Tabıǵat baılyǵyna sýyq qolyn suqqan brakonerlerdiń qýlyǵyna quryq boılamaı tur. Qýǵanǵa jetkizbeıtin júrdek qaıyǵy, ózgelerdiń qolyna túspeıtin asa qymbat spýtnıktik baılanys quraly bar brakonerlerdiń zańsyz áreketi bıylǵy «Bekire-2023» keń aýqymdy balyq qorǵaý is-sharasy kezinde taǵy da tirkeldi. Bul joly brakonerler Kaspıı teńizinen aýlanǵan bekire tuqymdas baǵaly balyqty qamys arasyna jasyryp, zańsyz áreketterin búrkemelemek boldy.
Balyq sharýashylyǵy komıteti balyq resýrstaryn qorǵaý jáne balyq aýlaýdy retteý basqarmasynyń basshysy Erasyl Sýyqbaevtyń aıtýynsha, Jaıyq-Kaspıı sý aıdyndarynda «Bekire-2023» keń aýqymdy balyq qorǵaý aksııasy aıaqtaldy. Aksııa 1 sáýirde bastalyp, 31 mamyrǵa deıin sozyldy. Aksııa kezinde elimizdiń batysyndaǵy Mańǵystaý, Atyraý jáne Batys Qazaqstan oblysynyń aýmaǵyndaǵy Jaıyq-Kaspıı sý basseıniniń arnasy men saǵalary qamtyldy.
– Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar, ishki ister mınıstrlikteri men Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń shekara qyzmetimen birlese ótkizilgen aksııanyń maqsaty – bekire jáne basqa da balyq túrlerin saqtaý, ýyldyryq shashýy úshin qolaıly jaǵdaıdy qamtamasyz etý. Aksııa kezinde Jaıyq-Kaspıı oblysaralyq basseındik balyq sharýashylyǵy ınspeksııasynyń ınspektorlary tabıǵat zańnamasyn buzýdyń 972 deregin anyqtady. Zań talabyn buzǵan 669 adam ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Brakonerlikke, sırek kezdesetin jáne joıylyp ketý qaýpi tóngen balyq túrleriniń zańsyz aınalymyna qatysty 36 qylmystyq is qozǵaldy. Osyǵan baılanysty quqyq buzýshylarǵa 15,5 mln teńgeden astam aıyppul salyndy. Zańsyz aınalymnan 68 tonna 300 kılo balyq, onyń ishinde 1001 kılo bekire tuqymdas baǵaly balyq túrleri alyndy. Bekireniń 29 kılo qara ýyldyryǵy tárkilendi. Balyq aýlaý zańdylyǵyn buzýshylardan 295 balyq aýlaý quraldary, 76 sý kóligi men 13 avtomashına alyndy, – deıdi Erasyl Sýyqbaev.
Jaıyq ózeniniń arnasy men Kaspıı teńiziniń akvatorııasyn kúndelikti tazartýdyń nátıjesinde sý aıdyndarynan uzyndyǵy 74 shaqyrymnan asatyn 743 zańsyz balyq aýlaý tory tabylǵan. Aksııa kezinde Atyraý oblysynyń quqyq jáne tabıǵat qorǵaý organdary Isataı, Jylyoı, Qurmanǵazy aýdandaryndaǵy, Damby baǵyty men «Aqjaıyq» memlekettik tabıǵı rezervaty sekildi krımınogendik aımaqtarǵa basa nazar aýdarylǵan. Al Jaıyq-Kaspıı oblysaralyq balyq sharýashylyǵy basseındik ınspeksııasynyń ókili Oleg Týshkanovtyń aıtýynsha, ınspektorlar men Shekara qyzmetiniń qyzmetkerleri birneshe ret birlesken reıd ótkizip, Jaıyq ózeniniń jaǵasy, Kaspıı teńizine quıar saǵasy baqylaýǵa alynǵan.
«Máselen, Peshnoı eldi mekeni tusyndaǵy qamys arasynan jalpy salmaǵy 35,9 kılo tartatyn 15 bekire tuqymdas balyq tabylyp, tárkilendi. Bul derekke qatysty sotqa deıingi tergep-tekserý júrgiziledi. Balyq resýrstaryna keltirilgen zalal 18 mln 578 myń teńgeni quraıdy», dep málim etti O.Týshkanov.
