2015 jyly Mańǵystaý oblysy Qaraqııa aýdanynda barystyń qaqpanǵa túsip qalǵany týraly sýretimen rastalǵan aqparat áleýmettik jelilerde keńinen taraǵan edi. Bul málimet qoǵam arasynda uzaq talqylandy ári úlken qyzyǵýshylyq týǵyzdy. Sebebi sol kezde janýardyń bul túri Qazaqstannyń faýnasynda buryn-sońdy kezdespegen jáne bul aýmaqtarda mekendegeni týraly aqparat bolmaǵan. Bul rette ǵylymı ádebıetten belgili, kórshiles Túrikmenstan aýmaǵynda azııalyq barystyń shamamen 100-den astamy ómir súretini aıtylady.
2018 jyldyń qyrkúıek aıynda elimizde alǵash ret Ústirt memlekettik tabıǵı qoryǵynyń qyzmetkerleri fototuzaqtyń kómegimen jas erkek azııalyq barystyń sýretimen bólisken edi. Sol kezde bul naǵyz zoologııalyq jańalyq bolatyn. Aqparattyq naýqan júrgizý barysynda jáne balalar arasynda shyǵarmashylyq sýret baıqaýyn ótkizý kezinde barysqa Taý Sheri degen esim berilgen. Osylaısha, eki jylǵa jýyq Taý Sheri barysy qoryq aýmaǵynda birneshe ret fototuzaqqa túsip qalyp júretin. Alaıda jaz mezgilinde kózden tasa bolyp, múlde kórinbeı ketken edi. Mamandar jabaıy janýardyń qoryq aýmaǵynan shyǵyp ketý sebebi óziniń ortasyn izdep ketken bolýy kerek dep boljam jasady.
Mańǵystaý oblysy boıynsha tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasynyń habarlaýynsha, janýarlar álemin qorǵaýshy mamandar barystyń Mańǵystaý jerin mekendeýi týraly bıologııalyq negizdeme jasaqtap, atalǵan azııalyq barysty elimizdiń Qyzyl kitabyna engizý boıynsha jumystandy. Nátıjesinde, osy másele negizge alynyp 2021 jyly Úkimet tarapynan tıisti sheshim qabyldandy. Sondaı-aq elimizde barys popýlıasııasyn saqtap qalý jónindegi arnaıy is-jospar jasaqtaldy. Birinshi basymdyqtardyń qatarynda barystyń jáne onyń negizgi qorektenetin obektilerine (Ústirt taý qoıy men qaraquıryq) monıtorıng júrgizý, janýarlardyń negizgi mekendeıtin ortasynda erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar jelisin keńeıtý, yqtımal qaqtyǵystardyń aldyn alý maqsatynda jergilikti turǵyndar arasynda túsindirý jumystaryn júrgizý, adamdar men jabaıy janýar arasyndaǵy bolýy múmkin qaqtyǵys jaǵdaılardy boldyrmaý, sondaı-aq brakonerlikpen kúres, sonyń ishinde úlken tuzaqtardy qoldanýǵa jol bermeý boldy.
2021 jyly Mańǵystaý oblysynyń Beıneý aýdanynda jergilikti turǵyndar óli barysty taýyp alǵany týraly tıisti tabıǵat qorǵaý mekemelerine habarlaǵan edi. О́lgen janýardyń sýretterine jan-jaqty taldaý júrgizgen mamandar, ókinishke qaraı, qoryq aýmaǵynan shyǵyp ketken Taý Sheri ekenin rastady. Sarapshylar janýardyń naqty neden ólgeni týraly negizgi sebebin taba almady. Alaıda bul jaǵdaıda barys óleriniń aldynda brakonerler tarapynan jaralanǵan bolýy múmkin degen boljam aıtyldy. Taý Sheriniń denesin taýyp, anyqtalýyna «Tabıǵı orta» Batys Qazaqstan ÚEU óńirlik qaýymdastyǵynyń bıolog sarapshylary Nurlyhan Ismaılov pen Aıbat Muzbaı zor úles qosqanyn atap ótý kerek.
Taý Sheriniń taǵdyryna alańdaǵan tabıǵat janashyrlarynyń kóńil kúıin túsirgen bul qaıǵyly oqıǵadan keıin elimizdegi barystyń mekendeý tarıhy osymen bitti nemese bul budan bylaı qaıtalanýy ekitalaı degen aqparat aıtyldy. Alaıda 2022 jyldyń aqpan aıynda Ústirt qoryǵynan jaǵymdy jańalyq keldi: erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqta qoıylǵan fototuzaqtyń birinde jańa barystyń arqasy men quıryq bóliginiń fragmenti obektıvke túsip qalǵan bul beınekadrdy basqa janýarmen shatastyrý múmkin emes bolatyn.
Al 2022 jyldyń jazynda jáne 2023 jyldyń sáýirinde «Qyzylsaı» óńirlik tabıǵı parkiniń qyzmetkerleri barystyń Mańǵystaý jerinde kezdeskeni týraly rastalǵan málimetpen bólisti. Osylaısha, barystyń Mańǵystaý oblysyna qaıta oralǵany belgili boldy. Bul sırek kezdesetin erekshe janýardyń júris-turysyn tıimdi baqylaý jáne qorǵaý úshin ártúrli tabıǵat qorǵaý uıymdarynyń birigýi mańyzdy. 2023 jyldyń mamyr aıynda elimizde iri mysyqtardy zertteý jáne qorǵaý boıynsha halyqaralyq transshekaralyq joba iske qosyldy. Jobanyń elimizdegi negizgi oryndaýshysy – «Bıoártúrlilikti zertteý jáne saqtaý ortalyǵy» qoǵamdyq qory. Jobany iske asyrý aıasynda qazirdiń ózinde jańadan birneshe fototuzaq satyp alyndy, olardan alynǵan málimettermen Ústirt qoryǵy, «Qyzylsaı» óńirlik tabıǵı parki, Kendirli-Qaıasan qoryq aımaǵy jáne aımaqtyq aýmaqtyq ınspeksııa qyzmetkerleri ózara aqparat almasyp otyrady. Bul óz kezeginde barysty monıtorıng jasap otyrýǵa, mundaı sırek kezdesetin janýarlardy qorǵaý boıynsha joǵaryda atalǵan tabıǵat qorǵaý uıymdarynyń kúsh-jigerin biriktiredi.
Bıyldyń ózinde barysty saqtaý boıynsha basqa da birqatar mańyzdy is-shara kútip tur. Atap aıtqanda, Qazaqstan, О́zbekstan jáne Túrikmenstan shekaralarynyń túıisken jerinde Ústirt qoryǵynyń jańa Ońtústik klasterin qurý boıynsha jumystar aıaqtalýda jáne janýarlardyń memlekettik shekara arqyly kedergisiz ótý múmkindigin qamtamasyz etý úshin Qazaqstannyń Shekara qyzmetimen naqty jumystar bastaldy. Tabıǵat qorǵaý salasyndaǵy bilikti mamandar bul bastamalar kezdeısoqtyq emes, kerisinshe barystyń Mańǵystaýǵa qaıta oralýy búkil tabıǵatty saqtaý jolyndaǵy jańa múmkindikterge jol ashatynyna senimdi.