi. Olar ekeýi moıynsunǵanda, ol ony mańdaıymen jatqyzdy. Biz ony: «Ýa, Ibrahım!» – dep shaqyrdyq. «Sen túsińdi shyndyqqa shyǵardyń. Biz izgi is isteýshilerdi osylaı synaımyz». Shynynda bul ashyq synaq edi. Biz ony (Ismaıldy) uly qurbandyqpen aýystyrdyq. Keıingilerge ol (Ibrahım) úshin jaqsy at qaldyrdyq. Ibrahımge sálem! Shynynda izgi is isteýshilerdi osylaı syılaımyz».
«Qurbandyq pátýalary» kitabynan