Onyń deregine súıensek, dál osyndaı birlesken reıdti ótkizýshiler 19 mamyrda Jaıyq ózeniniń jaǵalaýyndaǵy qamys arasynan 62,2 kılo bekireni taýyp alǵan. Brakonerler baǵaly balyqty 3 qapqa salyp jasyrǵan. Aldyn ala málimetke sáıkes balyq resýrstaryna keltirilgen zalal mólsheri 64 mln 377 myń teńgeni quraıdy. Al onyń ertesine – 20 mamyrda teńizge quıatyn ózen jaǵalaýynda ósken qamys arasynan jalpy salmaǵy 101,6 kılo bekire tuqymdas balyq túrleri taǵy tabyldy. Bul joly baǵaly balyq 4 qapqa salynǵan. Inspektorlar balyq resýrstaryna keltirilgen zalal aldyn ala esep boıynsha 105 mln 156 myń teńgeni quraıtynyn aıtyp otyr.
Brakonerler baǵaly balyqty kólikpen de tasymaldaıtyny týraly derek te az emes. Máselen, Jaıyq-Kaspıı oblysaralyq balyq sharýashylyǵy basseındik ınspeksııasynyń ókili Oleg Týshkanovtyń aıtýynsha, Atyraý-Qurmanǵazy tasjolynda toqtatylǵan «Lada-Prıora» avtokóliginen 47 kılo, Atyraý qalasyndaǵy Balyqshy shaǵyn aýdanynda «VAZ-2115» avtokóliginiń júk salǵyshynan 121 kılo 300 gr bekire tuqymdas balyq tárkilendi. Al Aqtaý qalasynda «Toyota Ipsum» kóliginen salmaǵy 19,7 kılo bekire tuqymdas balyqtar men 1,5 kılo qara ýyldyryq tabyldy.
Polısııa qyzmetkerleri Atyraý qalasynda ornalasqan meıramhananyń tońazytqyshynan jalpy salmaǵy 73 kılony quraıtyn bekire tuqymdas balyq tapty. Al 1995 jyly týǵan júrgizýshiniń avtokóligin tekserý kezinde 121 kılo bekire tuqymdas baǵaly balyqty alyp kele jatqany anyqtaldy. Sondaı-aq turǵyn úılerdi tekserý kezinde 12 kılo bekire tuqymdas balyq tárkilendi.
Ulttyq qaýipsizdik komıteti Atyraý jáne Mańǵystaý oblysyndaǵy departamentteriniń qyzmetkerleri «Bekire-2023» balyq qorǵaý aksııasy aıasynda balyq aýlaýdyń bekitilgen tártipteri men talaptaryn buzǵan 81 adamdy ustady. Olardan 34 kishi kólemdi júzý quraldary tárkilenip, 2 302 875 teńgeniń ákimshilik aıyppuly salynǵan. Sonymen birge 152 550 metr brakonerlik tor, 6 650 metr kúrshektik qurylǵylar tárkilengen. Zańsyz aýlanǵan 2 175 kılony quraıtyn 348 bekire tuqymdas balyq, 9 984 kılonyń 14 722 usaq tuqymdas balyq pen 7 ıtbalyq tabıǵı mekendeý ortasyna jiberilgen. Brakonerlerdiń jasyrǵan 160 kılo bekire men 433 kılo usaq balyq túrleri tabylǵan. Aldyn ala derekke súıensek, balyq qoryn talan-tarajǵa salýdan tabıǵı resýrsqa 746 mln teńgeden asa shyǵyn kelgeni anyqtalyp otyr.
Mine, resmı organdardyń jarııa etken derekteri osyndaı. Alaıda Jaıyq-Kaspıı sý basseınindegi brakonerlikke, bir kılo qara ýyldyryǵynyń quny 250 myń teńgeden tómenge baǵalanbaıtyn bekireni zańsyz aýlaýshylarǵa túbegeıli tosqaýyl qoıyldy deýge bolmaıdy. Bálkim, burynǵy jyldardaǵy derekten sál de bolsa azaıǵan shyǵar. О́ıtkeni elimiz táýelsizdik alǵannan beri brakonerlikke, brakonerlerge qarsy kúres úzdiksiz júrgizilip keledi. Solaı desek te, bekire tuqymdas baǵaly balyq qoryna jaýdaı tıip, baýdaı túsirgen, memleketke birneshe mıllıondap shyǵyn keltirgen brakonerlerdiń zańsyz áreketi toqtar emes. Nege?
Atyraý oblysy