Egemendik alǵan tusta elimizde medısınalyq kómektiń sapasy kóńil kónshiterlik deńgeıde emes-tin. Derti asqynyp, janyna dárý izdegender Almatyǵa aǵylatyn. 1998 jyly elimizdiń bas qalasy Astana aýysqaly áleýmettik-ekonomıkalyq salalarmen qatar medısınaǵa erekshe kóńil bóline bastady. Shırek ǵasyr sheńberinde Ulttyq medısınalyq ortalyqtar ashylyp, ondaǵy jumys jyldan-jylǵa shırady. Qazir, tipti el túgili, alys-jaqyn shetelden kelip emdeletin naýqastar sany artty.
Balalardy baýyryna basqan ortalyq
El medısınasyndaǵy aýqymdy reformalar 2008 jyly myqtap jolǵa qoıyldy. Astanada medısınalyq klaster quryldy. Osylaısha, TMD elderiniń arasynda alǵashqy ulttyq medısına holdıngi bizde paıda boldy. Ulttyq neırohırýrgııa ǵylymı ortalyǵy, «Ana men bala» ulttyq ǵylymı ortalyǵy, Respýblıkalyq dıagnostıkalyq ortalyq, Ulttyq shuǵyl medısınany úılestirý ortalyǵy, Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵynan basqa da medısınalyq uıymdar ashyldy. Sonyń biri Balalardy ońaltý ortalyǵyna elimizdiń ár aımaǵynda aýyr halde jatqan naýqastar keledi. Erekshe bala tárbıelep otyrǵan otbasylar perzentin qoldan kelse elordadaǵy osy ortalyqqa aparýdy qolaı kóredi. Medısınalyq ońaltý stasıonarlyq nysanynda MÁMS boıynsha jáne aqyly negizde konsýltasııalyq-dıagnostıkalyq kómek kórsetiledi. Sonymen qatar ortalyqta medısınalyq ońaltý, áleýmettik beıimdeý, psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzetý syndy keshendi mýltıdıssıplınarly ońaltý qyzmeti qoljetimdi. Zamanǵa saı ozyq úlgidegi qural-jabdyqtarmen qamtylǵan klınıkalyq ortalyqta jyl saıyn shamamen 4 200 adam em qabyldaıdy. Al elde erekshe balalar sany – 90 myńǵa shamalas. Sonyń ózinde keıingi 15 jylda ortalyqta 61 myńnan asa bala emdelgen. Qazir pasıentterdiń 90 paıyzdan astamy óńirlerden keledi eken. Dárigerler ortalyqqa keletinderdiń deni bas, julyn jaraqatyn alǵandar, ınsýlt, mınıngıt, ýlanyp qalǵan, sóıleý qabileti nashar, psıhıkalyq damý qabileti tejelgen balalar ekenin aıtady. Keıingi 5 jylda halyqtyń suranysymen aýtızmge, daýnǵa jáne qulaǵy estimeıtinderge arnalyp qosymsha 30 oryn daıyndaǵan. О́ıtkeni atalǵan dıagnozben kelgen naýqastardy tegin emdeıtin ortalyqtar elde joq. Jeke ortalyqtar aqyly.
