Qoǵamnyń óz talap-tilegin ujymdyq ótinish arqyly jetkizý úrdisi – álemniń damyǵan elderinde áldeqashan qalyptasqan dúnıe. Tehnologııa óristegen jańa múmkindikter dáýirinde halyq únin órkenıetti túrde bildirýdiń tıimdi tásili bizdiń qoǵamnan da kórinis taba bastaǵandaı.
Eldegi saıası ózgeristerdiń oshaǵy sanalatyn Almaty jurtshylyǵy qala ákimi Erbolat Dosaevtyń qyzmetinen ketýin talap etken petısııa jarııalap, oǵan 57 myń adam qol qoıǵany ońtústik astananyń saıası ómirinde qyzý talqylanǵan oqıǵanyń birine aınaldy. Petısııaǵa qatysýshylardyń 42 myńy «Ákim otstavkaǵa ketsin» dese, qalǵan 13 myńy jalpy petısııaǵa qarsy ekenin bildirgen. Petısııany uıymdastyrýshylar almatylyqtardyń ashýyna tıgen negizgi másele – qaladaǵy bitpeıtin qurylys pen jóndeýdi qajet etpeıtin joldardyń qaıta-qaıta qoparylýy ekenin alǵa tartqan. Sondaı-aq belsendiler jyry jyldar boıy jalǵasyp kele jatqan ekologııa men kólik keptelegin synǵa alyp otyr.
Qala ákimi shahardyń Bostandyq aýdany turǵyndarymen kezdesýinde atalǵan suraqqa jaýap berýden bas tartqanymen, Alataý aýdanynda ótken júzdesýde bul máseleden aınalyp óte almady. Erbolat Dosaev Almatyda 2,2 mıllıonnan astam adam turatynyn, petısııaǵa qol qoıǵan 57 myń adamnyń arasynda bot-adamdar bolýy múmkin ekenin, óıtkeni saıtta daýys bergenderdiń aty-jóni men jeke sáıkestendirý nómiri jazylmaǵanyn alǵa tartty.
«Múmkin bottar jaqsy jumys istep jatqan shyǵar. О́ıtkeni petısııaǵa qarap, JSN men famılııasyn kórsetpegenderdiń bar ekenin baıqadym. Osy jerde kóterilgen máselelerge kelsek, olardyń oryndalýyn qadaǵalaımyn. Qalanyń túrli oqıǵalar tizbegi tolassyz órbip jatatyn tiri mehanızm ekenin umytpaıyq. Sizdiń pikirińiz men úshin mańyzdy, biraq meniń jumysyma osy qyzmetke taǵaıyndaǵan Memleket basshysy baǵa beretin shyǵar», dep jaýap berdi Almaty ákimi.
Dosaevqa qarsy petısııa aıasynda qyzmetinen ketý týraly birinshi ret suralyp otyrǵan joq. Buǵan deıin ákim Ál-Farabı dańǵylyndaǵy jóndeý jumystaryna baılanysty týyndaǵan qolaısyzdyqtar úshin qala turǵyndarynan keshirim suraǵan bolatyn.
«Sońǵy 5 jyldyń ishinde Almatyda 400 turǵyn úı keshenin salýǵa ruqsat berildi. Ol kezde Saǵyntaev ta, Baıbek te ákim boldy. О́zge óńirdiń iri kásipkerleri aqshany aldymen Almatyda turǵyn úı salýǵa quıady. Qazirdiń ózinde qalada ınfraqurylymǵa qatysty másele shıelenisip tur. Jasyratyn túgi joq. Ákim muny jalǵyz ózi sheshe almaıdy dep oılaımyn. Sondyqtan bul qaýipsizdik keńesinde kóterilýi kerek», deıdi ekonomıst Rasýl Rysmambetov.
Almatylyq belsendilerdiń bastamasyn máselege tuzdyq retinde ǵana qozǵap otyrmyz. Sarapshylar sońǵy jyldar bederinde eldegi azamattyq qoǵam oıana bastaǵanyn, bul óz kezeginde «halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasynyń, ashyq qoǵam qalyptastyrýdyń alǵashqy baspaldaǵy ekenin aıtady.
