Reseıden «taǵdyr aıdap» kelgen ónim otandyq taýar óndirýshilerdi tyǵyryqqa tireýde. Bıylǵy sáýir-tamyz aralyǵynda arpa, kebek, zyǵyr, kúnbaǵys, jumyrtqa, qant, ósimdik maıy elimizge kóptep aǵylǵan. Oǵan qosa ımport taýarlardyń ortasha ózindik quny da aıtarlyqtaı tómen.
Arzan ımporttyń ulǵaıýyna reseılik taýarlar úshin syrtqy naryqtyń tarylýy men rýbl baǵamynyń teńgege teńgeriminde tómendeýi sebep bolyp otyr. Soǵan saı kórshi eldiń taýarlaryna suranystyń artatyny túsinikti. Salalyq qaýymdastyqtardy alańdatqan bul másele «Amanat» partııasynyń Ekonomıka, kásipkerlik jáne agrarlyq sektordy damytý jónindegi aımaqtyq keńesteriniń keńeıtilgen otyrysynda talqylandy. Partııa hatshysy Eldar Jumaǵazıevtiń aıtýynsha, elimizde azyq-túlik taýarlaryn óndirýge qajetti quramdas bólikter qymbattap barady. Iаǵnı qaryz mólsheriniń, elektr qýatynyń, janar-jaǵarmaıdyń, tuqymnyń, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń quny, jemshóp baǵasy, ósimdikterdi qorǵaý amaldarynyń shyǵyny kórshinikinen áldeqaıda qymbat. Nátıjesinde otandyq óndirýshiler arzan ımporttyń qursaýynda qalyp otyr.
Qazir bul elden taýar, azyq-túlik, onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy shıkizatyn jetkizý úrdisi údep barady. Máselen, Qostanaı oblystyq partııa fılıalynyń ókili Danııar Nurpeıisovtiń aıtýynsha, elimizdegi sút zaýyttary óz kásipkerlerimizdiń ónimin satyp alýdan bas tartyp jatyr. О́ıtkeni reseılik súttiń baǵasy aıtarlyqtaı arzan.
Sút óndirýshilerdiń basyndaǵy jaǵdaı astyq óndirýshilerge de qatysty. «Qazaqstannyń astyq odaǵy» ZTB tóraǵasy Nurlan Ospanov otandyq taýar óndirýshilerdi qorǵaıtyn yqpaldy sharanyń joqtyǵyna qynjylady. «Álemde astyq baǵasy quldyrap ketken jaǵdaıda ózge elderdiń úkimetteri ishki baǵany otandyq astyq óndirýshilerge qolaıly deńgeıde ustap turý úshin ımportty shekteý jóninde shara qabyldaıdy. О́kinishke qaraı, Reseı astyǵy arzan baǵamen ımporttalyp jatyr. Zańsyz jolmen jetkizilip jatqany da bar. Al ony táptishtep qadaǵalap, baqylap jatqan eshkim joq. Sapasy arnaıy saraptamadan ótpegen dándi-daqyldar, túptep kelgende, halyqtyń densaýlyǵyna zııan keltirýi múmkin», deıdi ol.
Bul rette birlestik tóraǵasy Reseıden jetkiziletin jumsaq bıdaıdy júk kóligimen tasymaldaýǵa 10 qazannan bastap shekteý qoıý merzimin uzartýdy, 1 qyrkúıekten bastap jumsaq bıdaı men kúnbaǵys dánin júk kóligimen tasymaldaý arqyly eksporttaýdy toqtatýdy usyndy.