Onkologııalyq aýrýlardy emdeýge bolady
Keıingi 20 jyldyń sheńberinde elde onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqan naýqastardyń sany 25%-ǵa, obyrdan keıingi ólim-jitim 33%-ǵa azaıǵany baıqalady. Qazirdiń ózinde onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqan 205 myńnan asa pasıent dınamıkalyq baqylaýda tur. Alaıda jyl saıyn qaterli isiktiń 37 myńnan asa jańa jaǵdaıy anyqtalsa, ókinishke qaraı, 13 myńnan asa adam dúnıeden ótedi. Ulttyq ǵylymı onkologııa ortalyǵy ashylǵan kúnnen beri bul salada da damý dınamıkasy oń nátıje kórsetýde. Bilikti dárigerler izdenisten qol úzbeı, jańa tehnologııalyq operasııalar engizýge talpyndy. Salada shetelmen baılanys ornady. Qazir onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqan naýqastarǵa kórsetiletin medısınalyq kómektiń sapasyn jaqsartýǵa tıisti vedomstvo beıjaı qarap otyrǵan joq. Mysaly, tarıfterdi ulǵaıtý jaǵyn qaıta qaraý, Ulttyq formýlıardaǵy dárilik preparattardyń tizimin 4 pozısııaǵa keńeıtý, obyrdyń dıagnostıkasy men emdeýdiń 8 klınıkalyq hattamasyn jańartý syndy mindetter jolǵa qoıyldy. Sondaı-aq jumysqa jańa jelilik údetkishter men PET-ortalyqtar engizilip jatyr. Onkologııalyq aýrýǵa shaldyǵýy múmkin degen kúdikti pasıentterge ýaqtyly dıagnostıka júrgizý úshin «jasyl jol» engizilip, árbir óńirlik onkologııa ortalyǵynda ahýaldyq ortalyqtar qurylǵan. Erterekte, tipti onkologııa aýrýynyń keıbirin dárigerler tek hırýrgııada zerttep qarasa, qazir salanyń baǵyty keńeıdi. Onkologııaǵa qatysty naqty genetıkalyq zertteýler, ǵylymı jańalyqtar bar. Tikeleı qaterli isikti emdeıtin dári-dármekter tabylyp jatyr. Alaıda medısına damyǵan saıyn buryn estip-bilmegen aýrýdyń túrleri kóbeıip barady. Obyr aýrýlaryn emdeýde Azııa qurlyǵynda aldyńǵy qatarly Japonııa, Qytaı, Ońtústik Koreıaǵa ilesip keledi ekenbiz. Salada hırýrgııamen qosa ǵylymdy qatar alyp júrgen professor-dárigerler halyqaralyq uıymdarmen berik baılanys ornatqan.
Neırohırýrgııadaǵy jańashyldyq
Neırohırýrgııa mı men julyn, omyrtqa aýrýlaryn emdeıtin medısınanyń negizgi baǵyty sanalady. Qazir ǵylym bas jaraqatyn, isikti, mıdyń fýnksıonaldyq aýrýlaryn, qan tamyrlarynyń patologııasyn, epılepsııamen qosa parazıtarly ınfeksııalardy emdep-jazýǵa áleýetti. Qysqasy, neırohırýrgııa damyǵan saıyn buryn kúrdeli sanalǵan operasııalar qoljetimdi bolyp, emi joq aýrýlardyń dárýi tabylyp jatyr. Osy jańashyldyqtardyń basym kópshiligin 15 jyldyq tarıhy bar Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynyń dárigerleri tájirıbege engizgen. Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynda eldiń kez kelgen aımaǵyndaǵy naýqastar kvota arqyly tegin emdele alady. Árıne, ortalyqqa ekiniń biri emes, dıagnozyna qaraı aýrýy asqynǵandar barady. Tipti kórshiles Reseı, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstannan da emine shıpa izdep kelip jatqandar bar. Biraq olarǵa medısınalyq kómek aqyly negizde kórsetiledi. 2000-jyldary el eńsesin tikteı bastaǵan tusta Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵyn ashý týraly usynys aıtyla bastaǵan. Araǵa 8 jyl salyp, 2008 jyly Astanada Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy ashyldy. Mine, osy sátten neırohırýrgııa salasynyń jańa kezeńi bastaldy dep aıtýǵa bolady. Osy aralyqta ortalyqta 57 myńnan asa adam emdelgen. 39 myń adamǵa operasııa jasalǵan. Operasııalardyń 70-ten asa túrine jańa tehnologııalyq ádis-tásilder engizilgen. Nátıjesinde, qazir neırohırýrgııadaǵy naýqastardyń ishinde shetelge baryp emdeletinder azaıǵan. Qazir Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynda mı patologııasy, julyn patologııasy, qan-tamyrlary fýnksıonaldyq neırohırýrgııasy, balalar neırohırýrgııasy jáne neıroońaltý dep atalatyn bes bólimshe bar. Qala berdi ortalyqtyń bazasynda neırohırýrgııanyń jańa salalary – mıkroneırohırýrgııa, endovaskýlıarlyq, endoskopııalyq jáne fýnksıonaldyq neırohırýrgııa endi. Al keıingi jańalyqtardyń biri retinde múmkindigi mol Gamma-pyshaq radıohırýrgııa keshenin aıtsaq bolady. Dárigerler qondyrǵy arqyly qazirdiń ózinde 800-den asa naýqasqa kómek kórsetken. Taıaýda Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynyń 15 jyldyǵy qarsańynda eldegi neırohırýrgterdiń V Kongresi ótkenin de aıta ketkenimiz lázim. Bilikti dárigerler bas qosqan kongreste neırohırýrgııa salasyn ilgeriletýge qatysty ózekti máseleler qaralyp, pysyqtaldy. Ortalyqtaǵy oraıly istiń barlyǵy – egemendik jyldaryndaǵy Astananyń jemisi.
