Jýyrda Astanada Qytaıdyń Gansý provınsııasy kásipkerleriniń aýyl sharýashylyǵy jáne taǵy basqa taýarlarynyń kórmesi ótti. Onda negizinen kepken jemis-jıdekter qoıyldy. Kórme Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qytaı eline jasaǵan nátıjeli saparyn negizge alyp uıymdastyryldy.
Jıynda Qazaqstan saýda ónerkásibi qaýymdastyǵynyń basshysy Jibek Ájibaeva konferensııa men kórmeniń mán-maǵynasyna nazar aýdaryp, Prezıdenttiń kórshi elge jasaǵan memlekettik saparynyń basty maqsaty týraly aıtty.
«Qasym-Jomart Toqaev jýyrdaǵy sapary aıasynda, el ekonomıkasyndaǵy eń iri bes ınvestordyń biri – Qytaı ekenin atap ótti. Onyń aıtýyna qaraǵanda ınvestısııanyń jalpy kólemi 23 mlrd AQSh dollarynan asady. Mańyzdysy, qazirgi jaǵdaıda eki eldiń múmkindikteri turaqty bolyp qalýymen qatar, yntymaqtastyqtyń jańa aspektilerin taýyp jatyr», dedi qaýymdastyq prezıdenti.
Memleket basshysy sol saparynda el kásipkerleriniń erkin damýyna erekshe yqylas tanytyp, 1,5 mlrd-qa jýyq tutynýshysy bar alyp naryqqa jol ashqany anyq edi. Sol kezde Prezıdent:
«Elimizdiń Qytaıdaǵy kelesi dıplomatııalyq ókildigi jumys isteıtin okrýgke 246 mıllıon halqy bar Shensı, Gansý, Sychýan, Hýbeı provınsııalary, Nınsıa-Hýeı avtonomııalyq aýdany jáne ortalyqqa tikeleı baǵynatyn Chýnsın qalasy kiredi.
Keshe memlekettik saparymnyń aıasynda ınvestısııalyq forým ótti. Jıynda jalpy quny 22 mıllıard dollar bolatyn birqatar kelisimge qol qoıyldy. Qazaq tarapy bul kelisimderdi júzege asyrý úshin bar kúsh-jigerin jumsaýǵa daıyn. Geografııalyq jaǵdaıymyzdy eskersek, bizdiń elimiz aımaqtyń jáne tutas qurlyqtyń mańyzdy kólik logıstıka dálizi bola alady. Qazaqstan osy aımaqtaǵy elderdiń Qytaımen yntymaqtastyǵyn nyǵaıtý úshin óziniń ekonomıkalyq jáne logıstıkalyq áleýetin jumyldyrýǵa ázir. Osyǵan oraı, Qazaqstan dostas Qytaımen yntymaqtastyqty nyǵaıtý úshin óziniń saýda-ekonomıkalyq jáne logıstıkalyq áleýetin iske qosa alady. Elimizdiń saýda-sattyq kólemi 31 mıllıard dollarǵa jetti. Tóraǵa Sı Szınpınmen bul kórsetkishti 40 mıllıardqa deıin jetkizý jóninde ýaǵdalastyq», degen edi.
«Bizder, ıaǵnı bıznes-forýmdy uıymdastyrýshylar, bul is-sharamyzǵa tirkelgen qonaqtardyń quramy men qyzyǵýshylyǵyn erekshe yjdahattylyqpen taldadyq. Gansý provınsııasynan kelgen qonaqtarmen kezdesýge degen qyzyǵýshylyq pen osy jolǵy otandyq bıznestiń erekshe belsendiligin atap ótkim keledi», dedi Jibek Tórehanqyzy.
Gansý provınsııasynyń Saýda-ónerkásiptik palatasy Qytaı tarapynyń Qazaqstanǵa elektrotehnıkalyq ónimderdi, astyq pen ósimdik maıyn óńdeýge arnalǵan jabdyqtardy jáne kez kelgen aýylsharýashylyq ónimderin jetkizýge múddeliligin táptishtep aıtty. Olar usynatyn qyzmetterdiń ishine mynalar kiredi: jańa taǵamnyń salqyndatylǵan tizbek logıstıkasy jáne qatty muzdatý, uzaq merzimdi saqtaý, qadaǵalaý jáne qaýipsizdik, elektr kólikterin jetkizý jáne alyp júrý, gadjetpen basqarylatyn ınnovasııalyq turmystyq jáne tehnıkalyq ónimder, trendti medısınalyq jáne kosmetıkalyq ónimder.
