Keıingi kezde saıasattanýshylar dinı alaýyzdyqty qozdyryp, Quran órtep júrgen esersoqtardy qandaı topqa jatqyzýdy bilmeı dal bolyp otyr. Máselen, sońǵy on kúnde Soltústik Eýropanyń ásireońshyldary úsh márte Qasıetti kitapty otqa jaqqan. Álbette bul oqıǵa Islam dinin ustanatyn memleketterdiń narazylyǵyn týǵyzdy.
Kúni keshe Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Soltústik Eýropanyń birqatar memleketinde bolǵan Qurandy órteý aktilerine qatysty pikir bildirdi. Prezıdent bul qadam qazirgi álemdegi jaǵdaıdy shıelenistirýge, halyqtar men memleketter arasyndaǵy senimge nuqsan keltirýge baǵyttalǵan arandatýshylyq áreket dep sanaıdy.
Memleket basshysynyń pikirinshe, jıilep ketken dinı vandalızm men atalǵan elder azamattarynyń jaýapsyz áreketi memleketter men dinderdiń beıbit qatar ómir súrýine keri áserin tıgizedi. Bul jalpyǵa ortaq normalarǵa qaıshy keletin aksııalar retinde biraýyzdan aıyptalýǵa tıis. BUU Bas Assambleıasy da bul máselege qatysty óz ustanymyn bildirýi kerek.
О́tken aptada Kopengagende ásireońshyl sherýshiler Mysyr jáne Túrkııa elshiliginiń aldynda Qurandy órtedi. Bul aksııany ózderin «Dat patrıottary» dep ataıtyn top uıymdastyrdy. Onyń aldynda ǵana Irak elshiliginiń aldyna baryp, Facebook jelisinde tikeleı efırde Quran órtegen edi. Shvesııada da osyndaı jaǵdaı qaıtalanǵan-tuǵyn.
Túrkııa men Irak Qasıetti kitaptyń órtenýin aıyptasa, Iemen sekildi musylmandar kóp elderde adamdar kóshege shyǵyp, narazylyq bildirdi. Baǵdadta júzdegen sherýshi buǵan jaýap retinde Iraktaǵy Shvesııa elshiligine basyp kirdi. Sondaı-aq Danııa elshiligine de shabýyldaýǵa tyrysqan, alaıda qaýipsizdik kúshteri olardy toqtatyp úlgerdi.
Resmı Ankara Danııadan qııampurystardyń áreketine jol bermeýge shaqyrdy. Mysyr bıligi oqıǵadan keıin Shvesııanyń ýaqytsha senimdi ókilinen jaýap berýin talap etken. Al Irak ótken beısenbide Shvesııa elshisin elden ketýin talap etti. Sondaı-aq Danııadaǵy elshiligi qyzmetkerleri elge oralatynyn málimdedi.
Shvesııa men Danııa úkimeti Qurandy órteý oqıǵasyn aıyptaıtynyn jetkizdi. «Qurandy nemese kez kelgen basqa qasıetti jazbany qorlaý, qurmettemeý jáne arandatýshylyq ekeni anyq», dedi Shvesııa Syrtqy ister mınıstri Tobıas Bıllstrem.
Danııa Syrtqy ister mınıstri Lars Lokke Rasmýssenniń Twitter-degi paraqshasynda Iraktyń Syrtqy ister mınıstri Fýad Hýseınmen osy máselege qatysty pikir almasqanyn jazdy.
Osy oqıǵaǵa qatysty Eýropalyq odaqtyń Syrtqy ister jáne qaýipsizdik jónindegi joǵarǵy ókili Jozep Borrell pikir bildirip, Qurandy órteý aksııalaryn aıyptady. Onyń aıtýynsha, Islam dininiń Qasıetti kitabyn órteý – qorlaý, qurmettemeý jáne aıqyn arandatýshylyq.
«Ártúrlilik pen dinı tatýlyq Eýropalyq odaqtyń negizgi qundylyǵy sanalady. Násilshildik, ksenofobııa jáne basqa da qorlaýǵa oryn joq», dedi J.Borrell.
Osy oraıda aıta ketken jón, Qazaqstan dinaralyq jáne konfessııaaralyq tatýlyqty basty ustanym sanaıdy. Elimiz Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezderin ótkizýge bastamashy boldy. Atalǵan forým dástúrli dinder men konfessııalardyń kórnekti ókilderi arasyndaǵy tıimdi ári tabysty dıalog alańyna aınaldy.
