Oqý-aǵartý mınıstrliginiń baspasóz qyzmetine silteme jasaǵan Túrkistan oblysy óńirlik kommýnıkasııalar qyzmetiniń habarlaýynsha, Ordabasy aýdany Tórtkúl aýylynda turatyn bir jas jetkinshek «aqyldy sómke» oılap tapqan. Sonda onyń jańalyǵy nede dersiz ǵoı. Ol anaý-mynaý emes, ózdiginen júretin «aqyldy sómke» bolyp tur. Onyń óziniń taǵy pýlti bar. Sonymen basqaryp jyljytýǵa bolady. Keremetin qarańyz! Qısyq jol men shoqalaq oǵan kedergi emes. Ońaı ótip kete beredi.
Jańalyqtyń ıesi – «Tórtkúl» jalpy orta mektebinde oqıtyn jetkinshek Aıtýar Sovetbek. Eshkimge aıtpaı sómkeni jasap bolyp, synypqa birge kirip kelgende muǵalimderdiń de, oqýshylardyń da aýyzdary ashylyp qalypty. Adam bir nársege muqtaj bolsa, soǵan jetsem dep armandaıdy. Eńbektenedi, aqyl-oıyn iske qosady. Aıtýardyń oılap tapqan dúnıesi de sol muqtajdyqtyń nátıjesinde paıda bolǵan. Ol osydan bir jyl buryn jol apatyna túsip qalǵan eken. Sodan kúrdeli operasııa jasalady. Dárigerler uzaq ýaqyt aýyr zat kóterýge tyıym salypty. Tipti kitap-dápterdiń ózin kóterýge bolmaıtynyn eskertipti. Al Aıtýar bilim alǵandy jaqsy kóredi. Sabaqtan qalǵandy unatpaıdy. Ne isteý kerek?! «Qalaýyn tapsa, qar janady» demekshi boıynda talanty bar oqýshy bilimi men oı júıriktigin de iske qosyp «aqyldy sómke» jasap shyǵarǵan. Sóıtip, minekı tyǵyryqtan shyǵar jol taýyp ketipti.
«Úıde jata bergennen paıda joq. Eshnárse oqı almaısyń. Jalǵyz qalǵanda bilim alýyń da qıyn ǵoı negizi. Onyń ústine synyptastarym mekteptiń naǵyz qyzyqty shaqtaryn bastan ótkerip jatqanda qalaı úıde tynysh jatasyń. Qatarymnan qalǵym kelmeıdi. Biraq sol kezde mektepke baraıyn desem, densaýlyǵym jaramady. Oqý-quralymdy tasıtyn jeke bir adam kerek boldy. Úıdegilerge jaýapkershilik arta almadym. Árqaısysynyń jumysy bar. Únemi meniń qasymda júrmeıdi ǵoı. Sosyn bir kúni oılanyp jatyp, shirkin kitaptarymdy tasıtyn, ári pýltpen júretin sómkem bolsa ǵoı dep qııal jetegine berilip kettim. Nesi bar, istep kórsek, kóreıik dedim de aldymen nobaıyn qaǵazǵa túsirip, kartonnan alǵashqy úlgisin jasadym. Plastmassa jáshigin, odan basqa birneshe materıaldy paıdalandym. Ol tıimdiligin baıqaý úshin kerek edi. Osylaısha, dúnıege plastmassa materıalynan jasalǵan sómke keldi. Pýltpen júretin, ári basqarylatyn bolǵan soń oǵan «aqyldy sómke» dep at qoıyp aldym. Keremet boldy. Sómkem menimen birge kitap-dápterimdi kóterip mektepke deıin serik bolyp barady. Tekpeshekke kelgende synyptastarym kómektesip jiberedi», dedi aǵynan jarylǵan jas ónertapqysh Aıtýar.
«Balasy atqa shapsa, anasy úıinde otyryp taqymyn qysady» demekshi, ulynyń bul ıdeıasyna álbette anasy qoldaý bildirip, tipti dızaınyna deıin aqyl-oıyn qosyp járdemin kórsetken. Sondyqtan «aqyldy sómkeniń» syrt pishininiń ıdeıa avtory anasy desek jarasady. Qazir túrkistandyq oqýshy jyljymaly sómkeni odan ári jetildirip jatyr. Endi tekpeshekten de ózi kóterilip shyǵa beretin mehanızm jasamaqshy. Alǵan oıy sátti júzege assa, ónimin satylymǵa shyǵarsam ba degen nıeti bar kórinedi.