Baýyrlas memlekettiń mereıi

Qazaqstan qoldaýyna rızashylyq

Geıdar Álıev jyly aıasynda jáne osy eldiń ulttyq baspasóziniń 148 jyldyǵyna oraı ótken medıa forýmnyń  ashylý saltanatynda prezıdent Ilham Álıev álemdik BAQ ókilderiniń suraǵyna jaýap bere otyryp, eliniń syrtqy jáne ishki saıasattaǵy basym baǵyttaryn atap ótti. Sonyń ishinde Ortalyq Azııa elderimen qarym-qatynasqa jekeleı toqtaldy.

Ázerbaıjannyń Ortalyq Azııa memleketterimen yntymaq­tas­tyǵy barlyq baǵytta jolǵa qoıylǵanyn aıtqan ol ekin­shi Qarabaq soǵysynan keıin elimiz­diń úlken qoldaý bildirgenin aıtyp ótti.

«Biz Ortalyq Azııadaǵy dos­ta­ry­myz ben baýyrlarymyzǵa qol­daý kórsetkeni úshin aıryqsha rı­za­myz. «Qazaqstan Fızýlı aýdanyn­da Jastar shyǵarmashylyq or­talyǵyn, О́zbekstan mektep salyp jatyr. Mektep tamyzda, al ortalyq jyl sońyna deıin daıyn bolady. Bul – qoldaýdyń rámizi. Soǵystan keıin shet elder qanshama qoldaý bildirdi. Atap aıtaıyn, bul óte mańyzdy qımyl ári yntymaqtastyqtyń úlgisi boldy», dedi Ázerbaıjan prezıdenti.

«Jalpy, Ortalyq Azııa elderi­men yntymaqtastyqqa keletin bolsaq, ol óte serpindi. Men byltyr da, bıyl da Ortalyq Azııanyń kóptegen eline bardym. Ortalyq Azııa elderiniń prezıdentteri de Ázerbaıjanǵa saparlaı keldi. Jyl sońyna deıin osyndaı saparlar jalǵasyn tabady dep kútemiz. Qazir ekijaqty ınvestısııalar jáne saýda máseleleri boıynsha belsendi jumys istep jatyrmyz.

Biz, sondaı-aq Túrki memle­ket­teri uıymynyń otyrystarynda, sondaı-aq TMD elderiniń sammıtterinde únemi kezdesip júrmiz. Qazir Ortalyq Azııa elderimen baılanys quraldary men kólik ınfraqurylymyna qatysty máseleler boıynsha belsendi jumys istep jatyrmyz. Birneshe kún buryn men О́zbekstannyń, biraz ýaqyt bu­ryn Qazaqstannyń Premer-mı­nıstrin qabyldadym. Áńgi­memiz­diń ózegi Ázerbaıjan, Grý­zııa, Túrkııadan Eýropaǵa Kas­pıı arqyly ótetin kólik baǵyt­tary boldy. Bul Orta­lyq Azııa elderi úshin mańyzdy kólik jol­darynyń biri bolady. Sebebi Ázerbaıjannyń kólik ınfraqurylymynyń múmkin­digi aýqymdy. Meniń oıymsha, biz­diń qarym-qatynasy­myzdyń bola­shaǵy zor», dedi Ilham Álıev.

Aıta keteıik, ótken jyly Qazaq­stan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń sheshimimen Fızýlı qalasynda Qurmanǵazy atyndaǵy shyǵarmashylyqty damytý ortalyǵynyń irgesi qalan­ǵan edi.

Memleket basshysy qazaq halqynyń atynan jasalǵan bul syılyq qos el arasyndaǵy dostyqtyń, baýyrlastyqtyń jáne ózara qoldaýdyń taǵy bir nyshany bolatynyn atap ótken.

Medıa forým aıasynda Pre­zıdent janyndaǵy «Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń dırektory Asqar Omarovtyń bas­­tamasymen Fızýlı aýdanyn­da salynyp jatqan О́ner ortalyǵy qurylysynyń barysymen tany­sýdyń sáti tústi.

Nysanǵa jaýapty maman Pavel Grachevtiń aıtýynsha, qury­lys kestege saı júrip jatyr. Sátin salsa, nysan jeltoqsan aıy­na taman daıyn bolady. Qazaq­stan ǵımaratty salyp qana qoı­maı, ishin de tolyq jabdyqtap ber­mekshi. Jalpy aýdany 3 100 sharshy metr, 600 adamǵa arnalǵan О́ner ortalyǵynda mýzyka, 3D modeldeý, veb-dızaın, foto jáne beıne-kýrstar baǵytyndaǵy úıirmeler, sonymen qatar kilem toqýǵa, qolónerge, túrli sport pen horeografııaǵa baýlıtyn synyptar ashylady.