– Ádiletke qaıshy keletin kez kelgen oqıǵaǵa qatysty kópshiliktiń únin joǵaryǵa jetkizip, qoǵam nazaryn aýdarý – demokratııany alǵa ustaǵan memleketterdiń tájirıbesinde kópten beri qalyptasqan qural. Onyń eń ońtaıly joly – petısııa. Bul – ásirese AQSh-ta, Batys elderinde ornyqqan, óz tıimdiligin dáleldegen format. Halyqtyń syn sadaǵyna ilikken qanshama laýazymdy tulǵalar óz qyzmetinen ketýine týra keldi. Bir qyzyǵy Batys elderinde bul tek saıasatkerlerge emes, óner juldyzdary men tanymal tulǵalarǵa da qatysty qoldanylady. Qoǵam synyna ilikpes úshin árkim óz qyzmetin minsiz atqarýǵa, kópshilik aldynda ózin durys ustaýǵa tyrysady. Bul – bir jaǵynan órkenıetti qoǵamnyń isi. Ondaı memlekette petısııanyń kúshi onsha-munsha ereýilder men kóterilisterden kem túspeıdi. Aıǵaılap, attandamaı-aq talap-ótinishterdi oryndatýdyń ońtaıly joly osy. Alaıda buǵan jan-jaqty qaraǵan durys. Eń aldymen, qoǵamnyń saıası mádenıetin qalyptastyrý mańyzdy. Petısııa jarııalaýdyń jóni osy eken dep negizsiz aıyp taǵýǵa, jeke múddelerdiń soıylyn soǵýǵa bolmaıdy. Halyq urda-jyq uranǵa, áldekimderdiń aıtaǵyna erip ketpeýi kerek. Qoǵam ádildikke júginip, «aqty aq dep baǵalasa, qarany qara dep qaralasa», ári joǵary bılik kópshiliktiń ótinishine qulaq assa, petısııa óz muratyna jetedi, – deıdi saıasattanýshy Ǵalym Eleýsizov.
Sarapshylar atap ótkendeı, ujymdyq ótinish bildirý úrdisi – jiti zerdeleýdi qajet etetin názik másele. Azamattar kez kelgen petısııaǵa aıǵaıǵa aıtaq qosý úshin emes, máseleni oı eleginen ótkizip baryp qana ún qatýǵa tıis. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2020 jylǵy 1 qyrkúıekte jarııalaǵan «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» Joldaýynda: «Azamattarymyz reformalarǵa bastamashy bolyp, usynystar berý úshin onlaın-petısııalardyń biryńǵaı zańdy ınstıtýtyn qurý qajet. Mundaı qurylym qandaı da bir burmalaý áreketterinen tolyq qorǵalýǵa tıis. Úkimet azamattyq qoǵammen birlesip, osy mańyzdy jobanyń normatıvtik-quqyqtyq bazasyn ázirleýge jáne onyń barlyq tehnıkalyq máselelerin sheshýge tıis», degen bolatyn.
Prezıdenttiń ashyq qoǵam qurýǵa baǵyttalǵan bastamasymen qolǵa alynǵan zań jobasynda adam quqyqtary men bostandyǵynyń buzylmaýy, qoǵamdyq tynyshtyqqa nuqsan keltiretin jaıttarǵa jol bermeý, sondaı-aq eldiń birtutastyǵy men aýmaqtyq tutastyǵy, elimizdiń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy men shekarasy, sot tóreligi, ulttyq qaýipsizdik jáne qoǵamdyq tártipti saqtaý, halyqaralyq sharttardan týyndaıtyn mindettemelerdi oryndaý, memlekettik tildiń mártebesi sekildi taǵy basqa birqatar máseleler petısııaǵa arqaý bola almaıdy dep kórsetilgen.
Qoǵam belsendisi Meırambek Rysbaqovtyń sózinshe, árbir damyǵan eldiń qoǵamdyq-saıası ómirdegi tarıhı oqıǵalary damýshy elderde de qaıtalanyp otyrady, beıbit mıtıngter men ujymdyq ótinishter demokratııalyq baǵyt ustanyp, azamattardyń talap-tilegi eskeriletin memleketterdiń ómirindegi qalypty qubylys. Alaıda memleket tynyshtyǵyn buzýǵa, elge iritki salyp, jat qylyqtarǵa jeteleıtin petısııalarǵa zańǵa sáıkes jol berilmeýi kerek.