Jer jahannyń din basshylary jınalǵan alǵashqy sezd 2003 jyldyń 23-24 qyrkúıeginde Astana qalasynda ótti. Irgeli jıyn kezinde elordadaǵy dóńgelek ústel basyna álemdik iri konfessııa ókilderin betpe-bet jınady. Bul qalyptan tys formaty men máni jóninen biregeı, shynynda da ǵalamdyq deńgeıdegi oqıǵa boldy.
Kelesi kezdesý úsh jyldan keıin Astanada, sezd ótkizýge arnaıy salynǵan Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda ótti. Jıynǵa álemniń 26 elinen 29 dinı delegasııa qatysty. Sezde «Dinaralyq dıalog prınsıpi» jáne qaqtyǵystardy boldyrmaýǵa shaqyrý Deklarasııasy qabyldandy.
Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń III sezi 2009 jyldyń maýsym aıynda ótti. Shartaraptyń 35 elinen kelgen 77 delegasııa qatysqan jıynda halyqaralyq qoǵamdastyqty shynaıy dinaralyq dıalog ornatý úshin dinı kóshbasshylardyń kúsh-jigerin qoldaýǵa yqpal etýge shaqyrǵan úndeý qabyldandy.
2012 jylǵy 30-31 mamyrda ótken Álemdik jáne dástúrli din kóshbasshylarynyń IV sezine 40 elden kelgen 85 delegasııa qatysty. Forýmnyń basty taqyryby – «Beıbitshilik pen kelisim – adamzattyń tańdaýy». Is-shara kezinde gýmanıtarlyq forýmdar men yntymaqtastyqqa baǵyttalǵan Din kóshbasshylarynyń keńesi jumysyn bastady. Sezdiń qorytyndysy boıynsha jarııalanǵan Úndeýde din kóshbasshylary búkil adamzatty bolashaq ómir úshin ózara birlikke, tatýlyq pen beıbitshilikti saqtaýǵa, ádildik pen jasampazdyqqa shaqyrdy.
2015 jylǵy 10-11 maýsymda ótken Álemdik jáne dástúrli din kóshbasshylarynyń V sezine múıizi qaraǵaıdaı kóshbasshylar jınaldy. Astanada BUU-nyń bas hatshysy Pan Gı Mýn, Iordanııa koroli Abdalla II, Fınlıandııa prezıdenti Saýlı Nıınıste, EQYU bas hatshysy Lamberto Zaner, IYU bas hatshysy Iıad ben Amın Madanı jáne ózge de saıasatkerler, din jáne qoǵam qaıratkerleri jınaldy. Sezge barlyǵy 42 elden 80-ge jýyq delegasııa keldi.
Kezekti sezd 2018 jyly 10-11 qazan kúnderi Astana qalasynda ótti. «Dinı lıderler qaýipsiz álem úshin» taqyrybynda uıymdastyrylǵan jıynǵa saıası qaıratkerler men halyqaralyq uıym ókilderinen quralǵan 46 elden kelgen 82 delegasııa qatysty. Jıynda qabyldanǵan Deklarasııada forým qatysýshylary uzaqmerzimdi turaqtylyqqa qol jetkizý jáne óshpendilik pen tózimsizdikten týyndaǵan kúshtep jasalatyn áreketterdiń aldyn alý jóninde kúsh-jiger qosýǵa Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylaryn barynsha tartýǵa ázir ekenin jetkizdi.
Byltyr Astanada kezekti jıyn ótkeni belgili. Sezd qorytyndysy boıynsha Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń VII seziniń Deklarasııasy qabyldandy. 35 tarmaqtan turatyn qujatta qazirgi tańdaǵy jahandyq problemalar barynsha qamtylǵan.
Qoryta aıtqanda, Qazaqstan jer-jahanda dinaralyq tatýlyqty ilgeriletýge mol úles qosyp júr desek, artyq aıtqandyq emes. Onsyz da sabyry qashqan álemdi tynyshtyqqa shaqyrýdyń ornyna túrli quıtyrqy áreketpen berekesin alatyndardyń tabylatyny ókinishti-aq.