 Beıbitshilikti bekemdeý joly

Búgingi kúni el aldyndaǵy bas­ty mindet kórshi memleketpen uzaq jylǵy qaqtyǵys saldarynan búlingen aýyl-qalalardy qal­pyna keltirip, ol jerlerde ha­lyq­tyń mamyrajaı tirligine jaǵ­daı jasaý ekenin aıtady Ázer­baıjan basshysy. Ol úshin eń aldymen aradaǵy shıelenisti rettep, beıbitshilikti bekemdeý qajet.

2020 jyly 27 qyrkúıekte bas­talyp, 44 kúnge sozylǵan soǵysta Ázerbaıjan Taýly Qarabaqtyń edáýir bóligin qaıtaryp alǵany belgili. Qazir osy aýmaqty jaryl­ǵysh zattardan tazartý, eldi me­kenderdiń eńsesin kóterip, el qondyrý jumystary qarqyndy júrip jatqanyn baıqadyq.

«Qarabaq pen Shyǵys Zan­gezýrdy qalpyna keltirý úderi­si kezeń-kezeńimen júzege asy­ry­­lady. «Uly oralý» baǵdar­la­masy qabyldanyp, oǵan qarjy resýrstary jumyldyryldy. Infraqurylym men qurylys­qa arnalǵan shyǵyndar jyl sońy­na deıin shamamen 7 mıllıard AQSh dollaryn quraıdy. Bul – tek bastamasy. «Uly oralý» baǵdarlamasyna keletin bolsaq, biz 30-dan astam qala men aýyldyń bas josparyn bekittik, kóptegen eldi mekenniń irgetasy qalan­dy. Bul rette Qarabaq óńirine 2026 jylǵa deıin 140 myń adamdy qaıtarý josparlanyp otyr. Kelesi jyly Shýsha qalasyna tur­ǵyn­dardyń alǵashqy legi kelip, or­nalasady dep úmittenemin», deı­di Ázerbaıjan prezıdenti.

Búgingi kúnde eń úlken kedergi qaıtarylǵan aýmaqty jarylǵysh zattardan tazartý jumysy eken.

Qazirdiń ózinde 300-ge jýyq beı­bit turǵyn men áskerı qyz­metker jarylǵyshqa tap bo­lyp, qaza tapqan. Armenııa tara­by kelissóz nátıjesinde mına­lanǵan oryndar kartasyn berýge keliskenimen, aqparattyń jarym-jartylaı bolǵanyn, onyń dáldigi nebári 25 paıyz ekenin aıtady Ázerbaıjan ókilderi.

«Bizdiń esebimizshe 1 mıllıonnan astam mına qoıylǵan, al armıandar usynǵan kartada 400 myńǵa jýyǵy ǵana qamtylady. Iаǵnı bul kartanyń paıdasy shamaly», deıdi  Ilham Álıev.

Árıne, qıraǵan aýmaqty qal­pyna keltirip, tamyryna qan júgirtý eldiń ekonomıkasyna úlken salmaq túsiretini belgili. Biraq eń mańyzdysy – uzaq jylǵa sozylǵan qandy qaqtyǵysty birjola toqtatyp, shekarany shegendeý. Bul baǵytta qandaı qadam jasalyp jatyr?

Búginde atalǵan aımaqtaǵy teketiresti retteýdegi araǵaıyn­dyq máselesinde AQSh, Reseı, Eýro­palyq Odaq mańyzdy oryn alatyny anyq. Bitimge kelý baǵy­tynda soǵystan keıin Armenııa birneshe qadam jasaǵanyn aıtady Ázerbaıjan basshysy. Onyń oıynsha, kórshi el Ázerbaıjanǵa qatysty kez kelgen aýmaqtyq talaptardan bas tartqan jaǵdaıda kelissózderdiń kelesi kezeńin ót­kizip, beıbit kelisimge qol qoıý­dan úmit bar.

 Jalǵan aqparat – jahandyq másele

Ázerbaıjannyń Medıany damytý agenttigi uıymdastyrǵan Shýsha jahandyq forýmy aıasynda álemniń birqatar elinen kelgen BAQ basshylary men bedel­di sarapshylar mass-medıanyń ózek­ti máseleleryn keńinen tal­­qy­lady. Alqaly basqosýǵa jýr­nalıs­tıkadaǵy jańa tehnologııa­lar, sıfr­lyq dáýirdegi BAQ róli, ınves­tısııa men tutyný úrdisteri, jalǵan aqparatpen kúres, kommýnıka­sııa tásil­deri, jýnalısterdiń qaýip­sizdigin qamtamasyz etý máseleleri ózek boldy. Eki kúnge sozylǵan tal­qylaý barysynda qazirgi kúni álemdi alańdatqan másele jalǵan aqparatpen kúres ekeni aıtyldy.