Otandyq kásipkerler óz tarapynan taý-ken ónerkásibin, tústi metallýrgııa men munaı-hımııa ónerkásibin damytýǵa qatysý Qytaı bıznesi úshin tartymdy bolyp qala beretinin biledi.
«Aýyl sharýashylyǵy ónimderi men olardy qaıta óńdeý, kondıterlik ónimder, et jáne jemis, kókónis konservileri, ártúrli ósimdik maılary, sonyń ishinde zyǵyr, jarma, assortımenttegi et, shyryndar men sýlar, sút ónimderi, irimshikter jáne balmuzdaq syndy taǵamdardy eksporttaýǵa qazaq kásipkerleri daıyndyq ústinde», dedi qaýymdastyq jetekshisi.
Qos tarap Qazaqstannyń kólik, tehnologııalar men tehnıkalyq qural-jabdyqtardy birlesip óndirýge degen talaby men umtylysyn atap ótti. Energetıka salasyn keshendi damytýdy, aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ósirýdiń zamanaýı tehnologııalaryn engizýdi, ony jetkizý tizbegi qyzmetterin keńeıtip, ártúrli salalarda qandaı qarjylyq qyzmetter kórsetý jaıynda naqtylap aıtty.
Forýmǵa qatysýshylar sharany uıymdastyrǵan Qazaqstannyń Qytaıdaǵy elshiligi men Syrtqy ister mınıstrligine, sondaı-aq Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligine, «Atameken» UKP, Qazaqstan saýda ónerkásibi qaýymdastyǵyna alǵystaryn bildirdi. Buǵan qosa kórshi el tarabyn uıymdastyrǵan Qytaıdyń Qazaqstandaǵy elshiligi men Qytaı Gansý halyqaralyq saýdany yntalandyrý komıtetine, Halyqaralyq Beıjińniń kórmesi Xinhceg Co., Lid. kompanııasyna taǵy basqa qatysýshylarǵa da eki jaqtyń kásipkerleri rızashylyqtaryn aıtty.
Kórmege elimizdiń barlyq óńirlerinen kásipkerler ókilderi qatysyp, saýda men alys-beris mán-jaıymen keńinen tanysty.
Qytaıdan ákelingen kórmedegi aýyl sharýashylyǵy ónimderin kórgende Jibek Tórehanqyzyna, bul ónimder kerisinshe bizdiń elde kóp emes pe, degen ýájimizdi bildirdik.
«Ár eldiń úkimeti men kásipkerleri, tipti jáı bir azamatynyń ózi óz eliniń ǵana paıdasyn, ekonomıkasyn oılap is qylady. Meniń nazarymdy bulardyń sol kepken jemisterdi salǵan qaptamalary aýdardy. Baıqadyńyz ba, ádemi ári yńǵaıly. Bir-aq ret jeýge arnalǵan 100-150 gramdyq jemis qana. Biz sııaqty 1-2 kılálap qorapqa salmaǵan.
Qazaqstanda osyndaı tartymdy shaǵyn, qarapaıym qaptamalar jasaıtyn tehnologııa oılap taba alatyn rasıonalızatorlar nege joq, degen oı mazalaıdy. Endi qazaq baǵbandary men kásipkerleri de qytaılyq óndirýshilermen básekelesemin dep kepken jemisti osylaı qaptamalaıtyn (fasovka) bolsa, ol qaptamalardy Qytaıdan satyp alýyna týra keledi.
Olaı bolsa qaptamanyń ózindik quny bar, jol aqysy jáne kedendik neshe túrli baj salyǵy tur. Osyndaı jaǵdaıda qytaılyq kásipkermen naryq alańynda qalaı taıtalasa alamyz? Osyny kórsin, jón-josyǵyn bilsin dep shaqyrylǵan tıisti mınıstrler men olardyń jaýapty qyzmetker mamandary osyndaı ıgi sharada qara kórsetpeıdi», dep nalydy qaýymdastyq prezıdenti.
Rasynda da, qazaq ónertapqyshtary «tıynnan teńge quraýǵa» septesetin osyndaı qarapaıym zattarǵa nege jetkilikti zeıin qoımaıdy? Álde buǵan da memlekettik qoldaý kerek dep aýyzymyzdy ańqaıtyp otyra beremiz be?