Ár memlekettiń týrısterge tartymdy shyraıly shahary bolady. Eldiń atyn jahanǵa jaıatyn da – osyndaı qonaǵy arylmaıtyn meımandos qalalar. Bizdiń eldiń mysalynda mundaı qala – Almaty. Bıyldyń ózinde sheteldik týrısterdiń basym bóligi, ıaǵnı 30%-y Almatyǵa qydyryp kelipti.
Osy oraıda keıbir memleketterdiń betkeustar qalalary týrısterdi tartý boıynsha tipten álemde kósh ilgeri turǵanyn aıta ketken jón. Ondaı qalalardyń tanymaldyǵy jyl ótken saıyn artyp, óz eline túsirip jatqan tabysy odan saıyn eselenip keledi. Osy jóninde Freedom Life ómirdi saqtandyrý kompanııasynyń mamandary jan-jaqty zertteý júrgizip kóripti. Olardyń málimeti boıynsha, álemdegi týrısi eń kóp, soǵan sáıkes tabysy da eń kóp qalalardyń kóshin Dýbaı bastap tur eken.
Tarqatyp aıtsaq, Saıahat jáne týrızm jónindegi Búkilálemdik keńesi (WTTC) 2022 jyly týrıster eń kóp aqsha jumsaǵan 10 iri qalany anyqtady. Bul rette megapolıster úshtigin 29,42 mlrd dollar tabyspen Dýbaı, 16,79 mlrd dollar paıda tapqan Doha jáne 16,07 mlrd dollar kiris kirgen London qalalary quraǵan.
Al endi WTTC boljamy boıynsha 2032 jylǵa qaraı eń kóp týrıst aǵylatyn qalalardyń úzdikteri ózgerýi múmkin. Mysaly, birinshi orynǵa Gonkong (52,06 mlrd dollar), ekinshi orynǵa Makao (43,14 mlrd dollar), al úshinshi orynǵa Dýbaı (42,98 mlrd dollar) qalalarynyń ornalasý yqtımaldyǵy zor eken.
Sonymen qatar Statista halyqaralyq zertteý kompanııasynyń málimetterine sáıkes 2022 jyly álemdik týrızm sektoryndaǵy naryq kólemi 2021 jylmen salystyrǵanda shamamen 41%-ǵa ósken. COVID-19 pandemııasynan keıin qalpyna kele bastaǵan týrızm naryǵy 2022 jyly pandemııa aldyndaǵy deńgeıine jete almaǵan, ıaǵnı jalpy kólemi 2 trln-ǵa jýyq dollardy quraǵan. Mamandardyń boljamyna sáıkes 2023 jyl aıaǵyna deıin bul naryqtyń jyldyq kórsetkishi 2,29 trln dollarǵa deıin ósýi múmkin jáne 2019 jyldaǵy naryq kóleminen artyq shyǵady.
Al endi óz elimizge oralsaq, Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimeti boıynsha 2022 jyly elimizde 9,8 mln týrıst tirkelgen. Bul qatarda 8,8 mln adam el ishindegi saıahatshylar bolsa, 974,7 myń adam – shetelge shyqqandar. El ishinde jáne shetelge shyǵatyn saıahatshylarymyz kóbinese Almatyda tirkelgen – 970,9 myń adam. Sol sııaqty Astanadan 924,4 myń adam jáne Túrkistan oblysynan 903,9 myń adam saıahattaǵan. Eń az týrıster Atyraý oblysy (121,8 myń adam) men Ulytaý oblysynda (130,4 myń adam) tirkelipti.
Ishki týrızmge toqtalsaq, eQonaq aqparattyq júıesiniń málimetine sáıkes memlekettiń ońtústik jáne soltústik bólikteri – týrıstik aǵymnyń eń negizdi baǵyttary. Al shetel týrısteri kóp baratyn aımaq, joǵaryda aıtqanymyzdaı, Almaty qalasy bolyp otyr. 2023 jyly bul qalaǵa kelgen sheteldik qonaqtar barlyq týrıstiń 30,1%-yn quraǵan.
Sondaı-aq 2022 jyly týrısterge arnalǵan ártúrli demalys oryndarynyń paıdasy shamamen 160 mlrd teńgeni quraǵan. Bul 2021 jyldyń kórsetkishterinen 60%-ǵa artyq.
Buǵan qosa ulttyq Bank 2023 jyldyń 6 aıynda shetelge shyǵatyn týrısterdi mindetti saqtandyrý boıynsha saqtandyrý syılyqaqysynyń kólemi 3,2 mlrd teńgeni quraǵanyn málimdedi. Bul byltyrǵy uqsas kezeńmen salystyrǵanda 69,8%-ǵa artyq. Erikti týrıstik saqtandyrý boıynsha saqtandyrý syılyqaqysynyń kólemi 2023 jyldyń 6 aıy ishinde 1,8 mlrd teńge quraǵan. Bul 2022 jylmen salystyrǵanda 5,6%-ǵa tómen. Osy oraıda mindetti saqtandyrý týrıstik fırmalar arqyly usynylatynyn aıta ketý kerek. Bul jazataıym oqıǵalardy jáne keıbir aýrýlar sııaqty táýekelderdi saqtandyrady. Ortasha alǵanda erikti saqtandyrý 15 eýroǵa túsedi, ıaǵnı qazirgi baǵam boıynsha 7 349 teńge.