Zańsyz shyǵarylǵan qarajatty qaıtaratyn qujat

Zań normalaryna sáıkes qaı­tarý tetikteri iri sybaılas jem­qorlyq sýbektilerine jáne ákimshilik-bılik resýrs­tary (baılanystary, yqpaly) bar adamdarmen sybaılas olı­go­polııalyq toptarǵa qolda­ny­lady.

Zań jaýapty memlekettik laýazymdy atqaratyn (atqar­ǵan) sýbektilerge, mem­le­kettik zańdy tul­ǵalarǵa, kva­zı­memlekettik sek­tor sýbektilerine, sondaı-aq atal­ǵan tulǵalarmen affılır­len­gen sýbektilerge qol­da­ny­la­dy.

Zań erejelerin qoldaný úshin kórsetilgen krıterıılerge qosymsha tulǵalarda Zańda belgilengen shekti somadan – 13 mln AEK-ten asatyn (44 mlrd 850 mln teńge nemese shamamen 100 mln AQSh dollary) aktıvteri bolýǵa tıis.

Aktıvterdi qaıtarý jumystaryn arnaýly ýákiletti organ (Bas prokýratýra vedomstvosy) júzege asyrady. Ol memlekettik organdardyń aqparaty jáne zańnamada tyıym salynbaǵan basqa da kózder negizinde monıtorıng pen taldaý júrgizedi.

Monıtorıng jáne taldaý barysynda aktıvterdi zańsyz shyǵarý shemasyna qatysy bar tulǵalar toby, olarmen úlestes tulǵalar toby, aktıvterdiń jıyntyq mólsheri, aktıvterdi zańsyz ıemdenýdiń, olardy elden tys jerge shyǵarýdyń belgileri men mán-jaıy jáne ózge de málimetter aıqyndalady.

Taldaý qorytyndysy boıynsha, eger ýákiletti organda satyp alynǵan aktıvterdiń zańdylyǵyna qatysty oryndy kúmán týyndasa, ol aktıvterdi qaıtarý jónindegi komıssııaǵa (Parlament depýtattarynan, qoǵam qaıratkerlerinen, Úkimet múshe­lerinen, memlekettik organ­dardyń birinshi basshylarynan jáne ózge de tulǵalardan quralǵan komıssııany Premer-mınıstr jasaqtaıdy) osyndaı sýbektiler men olardyń úlestes tulǵalaryn tıisti reestrge qosý týraly usynys engizedi.

Zańda ýákiletti organnyń oryndy kúmándanýyna negiz bolatyn krıterııler naqty aıqyndalǵan. Bul – aktıvter qunynyń zańdy kirister kólemine nemese aktıvterdi ıemdenýine, tulǵanyń nemese onyń úlestes tulǵalarynyń aktıvterdi bel­gilengen shekten joǵary baǵada (jaýapty laýazymǵa ornalasý kezinde ne odan keıin) satyp alýyna arnalǵan shyǵystardy jabýdyń ózge de kózderine sáıkes kelmeıtin jáne Zańda belgilengen basqa da negizder.

Komıssııa tulǵalardy Reestr­ge engizý týraly she­shim qabyldaıdy. Sondaı-aq áleýmettik, saıası jáne ekonomıkalyq turaqtylyqty eskere otyryp, aktıvterdi qaıtarý jónindegi aldaǵy sharalar týraly sheshim qabyldaıdy, qala quraýshy kásiporyndardyń aktıvteri boıynsha usynymdar ázirleıdi.

Komıssııa adamdardy Reestrge engizgen jaǵdaıda, ýákiletti organ bul týraly olardy habardar etedi jáne osy sátten bastap tulǵalar aktıvterdi ıemdenýdiń zańdylyǵyn rastaı otyryp, aktıvter týraly deklarasııany tapsyra alady (bir aı ishinde ne 3 aı ishinde – qujattardy jınaý jáne daıyndaý úshin neǵurlym uzaq merzim qajet bolǵan jaǵdaıda).

Deklarasııada sýbektiler zańdy tulǵanyń kiristerin, aktıvterin, jarǵylyq kapıtalyna qatysý úlesterin, Qa­zaqstandaǵy jáne sheteldegi qaryzdardy, aktıvterdiń shyǵý tegi týraly ózge de málimetterdi kórsetýge tıis.

Eger tulǵa aktıvterdi ıemdenýdiń zańdylyǵyn rastaı almasa, onda mundaı aktıvter shyǵý tegi túsiniksiz aktıvter dep tanylady.

Aktıvti elden shyǵarý nemese ony ıelikten shyǵarý qaýpi týyndaǵan kezde, ýákiletti organ aldyn alý sharalaryn qabyldaý týraly ótinishpen sotqa júginedi.

Zańsyz ıemdelingen aktıv­terdi qaıtarý erikti túrde nemese Respýblıkanyń, shet memleketterdiń sot aktileri nemese shet memleketterdiń quzy­retti organdarynyń sheshimderi negizinde májbúrli túrde júzege asyrylýy múmkin.

Sharttar aqsha tóleý, aktıv­terdiń bir bóligin nemese barlyǵyn memleketke qaıtarý, sondaı-aq tolyq alynbaǵan salyqtyń, keltirilgen zalaldyń, aktıvterdi ıelengen jalpy kezeń ishinde tulǵa tapqan tabystyń somasyn, biraq memleketke keltirilgen zalaldan kem emes somalardy jáne basqa da sharttardy qamtýy múmkin.

Aktıvterdi májbúrli túrde qaıtarý ýákiletti organ­nyń sotqa júginýi arqy­ly azamattyq pro­ses­tik zańnama qaǵıdalarynyń jalpy negiz­demelerine sáıkes júzege asyrylady.

Zańda adal satyp alýshylardy qorǵaý tetikteri kózdelgen.

Memleket paıdasyna túsken aktıvter Qarjy mınıstrligindegi qolma-qol aqshany baqylaý shoty sanalatyn Arnaýly memlekettik qorǵa beriledi. Qarajat Arnaýly memlekettik qordan áleýmettik, ekonomıkalyq jobalardy qar­jylandyrýǵa jum­salady.

Aktıvterdiń shetelde bolýy múmkin ekenin eskere otyryp, Zańda sottar sheshimderiniń oryndalýyn qamtamasyz etý, aqparat almasý jáne ózge de quqyqtyq ózara is-qımyldar úshin halyqaralyq quqyqtyq ynty­maqtastyq tetikteri qaras­tyrylǵan.

Ýákiletti organ jyl saıyn aktıvterdi zańsyz ıemdenýge jáne shyǵarýǵa qarsy is-qımyl, qa­byldanǵan júıeli sharalar, onyń ishinde resmı saıtynda jarııalanatyn aktıvterdi zańsyz ıemdenýge jáne shyǵarýǵa yqpal etetin sebepter men jaǵdaılardy boldyrmaý sharalaryn qamtıtyn aqparat daıyndaıdy.

Mundaı zańdardy qol­danysqa engizý jónindegi jalpy talaptarǵa sáıkes, jarııa­lanǵannan keıin 60 kún ótken soń qoldanysqa engiziletin aza­mattardyń quqyqtary men mindetterine qatysty erejelerdi qospaǵanda, Zań jarııalanǵannan keıin 10 kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.