Qazirgi kezeńdegi tehnologııa­lyq ınnovasııalar, basqasymen qatar, jańalyqtardy daıyndaý úderisine teris áser etedi. Tehnologııa salasyndaǵy jetis­tikter BAQ úshin jańa synaq­ty kóldeneń tartyp otyr.

Bul týraly Jahandyq saıa­sat ınstıtýtynyń tóraǵasy Paolo fon Shırah «Medıa bola­­shaǵy: jýrnalıstıka men kom­mýnıkasııadaǵy jańa qural­dar jáne sıfrlyq dáýirdegi BAQ róli» sessııasynda aıtyp ótti. Jalǵan habarlamalar jurt­shylyqtyń jańalyqqa senimin azaıtqanyna toqtalǵan ol: «Ár adam óziniń jańalyqtar agent­tigin qurýǵa tyrysyp jatyr. Jańalyqtar men oıyn-saýyq ara­syndaǵy shekara joıy­lyp, olardyń aralasyp ketkeni baı­qalady. Kórgenimiz derekti fılm be, joq shoý ma, osyny tú­siný­den qaldyq. Munyń bári jal­ǵan aqparattyń taralýyna alyp jol ashyp otyr», deıdi.

Al kanadalyq jýrnalıst, prodıýser Dana Volf qalaı bolǵanda da aqparat salasyndaǵy zamanaýı ózgeristerge beıimdelýge týra keletinin aıtady.

«Medıa salasy jedel ózgerip jatyr. Biz osyǵan beıimdelýge máj­­búr­miz, áıtpese bul maman­dyq­­tan ketýge týra keledi», deıdi ol.

«Medıaqurylymdardyń ja­bylǵany, jumysyn toq­tatqany týraly kún saıyn estımiz. BAQ qyzmetkerleriniń kez kelgen ýaqytta jumysynan aıy­rylý qaýpi bar. Kanadadaǵy keı­bir medıa­qurylymdar basqa el­derdegi bıýrolaryn japty. Ju­my­synan aıyrylǵandar sany artyp keledi, bul qosymsha prob­lemalarǵa alyp keledi», deıdi ol.

Aqparat alańynda qalyp­tasqan taǵy bir úrdis – jańalyq­ty tuzdyqtap, jaǵa ustatatyn, oqyrmandy eliktiretin formatta berýge tyrysý. Osynyń saldarynan aqparattyń dáldigi azaıdy. Bul negizinen áleýmettik jeli­lerde baıqalady. Forward Thinking negizin qalaýshy jáne dırektory Olıver Mak-Ternan osy máseleni aıta kelip: «Áleýmettik medıanyń problemasy – biz jeńil oılaıtyn adamdardyń qolyna qarý berdik», deıdi. 

Medıa salasy ókilderiniń basyn qosatyn Shýsha jahan­dyq medıa forýmy endi jyl sa­ıyn ótkiziledi dep josparla­nyp otyr. Ázerbaıjan prezı­dentiniń kómekshisi, prezıdent ákimshi­liginiń syrtqy saıasat máseleleri jónindegi bóliminiń meńgerýshisi Hıkmet Gadjıevtiń aıtýynsha, jahandyq medıa forým Shýshada shyǵarmashylyq atmosferany qalyptastyrýdy kózdeıdi.

Aıta keteıik, Shýsha 2021 jyldan beri «Ázerbaıjannyń mádenı astanasy» dep atal­a­dy. Al TÚRKSOI sheshimimen bul shahar 2023 jylǵy Túrki áleminiń mádenı astanasy bolyp jarııalandy.

«Túrki áleminiń mádenı astanasy» jobasynyń negizi 2010 jyly túrkitildes memleketter basshy­larynyń Ystanbulda ótken 10-sam­mıtinde qalandy. Sheshimge sáı­kes, jyl saıyn túrki elderiniń bir qalasy «Mádenı astana» bolyp jarııalanady. Shýsha – osy qur­metke ıe bol­ǵan 11-shi qala. Oǵan deıin «Túrki áleminiń mádenı asta­nasy» ataǵy Astana (2012, Qazaq­stan), Eskıshehır (2013, Túr­kııa), Qazan (2014, Tatarstan), Merv (2015, Túrikmenstan), Shekı (2016, Ázerbaıjan), Túrkistan (2017, Qa­zaqstan), Kastamoný (2018, Túrkııa), Osh (2019, Qyrǵyzstan), Hıva (2020, О́zbekstan), Býrsa (2022, Túrkııa) qalalaryna berilgen edi.

Astana – Baký – Shýsha – Astana