Otandyq kompanııalar, onyń ishinde shaǵyn jáne orta bıznes óz úderisterin belsendi túrde avtomattandyryp, ártúrli IT-sheshimdi engizýdi, onlaın-servısterdi paıdalanýǵa kóshkeni búgin emes. О́ıtkeni sıfrlyq turǵyda damý úshin kompanııalarǵa tehnologııalyq irgetas qajet.
Al Ulttyq statıstıka bıýrosynyń sońǵy derekterine kóz salsaq, elimizde 2 mıllıonǵa jýyq shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisi jumys istese, basqa elderden keletin bıznes leginiń arqasynda bul kórsetkish jyl saıyn 31,6 paıyzǵa ósip jatyr. Sol sııaqty basym bóligi shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri bolyp keletin sheteldik zańdy tulǵalar men kompanııalardyń bólimsheleriniń sany da 30,6 paıyzǵa ósken. Máselen, «Halyk Research» zertteýleri boıynsha, Qazaqstanda jumys isteıtin reseılik shaǵyn kásiporyndardyń sany 2022 jyldyń 8 aıynda 2 ese artyp otyr.
Oraıy kelip turǵanda Qazaqstannyń shaǵyn jáne orta bıznesinde 4,1 mıllıonnan astam adam jumyspen qamtylǵanyn, bul ótken jylmen salystyrǵanda 18,3 paıyzǵa artyq ekenin aıta ketýge bolady. Bıznes sýbektileri byltyr 59,2 trln teńgege ónim shyǵaryp, kólemi 38,2 paıyzǵa ósti. Keıingi baǵalaý derekteri eldiń ishki jalpy ónimindegi shaǵyn kompanııalardyń úlesi 36 paıyzǵa teń bolǵanyn aıǵaqtaıdy. О́ńirler bólinisinde joǵary kórsetkishter de bar: Almaty oblysynda – 45,5 paıyz, Almatyda – 57,5 paıyz, Astanada – 75,7 paıyz.
Búgingi tańda bıznestiń kózin tabýdyń eń tıimdi ádisi – sıfrlandyrý. Mysaly, «BRIF Research Group» kompanııasynyń 2021 jylǵy zertteýine sáıkes, otandyq kásiporyndardyń 92 paıyzy bızneste belgili bir IT-sheshimderdi qoldanady, ıaǵnı 78 paıyzy elektrondyq kestelerge oıysqan, 77 paıyzy býhgalterlik baǵdarlamalyq jasaqtamada jumys isteıdi, 61 paıyzy keńse baǵdarlamalaryn paıdalanady, al 28 paıyzy ózdiginen jazylatyn baǵdarlamalyq jasaqtamany qosqan.
Al shaǵyn bızneske klıenttermen qarym-qatynasty basqarý júıesin (CRM) engizý ósý núktesi desek te bolady. Otandyq naryqtaǵy zertteý kórsetip otyrǵandaı, Qazaqstannyń shaǵyn jáne orta bıznesiniń 40 paıyzdan astamy osy sheshimder klasymen tanys, al kompanııalardyń 20 paıyzdan astamy CRM ornatqan nemese ornatyp jatyr. Osynaý júıelerge degen múddelilik olardyń túsinikti tıimdiliginen týyndaıdy. Máselen, «BRIF Research Group» saýaldamasy esep júrgizý úshin baǵdarlamalardy paıdalanatyn eldegi uıymdardyń 28 paıyzy jylyna 50-ge deıin satyp alýshyny tartatynyn kórsetti. Sonymen qatar CRM-men jumys isteıtin kompanııalardyń 29 paıyzy bir jylda 1 myńnan astam satyp alýshyny tartady.
