Áne-mine oqý jyly bastalady. Al Jetisý oblysy áli etek-jeńin jınaı alar emes. Bilim kórsetkishi qaǵazda joǵary bolǵanymen, túlekter memlekettik test kezinde tómen nátıje kórsetken. Shalǵaı aýyldardaǵy ınternet jelisi syn kótermeıdi. 81 bilim shańyraǵynda ystyq tamaq uıymdastyrylmaǵan. Al jóndeý jumysy aıaqtalmaǵan mektepter halyqty ábigerge salyp otyr.
О́ńirdegi bilim salasyn daǵy bylyq əli de el aýzynda júr. Jemqorlyq degen jegi qurttyń asqynǵan jeri de, ókinishke qaraı, osy sala. Kóńil kúpti bolsa da, oqýdaǵy məselelerge toqtal masqa shara joq. Əýeli 6 mekteptiń jaıyn aıtaıyq. Onyń ishinde, 4 mektepte kúrdeli jóndeý jumystary bıyl bastalǵan. Bólingen qarjy az emes, 4,1 mlrd teńge. Qalǵan ekeýi kóp uzamaı ıgilikke beriledi. Sonyń beseýiniń oqý jyly bastalǵanǵa deıin esigi ashylady dep josparlanyp otyr. Atap aıtsaq, bul qatarda Alakól aýdanynyń Aqjar aýylyndaǵy orta mektep, Úsharal qalasyndaǵy №1 orta mektep, Kerbulaq aýdanyndaǵy №49 orta mektep, Qaratal aýdany Kəlpe aýylynyń orta mektebi jəne Aqsý aýdanynyń Sydyqov atyndaǵy orta mektep bar. Kelisimshart merzimi 1 qazanǵa deıin. Degenmen aýyl balalary jańa oqý jylyn jańa mektepte qarsy alýǵa asyǵyp júr. Búginde óńirlik bilim salasynda sapany qamtamasyz etý departamenti ər 10 kún saıyn daıyndyq dərejesine monıtorıng júrgizedi.
– 21 nysanǵa aǵymdaǵy jóndeý jumys tary úshin 1,1 mlrd teńge bólindi. Bar lyq nysan boıynsha jóndeý jumystary júrgizilip jatyr, oqý jyly bas[1]tal ǵanǵa deıin aıaqtalady. Jańa mektepterdi lısenzııalaý məselesi erekshe nazar aýdarýdy talap etedi. Bıyl jańadan ashylǵan Taldyqorǵan qalasynyń №29 mektep-lıseıine lısenzııa alý jumystary júrgizilip otyr. Sebebi oblystyń ekige bólinýine baılanysty Almaty oblysy əkimdiginiń ǵımaratty ótkizip berý qaýlysy qajet. Bul suraq departamenttiń turaqty baqylaýynda, – dedi Jetisý oblysynyń bilim salasynda sapany qamtamasyz etý depar ta men tiniń basshysy A.Basharov.
Onyń aıtýynsha, atalǵan mektepter 1 qyrkúıekke deıin aıaqtalmasa, oqýshylar ýaqytsha mańaıdaǵy kolledjderge nemese kórshi aýyldaǵy bilim shańyraqtaryna barady. Bul rette arnaıy kólikter uıymdastyrylyp, barlyq jaǵdaı jasalmaq. Búginde óńirde 339 memlekettik jalpy bilim beretin uıym bar, onyń ishinde bastaýysh mektep – 35, negizgi mektep – 36, orta mektep – 268. Munyń 281-i aýyldyq jerde ornalasqan, onyń 150-i – shaǵyn jınaqty bilim ordasy. Oblys boıynsha bilim sapasy 64,6 paıyzdy qurap otyr. Biraq atalǵan kórsetkish bilim alýshylardyń bilim jetistikteriniń monıtorıngi, UBT, salystyrmaly halyqaralyq zertteýler kezinde dəleldenbegen. Bıylǵy 4 jəne 9-synyp oqýshylary arasynda bilim jetistikteriniń monıtorın ginde Jetisý oblysy tómen upaı jınaǵan. Kóksý, Eskeldi, Sarqan, Alakól aýdandarynyń bilim salasyndaǵy nətıjesi kóńil kónshitpeıdi. Tipti Úsharal qalasyndaǵy №2 mektepte monıtorıng erejesiniń buzylýyna baılanysty akt tol tyrylyp, bilim alýshylardyń nətıjeleri joıylǵan. Ol ol ma, 2022-2023 oqý jylyn 6 545 túlek aıaqtasa, sonyń 5 170-i ulttyq biryńǵaı test tapsyrǵan. Nətıjesinde, 299-y shektik deńgeıden ótpegen. UBT-nyń ortasha baly – 83,4 upaı. «Altyn belgi» ıegerleri arasynda tek 1 túlek qana 130 ball jınaǵan. Qazir bul məseleni sheshý úshin «Bilim berý sapasyn arttyrý jəne tıimdi jumys isteýdiń rejimi» jobasy, «Nətıjesi tómen mektepterge myqty mektepterdiń qam qorlyǵy» əleýmettik jobasy qolǵa alynyp jatyr. Odan bólek, sol baǵytta qosymsha jumystar júrgizilmek. Endigi məsele – ınternet jelisiniń baıaýlyǵy. Qazir kez kelgen mektep ınternet siz jumys júrgize almaıdy. Əıtkenmen Jetisýda ınternetsiz aýyldar bar. Bir ǵana Kókjar aýylynyń jaıy kópke belgili. Ustazdardyń kórshi aýylǵa baryp ınternet kúzetetini jaıynda basylym betterinde jazylǵan edi. Degenmen oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Marat Súleımenov mektepter ınternet jelisine 100 paıyz qosylǵan dep sendirdi. – 221 mektep 50 Mbıt/sekýndtan 100 Mbıt/sekýndqa deıingi joǵary jyldamdyqta ınternetpen qamtamasyz etilgen. 91 mektep 10 Mbıt/sekýndtan 40 Mbıt/sekýndqa deıingi, 27 mektep 4 Mbıt/ sekýndtan 8 Mbıt/sekýndqa deıingi ınternetpen qamtylǵan. 27 aýyldyq mektepte (9 435 oqýshy) ınternet jelisiniń jyldamdyǵy – 8 MBıt/sekýnd. Keń jolaqty ınternettiń joqtyǵy aýyl mektep terindegi bilim alýshylardyń sıfrlyq resýrstarǵa qoljetimdiligin shekteıdi. Optıkalyq talshyq nemese radıorele tehnologııasy boıynsha ınternet jelisine qosý kerek. Aldyn ala esepteýler boıynsha jergilikti jelini júrgizý quny 278 mln teńgeni quraıdy. STEM təsilin iske asyrý mańyzdy, – deıdi M.Súleımenov.