Kardıohırýrgııa keleshegi baıandy
Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵy 2011 jyly ashylǵan. Ortalyqtyń negizgi klınıkalyq baǵyty – týa bitken jáne júre paıda bolǵan júrek aqaýyn, júrektiń ıshemııalyq aýrýyn, júrek qyzmetiniń sozylmaly jetispeýshiligin, júrek yrǵaǵynyń buzylýyn emdeýge oraılastyrylǵan. Medısınada júrek aýrýlarynyń túri kóp. Kóp bolǵan soń jyldan-jylǵa emsharanyń ádis-tásilin jetildirip, ilgeriletý qajet. Bul rette júrek aýrýlaryn emdeıtin Ulttyq ǵylymı ortalyq ashyp, kóp uzamaı bilikti mamandardy tartyp, sanaýly jylda jumysty úılestirý áste ońaı emes. Astanadaǵy Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵy qazir Orta Azııadaǵy jetekshi ortalyqtardyń birine aınaldy. Osy jolda ortalyqtaǵy mamandar da kúrdeli kezeńdi eńserdi. Qazir ortalyqtyń rezıdentýrasynda bilim alyp, kókjıegin keńeıtip jatqan azamattar barshylyq. Dáriger-rezıdentter tańdaǵan beıini boıynsha júıeli bilim alýmen shektelmeı, tájirıbesin jetildirip otyrady. Kardıologter 3 jyl, kardıohırýrgter 4 jyl oqıdy. Keıingi 3-4 jyldyń sheńberinde Qostanaı, Mańǵystaý, Atyraý, Taldyqorǵan, Astanada ortalyqtyń túlekteri kóbeıip jatqanǵa uqsaıdy. Olar eń birinshi kezekte aımaqtardyń áleýetin kóterip jatyr. Túrli sebeppen jumys aýystyrǵan mamandardyń bos ornyna kóbine-kóp osy ortalyqta bilim alǵan jas mamandar qabyldanady eken. Ol az deseńiz, alys-jaqyn shetelderden tájirıbesin arttyrýǵa keletin dárigerler bar. Olar kóbine ortalyqtyń negizgi salasy sanalatyn jasandy sol jaq qarynshaǵa qatysty emsharalardy úırenýge keledi eken. Osy kúnge deıin ortalyqta 87 transplantasııa jasalǵanyn da aqparat retinde aıta keteıik.
Bas qaladaǵy «Ana men bala» ulttyq ǵylymı ortalyǵy júktilik kezinde jaǵdaıy nasharlaǵan naýqastarǵa sapaly qyzmet kórsetip keledi. 2007 jyly ashylǵan ortalyqtyń dárigerleri baýyr transplantasııasyn 2015 jyly bastap, kúni búginge tájirıbesin tolyqtyrýdan qol úzbegen. Esesine óz isin jetik biletin mamandar 16 balaǵa baýyr aýystyrý operasııasyn jasaǵan. Ortalyqqa ekstragenıtaldy patologııasy bar, ıaǵnı ish qurylysy, júrek qantamyr júıesi, tynys alý júıesi, búırek, as qorytý júıesi zaqymdanǵan, mı jaraqaty, tipti basyna qan quıylǵan áıelder kelýi múmkin. Sol sekildi balalarda keıde týabitti anyqtalatyn aqaýlarǵa baılanysty júrek qantamyr júıesi, nesep shyǵarý júıesimen qosa ártúrli isik patologııasy bolýy yqtımal. Tipti osy ortalyqtaǵy neonatologııa bólimshesiniń mamandary aı-kúni jetpeı shala týǵan balalardy ári qaraı jetildirýge járdemdesedi.