– Qazir Qazaqstan kompanııalary óz bıznes-prosesterin birtindep sıfrlandyryp jatyr: taýarlar men qyzmetterdi satý núktelerinen onlaın-alańdarǵa oıysady, elektrondy qujattar qaǵaz muraǵattardy ornynan yǵystyrady, bloknottar men kestelerdiń ornyna Excel-de mamandandyrylǵan IT-sheshimder paıda bolady, klıentterdi qoldaýdyń birinshi jelisin chat-bottar alady. Mundaı mysal óte kóp. Bızneske arnalǵan sıfrlyq sheshimderge suranys artyp keledi. Biraq IT kúsheıgen saıyn kompanııalardyń esepteý resýrstaryna degen qajettiligi de artady. Al sıfrlandyrýdyń qarqyn alýyna bultty tehnologııalar kómektesedi, – deıdi «VK Tech Qazaqstan» ókildiginiń basshysy, «VK Cloud» damytý jónindegi dırektory Arman Nuryshev.
Eger baǵdarlamalyq jasaqtamany taratýdyń eki modeli bar bolsa, bul – on-premise men on-cloud. Birinshicinde – júıeler óz serverlerinde ornatylsa, ekinshisinde – júıeler bult provaıderiniń derekter ortalyǵynda ornalasady. Bultty resýrstardy paıdalanýdyń úsh modeli bar. Kompanııa bultty qashyqtaǵy server retinde paıdalana alady – oǵan esepteý qýatyn jalǵa alý arqyly jumys isteý úshin qajet júıeler ornatylady (IaaS – qyzmet retinde ınfraqurylym). Úlken derekterdi taldaý jobalaryn júzege asyratyn kompanııalar osy tapsyrmalardy jeńildetetin arnaıy quraldardy qoldana alady (PaaS – servıs retindegi platforma). Bolmasa, SaaS modeli boıynsha bultta ornalastyrylǵan baǵdarlamalardy qoldanady.
«Gartner» sarapshylarynyń pikirinshe, dál bultty tehnologııalar – bıznesti sıfrlandyrýdyń qozǵaýshy kúshi. «Sondyqtan bultty provaıderlerdiń qyzmetterine kompanııalardyń jahandyq shyǵyndary jyl saıyn orta eseppen 20 paıyzǵa ósip jatyr. Qazaqstan da sol baǵytta júrip keledi: bizdiń qazaqstandyq bıznes tarapynan bulttarǵa degen qyzyǵýshylyq pen senim aıtarlyqtaı ósedi, deıdi Arman Nuryshev.
Menshikti ınfraqurylymdy paıdalaný jáne basqarý aıtarlyqtaı kúrdeli salymdar men úlken IT-komandany qajet etedi. Eger sizge birdeńe ázirleý qajet bolsa, onda Data-ınjenerler men DevOps mamandaryn jaldaýyńyz kerek. Eger bıznes on-cloud-ta ornalastyrýǵa aýyssa, onda provaıder osy máselelerdiń bárin sheshedi. Al kompanııa óz resýrstaryn esepteý qýatyn ustaýǵa emes, beıindik qyzmetke baǵyttaı alady. Sondyqtan bultty tehnologııalardyń eń aıqyn artyqshylyqtaryna toqtalatyn bolsaq, tómendegideı tizim shyǵa keledi. IT-ınfraqurylymynyń aýtsorsy serverlerdi satyp alý men olarǵa qyzmet kórsetýdiń qajeti joq. Tehnologııalardy basqarýmen bultty qyzmetter platformasynyń provaıderi aınalysady; PaaS Time-to-Market-ti jyldam ári yńǵaıly damytady jáne qysqartady; 5 mınýt ishinde baptalǵan amaldyq júıemen vırtýaldy mashına iske qosylady; Pay-as-you-go júıesi boıynsha jumys: tek paıdalanylǵan bult qyzmetteri úshin tólem jasalady.
Bultty qyzmet provaıderi jabdyqty satyp alyp, qyzmet kórsetedi, serverlerdiń jumys isteýi úshin qajetti jaǵdaılar jasalǵan derekter ortalyǵyn salady nemese jalǵa alady, aqparattyq qaýipsizdik quraldaryn jáne derekterdiń saqtyq kóshirmesin jasaıdy. Osy maqsattarǵa aıtarlyqtaı bıýdjet bólýge qabiletti iri kompanııa ǵana óziniń IT-ınfraqurylymynyń senimdiligi men qaýipsizdiginiń osyndaı deńgeıin qamtamasyz ete alady. Qalǵandaryna bult qyzmetterin paıdalaný ońaıyraq ári arzanǵa túsedi.