El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń 2029 jylǵa deıingi saılaýaldy baǵdarlamasynda 1-4 synyp oqýshyla ryn tolyq mektep tamaǵymen qamtý josparlanǵany jóninde aıtylǵan edi. Prezıdenttiń bul bastamasy óz keze ginde balalardyń densaýlyǵyna, jaq sy damýyna, oqý úlgerimin jəne əlaýqatyn jaqsartýyna oń əser etetini sózsiz. Osy baǵytta jergilikti bıýdjetten qyrkúıek-jeltoqsan aılaryna 41 895 oqýshyǵa qosymsha 1,7 mlrd teńge qarastyrylǵan. Oblysta 52 616 oqýshy 1-4 synypta oqıdy. Soǵan oraı 258 mektepte ystyq tamaq uıymdastyrylǵan. Degenmen ashanasy joq – 41 mektep, býfettik tamaqtandyrýy joq 40 mektep anyqtalyp otyr. Olardyń məselesin sheshý jumystary júrip jatyr.
– Jańa oqý jylynda 3 bastaýysh mektep jabylady dep josparlanyp otyr. Atap aıtsaq, Aqsý aýdanynda Sholaqózek jəne Balasaz, Qaratal aýdanynda Balqash bilim ordalarynyń qyz meti toqtatylmaq. 4 beıimdelgen mekteptiń ornyna jańa oqý jylynda jańa mektep ǵımaraty paıdalanýǵa beriledi. Qalǵan 74 mekteptiń ishinde 25 mektepte konkýrs jarııalanyp tamaq tan dyrý uıymdastyrylady, 49 mektepke jaqyn ornalasqan mektepterden tasymaldanady, – deıdi basqarma basshysy. Qazir óńirde maman tapshylyǵy da sezilip otyr. Məselen, oblys kóleminde 15 691 pedagog qyzmet etedi. Dese de, bıylǵy oqý jylynda 157 mamanǵa suranys artqan. Əsirese matematıka, orys tili men ədebıeti, fızıka, hımııa pəniniń muǵalimderine qajettilik ulǵaıǵan. Búginde osy məseleni sheshý úshin jergilikti bıýdjet esebinen bilim berý granttary taǵaıyndalyp jatyr. Aıta keteıik, bıyl aýyldyq jerler degi daryndy balalardy qoldaý maqsatynda «Daryndy aýyl oqýshylary» jobasy iske asty. Oǵan 2024 oqýshy qatysqan, onyń ishinde 1 561 bala aýyldan kelipti. Oqý-jattyǵý jıyndaryna qazylar alqasy retinde, sondaı-aq sabaqtardy ótkizý úshin 19 ǵylym doktory, 52 ǵylym kandıdaty, 43 PhD jattyqtyrýshy retinde shaqyrylǵan. «Aýyldyq jerlerdegi daryndy balalardy erte jastan anyqtaý maq satynda 2-4 synyptar arasynda pəndik olımpıada ótkizildi. Oblys boıynsha 71 oqýshy men 13 muǵalimge 100 myń teńgeden, 4 oblystyq mekeme, 4 aýdan jəne 1 qalaǵa 1 mln teńge kóleminde qoldaý əri yntalandyrý sharasy belgilendi. Jeńimpazdardy daıyndaǵan aýyldyq mektepterdiń muǵalimderin qoldaý úshin «Daryndy aýyl balalaryna – talantty ustaz» nomınasııasynda 1 mln teńge kóleminde qoldaý kórsetildi», deıdi basqarma mamandary. Jalpy alǵanda, óńirde bilim salasy aqsap tur. Júıeli jumys kerek-aq. Sońǵy ýaqytta jemqorlyq məselesi ýshyǵyp, mamandardyń jaýapsyzdyǵy jetisýlyqtardy dúrliktirgen edi. Qaıta es jınaý úshin basqarma qyzmetkerleri barynsha qareket etip jatyr. Qaıta abyroı jınap, salany damytýǵa bar kúsh jigerin salmasa bolmaıdy.