Astanada dárigerdiń qabyldaýyna jazylýǵa, dárigerdi úıge shaqyrýǵa, taldaý nátıjelerin jáne basqa da derbes medısınalyq derekterdi bilýge múmkindik beretin sıfrlyq qural jetistikterin paıdalanatyn pasıentter barshylyq. Sebebi qazir medısınadaǵy qyzmetter elektrondyq úkimet portalynda qoljetimdi. «eDensaulyq» servısiniń qyzmeti kezeń-kezeńimen keńeıýde. Jaqynda servıske azamattardyń qan toby jáne basqa da aqparattar qosylady. Sonymen qatar mınıstrlik «eGov mobile» mobıldi qosymshasynyń dárilik zattardy úlestirý bóliginde Áleýmettik ámııan jobasyn iske asyrýǵa kirisken. Munda pasıent emhanadaǵy dárihanaǵa baryp, QR-kodyn usyný arqyly resept boıynsha dári-dármek alsa bolady. Qanatqaqty joba qazir Astana qalasynyń emhanalarynda iske asa bastady. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi pasıentterdi osy servıstiń múmkindigin molynan paıdalanýǵa shaqyryp jatyr. Jobany bıyl elimizdiń basqa óńirlerine engizý josparda bar eken.
Biz maqalaǵa júk etken málimettiń barlyǵy – Astanada iske asqan aýqymdy joba-jospardyń bir parasy ǵana. Sebebi elordanyń medısına salasyndaǵy jańashyldyqtaryn bir maqalada qamtý múmkin emes. Qaýzaı bersek, 1964 jyly negizi qalanǵan Astana medısına ýnıversıtetiniń ózinde de tolaıym tabys kóp. Qaladaǵy memlekettik densaýlyq saqtaý mekemelerinde 11 myńnan asa medısına salasynyń qyzmetkeri eńbek etedi eken. Osy tizimde 3,4 myńnan asa dáriger, 6 myńnan asa orta medısına mamany bolsa, kishi medısına qyzmetkerleriniń sany 2 myńnan asady. Sala mamandarynyń áleýmettik jaǵdaıyn nyǵaıtýǵa mınıstrlik te yntaly.
Taǵy bir aqparatty qamtysaq, jaqynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «University Medical Center» korporatıvtik qorynyń basqarma tóraǵasy Iýrıı Pıany qabyldady. basqarma tóraǵasy Prezıdentke «University Medical Center» korporatıvtik qory qyzmetiniń nátıjesi men aldaǵy jospary týraly baıandady. Kezdesýde Integrasııalanǵan akademııalyq medısınalyq ortalyq qurý arqyly UMC-di transformasııalaýǵa kóńil bólingenin bildik. Mundaǵy negizgi maqsat – bilim berý, zertteý isin jáne klınıkalyq tájirıbeni toǵystyra otyryp, medısınalyq qyzmet sapasyn jaqsartýǵa negizdelipti. Qysqasy, kezdesý barysynda otandyq densaýlyq saqtaý júıesiniń túıtkildi máseleleri, sonyń ishinde qoldanystaǵy ınfraqurylymdy tıimdi paıdalaný jáne Qazaqstanda medısınalyq kómek kórsetý sapasyn arttyrý sharalary talqylandy. Qarap otyrsaq, elordada medısına salasynyń damý qarqyny joǵary, aldaǵy joba-jospar da aýqymdy. Ulttyq medısınalyq ortalyqtar da jyl saıyn shetelmen áriptestik baılanysty nyǵaıtyp, damyp keledi. Nebir emi kúrdeli operasııalardy ózimizdiń dárigerler jasaıtyn bolǵan. Medısınadaǵy basty olja osy, adam saýlyǵy emes pe?