– Bulttar sıfrlyq damý jyldamdyǵyn qamtamasyz etetin bolsa, bul – olardyń búgingi basty qundylyǵy. Jeke IT-ınfraqurylymy damyǵan jaǵdaıda kompanııalar jabdyqty tańdap, satyp alýy kerek, jetkizilimdi kútýi kerek, ony ornatyp, baptaýy kerek. Bul birneshe aıǵa sozylýy múmkin. Ári ol sezimtal derektermen jáne mańyzdy ınfraqurylym- men jumys isteýge negizdelgen. Biraq eger sizde basqa tapsyrmalar bolsa, bulttaǵy resýrstardy merdigerden jalǵa alǵan durys. Osylaısha, olardy kez kelgen ýaqytta birneshe ret basý arqyly naqty paıdalanylǵan qýat úshin ǵana tóleýge bolady, – deıdi sarapshy.
Kompanııanyń strategııasy, onyń kólemi, uıymdyq qurylymy, zańnamadaǵy shekteýler – munyń bári aınalyp kelgende bızneste bultty tehnologııany qalaı qoldanýǵa bolatynyna áser etýi múmkin. Bul bultty sheshimderdi qoldanýdyń birneshe ssenarııi ǵana.
Startap úshin jyldam da qarapaıym masshtabtaý mańyzdy bolsa, bult mundaı formattarǵa kelgende tamasha sheshim ekeni daýsyz. О́ıtkeni jańa kompanııalardyń jańa jabdyqtar satyp alatyn shamasy joq, al jańa esepteý qýatyna degen suranysy orasan. Bultty tehnologııalar startaptarǵa resýrstardy birden kóbeıtýge jáne qymbat «temirdi» satyp almaı-aq jumys isteýge kómektesedi. Shyn máninde, startaptardyń basty mindeti – gıpotezalardy birinshi bolyp synaý, ol úshin aýqymdy derekter, ártúrli tapsyrmaǵa arnalǵan derekter qoryn basqarý júıesi, mashınalyq oqytý sııaqty zamanaýı IT-quraldaryn paıdalana alý múmkindigi qajet.
Internet-dúkender jyldyń belgili bir ýaqytynda eń joǵary júktemelerdi bastan ótkeredi. Bulttar buzylý qaýpin joıýǵa kómektesedi. Internet-dúkenniń ıesi bos turǵan resýrstarǵa óliara kezeńderde tólem jasamaý úshin qajet bolǵan jaǵdaıda qýattardy qosyp, óshire alady. Al baǵdarlamamen qamtamasyz etetin kompanııalar tek bultty ınfraqurylymdy ǵana emes, sonymen qatar avtomattandyrýǵa arnalǵan ázirlemelerdi, sondaı-aq damý qaýipsizdigin (saqtandyrý kodyn baqylaý, osaldyqtardy izdeý jáne t.b.) qoldansa, olar pay as you go (PAYG) modeli boıynsha qoljetimdi. Mysaly, SaaS úlgisindegi bult qyzmetteri qyzmetkerlerdiń qashyqtan jumys isteýin uıymdastyrýǵa kómektesedi, ıaǵnı keńse baǵdarlamalaryn, beınekonferensııa qoldanbalary men messendjerlerdi, derekter qoımalary men taǵy basqasyn eldiń ǵana emes, álemniń ártúrli núktesinen bult arqyly tikeleı paıdalanýǵa bolady.
Qoryta aıtqanda, bultty qyzmetterdi – ınfraqurylymdyq, platformalyq, qoldanbaly qyzmetterdi paıdalaný kez kelgen saladaǵy bıznesti órkendete alady. Bulttar tehnologııaǵa qol jetkizýdi, sıfrlyq damýdy jeńildetedi, jobalardy júzege asyrýda komandalardyń eńbek shyǵyndaryn azaıtyp, IT-ınfraqurylymyn qurýda kompanııalardyń qarjysyn únemdeıdi.