О́tken aptada «Abylaı hannan abyz Tonykókke deıin» atty halyqaralyq tarıhı-mádenı ekspedısııa bastalyp, Kókshetaýdan avtosaparǵa attanǵan edi. Al qazir kerýen orta ǵasyrdaǵy Naıman handyǵynyń shyǵystaǵy shetki shekarasyna jetip, О́túken qoınaýyna jol tartty. Odan keıingi núkte – Qaraqorym. Jospar boıynsha tarıhı ekspedısııa Pavlodar, Bıısk, Taýly-Altaı, Qosaǵash, Baıan-О́lgeı, Hovd, Baıanhongor, Harhorın, Nomǵon, Ulanbatyr, Nalaıhan, Ýlan-Ýde, Irkýtsk, Krasnoıarsk, Novosibir, Ombyǵa aıaldaıdy. Sapar Qazaqstan, Reseı jáne Mońǵolııa aýmaǵynda, shamamen 9 myń shaqyrym jerdi basyp ótpek.
Aýqymdy joba Mysyr elin bılegen mámlúkterdiń qolbasshysy Sultan Beıbarystyń 800 jyldyǵyna, qazaqtyń uly handarynyń biri, memleket qaıratkeri, dıplomat jáne qolbasshy Abylaı hannyń 310 jyldyǵyna, Alash qaıratkeri, aqıyq aqyn Maǵjan Jumabaevtyń 130 jyldyǵyna arnalǵan. Avtokerýendi Aqmola oblysy ákimdigi jáne «Otandastar qory» KeAQ uıymdastyryp otyr.
Atalǵan sapar Qazaqstan, Reseı jáne Mońǵolııa memleketteri arasyn jalǵaıtyn ekspedısııa jasaý arqyly halyqtardyń birtutas mádenıetin nasıhattaý, kóshpeliler órkenıetiniń murasy men sol elderdegi tarıhı jádigerliktermen tanysý, qazirgi dáýirdegi qazaq-orys, qazaq-mońǵol halyqtarynyń ózara dostyq, baýyrlastyq baılanystarynyń tarıhı negizderin dáripteý maqsatyn kózdeıdi. Sondaı-aq Reseı men Mońǵolııada turatyn qazaqtarmen rýhanı baılanys ornatý, pikir almasý, Qazaqstan halqynyń tarıhı-mádenı jáne rýhanı muralaryn nasıhattaý josparlanǵan. Odan bólek, qazaq dalasynan shyqqan tarıhı tulǵalardy dáriptep, olardyń qaıratkerlik, eldik isterin kórsetý de nazardan tys qalmaıdy.
Aıta keteıik, bul halyqaralyq ekspedısııa – elimizde tuńǵysh ret ótken «Abylaı hannyń qara joly» ekspedısııasynyń jalǵasy. Avtosapar quramynda belgili ǵalymdar, jazýshylar, etnograf-tarıhshylar, óner jáne qoǵam qaıratkerleri, BAQ ókilderinen jasaqtalǵan 22 adam bar. Eki aptaǵa jýyq ýaqyt sapar shegetin top músheleri 10 000-ǵa jýyq shaqyrymdy eńserip, elimizdiń soltústik óńirlerimen Reseı men Mońǵolııa memleketteriniń tarıhı eldi mekenderin sharlap shyǵady.
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-dyń professory, túrkitanýshy ǵalym Tursynhan Zákenuly atalǵan ekspedısııanyń tarıhı mánine toqtaldy.
«Abylaı hannyń qara joly» atty 5-ekspedısııa elimizdiń dástúrli handyq dáýiriniń astanasy bolǵan Býrabaı bókterinen, Abylaı han alańynan jolǵa shyqty. Bul ekspedısııanyń «Abylaı hannan abyz Tonykókke deıin» dep atalýy da tegin emes. Munda úlken tarıhı, etno-mádenı, saıası maǵyna bar. О́ıtkeni bizdiń Abylaı hannyń kezinde ómir súrgen qazaq memleketi – ol sonaý orta ǵasyrlardaǵy Túrki qaǵanatynyń, Altyn Ordanyń jalǵasy. Túrki qaǵanatynyń, Ǵun ımperııasynyń, Shyńǵys han ımperııasynyń ortalyǵy – qazirgi Mońǵolııa. Mońǵolııanyń ortalyǵy О́túken qoınaýy – bizdiń babalarymyzdyń ejelden máńgilik el qylýǵa umtylǵan kıeli qutty mekeni, qara orny, túpki qany. Sol jerge ketip bara jatyrmyz. Kúltegin babamyzdyń aıtqan «Túrki halqy О́túken qoınaýynda otyrsa, elde muń joq» degen kıeli qonysy. «Az halyqty kóp qyldym, ash halyqty toq qyldym, El qurdym, memleket qurdym, Qara terimdi aǵyzdym, Qyzyl qanymdy júgirttim, Túrki halqy sen úshin» degen tusqa ketip baramyz. Ol jerde shyǵysta Qytaıdan, batysta Rımnen, arabtan, parsydan elshiler keletin. Orda saraılar saldyrǵan. Sol jerden XIII ǵasyrda bizdiń babalarymyz irge kótergen. Biz sol kıeli mekenge bet burdyq. Bul sapar tarıhta qalady. Arqa men О́túkenniń arasyn jalǵaǵan tarıhı sapar – táýelsiz elimizdiń tarıhnamasynda, jańa tarıhynda, tarıhı sanany qalyptastyrý úderisinde qalatyn úlken tarıhı sapar», deıdi Tursynhan Zákenuly.
Ekspedısııa qatysýshylarynyń saıahaty Aqmola oblysynyń tarıhı jerleri – Býrabaıdaǵy Abylaı han alańy, «Botaı» arheologııalyq kesheni men «Bozoq» tarıhı-mádenı eskertkishinen bastaý aldy. Budan keıin Pavlodar oblysynda bolyp, «Abylaı hannan abyz Tonykókke deıin» atty dóńgelek ústel uıymdastyryp, jergilikti tarıhshy ǵalymdar, ólketanýshylarmen kezdesý ótkizdi. Reseı Federasııasyndaǵy qazaq kóp qonystanǵan Qosaǵash, Novosibir, Omby shaharlarynda bolyp, qazaq dıasporalarymen kezdesti. Atalǵan qalalardyń tarıhı oryndaryna saıahat jasady. Sondaı-aq Mońǵolııadaǵy Baıan-О́lgeı, Ulanbatyr qalalaryndaǵy qazaqtarmen kezdesý uıymdastyryp, uly túrki memleketiniń tarıhı eskertkishteri Bilge qaǵan, Qutlyq qaǵan, Kúltegin, Tonykók keshenderine barýdy josparlap otyr. Odan ári ekspedısııa qatysýshylary Altaı men Saıan taýlaryndaǵy saq-ǵun, kóne túrik kezeńderindegi tarıhı eskertkishter men tarıhı oryndarǵa saıahat jasaıdy. Jospar boıynsha avtokerýen 20 shildede Kókshetaý qalasynda máresine jetedi.