«Elimizdiń soltústik óńirine júk kólikteri arqyly ımporttalǵan astyq keıin vagondarǵa tıelip, ońtústik aımaqtar arqyly ózge elderge eksporttalady. Sondaı-aq 1 qyrkúıekten bastap bıdaı men kúnbaǵys dánin ımporttaýǵa tarıftik emes kvotalar engizý qajet. Kvota kólemi árbir alýshy úshin onyń astyqty óńdeý nemese qus jumyrtqasyn (etin) óndirý jónindegi pasporttyq qýatynyń 30%-ynan aspaıtyn esebinen aıqyndalýǵa tıis. Al aýyl sharýashylyǵy shıkizatynyń qalǵan kólemin ishki naryqtan satyp alýǵa mindetteý kerek», dedi N.Ospanov.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine qarasty Agrarlyq azyq-túlik naryqtary jáne aýyl sharýashylyǵy ónimin qaıta óńdeý departamenti dırektorynyń orynbasary Sháımerden Ahmetovtiń aıtýynsha, ımportqa tyıym salý úshin naqty negizdeme bolý kerek. Bul rette «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Tımýr Jarkenov problemany birlesip sheshýge daıar ekenin jetkizdi. «EAEO kelisimine sáıkes qandaı da bir shekteý sharalaryn qabyldaýǵa tyıym salynǵan. Alaıda dempıng, ıaǵnı taýarlar men qyzmetterdi jasandy tómen baǵamen satý faktileri anyqtalǵan jaǵdaıda, onyń aldyn alýǵa bolady. Kásipkerler palatasynyń bul baǵytta birqatar tájirıbesi bar. Sondyqtan biz bul máseleni kóterip, Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligimen birge ortaq sheshimdi qarastyrýǵa daıynbyz», dedi ol.
Májilis tóraǵasynyń orynbasary, «Amanat» fraksııasynyń múshesi Albert Raý Qazaqstan naryǵyndaǵy qazirgi jaǵdaıǵa atústi qaraýǵa bolmaıtynyn jáne el ekonomıkasyna tıimdi shara qabyldaý qajet ekenin aıtty. «Reseı astyǵynyń elimizge júk kóligimen tasymaldaýyna qatysty shekteý tek zańǵa qaıshy áreketter anyqtalǵannan keıin baryp qoıyldy. Importtalǵan astyqtyń naqty kólemin áli de bilmeımiz. Sondyqtan otandyq astyq óndirýshilerdiń alańdaýyna tolyq negiz bar. Bul – kórshi eldiń dıqandary mol ónimge kenelgen saıyn otandyq sharýalardan uıqy qashady degen sóz. Bul qaýip aldaǵy ýaqytta da seıilmeıdi. Máseleniń mán-jaıyn bárimiz kórip, bilip otyrmyz. Endi az ýaqytta qandaı da bir naqty shara qabyldaý kerek», dedi depýtat.
Beıbereket ımporttan zardap shegip otyrǵan taǵy bir sala – otandyq qaptama óndirisi. «Qazaqstannyń qaptamashylar qaýymdastyǵy» ZTB jáne «Qazaqstannyń qaıtalama shıkizatty qaıta óńdeýshiler qaýymdastyǵy» ZTB dırektory Batyrbek Áýbákirov elimizdegi taýar óndirýshiler otandyq ónimdi qymbatsynyp, Reseıdiń arzan qaptamasyna moıyn burǵanyn aıtyp otyr. «Qalyptasqan jaǵdaıǵa baılanysty ishki naryqty qorǵaý sharalary aýadaı qajet. Azyq-túlik óndiretin elimizdegi iri kompanııalar otandyq qaptamalardan bas tartyp, Reseıdiń ónimine oıysa bastady. Memleket qoldaýyn kórip otyrǵan qazaqstandyq azyq-túlik óndirýshiler qaptamany shetelden satyp alyp, ózge eldiń ekonomıkasyn jarylqap jatqany qanshalyqty ádiletti? Durysynda elimizde óndirilgen taýardyń qaptamasy da otandyq ónim bolýy kerek emes pe? Muny zańmen nemese qandaı da bir quqyqtyq aktilermen bekitý qajet. Bıyl sáýir aıynan beri ımportqa shekteý qoıylmaýy kesirinen otandyq naryqtyń 38%-ynan aıyryldyq», deıdi qaýymdastyq basshysy.
Saýda jáne ıntegrasııa vıse-mınıstri Qaırat Balyqbaev vedomstvo birqatar sertıfıkattaýdy jolǵa qoıǵanyn, sonyń nátıjesinde naryqta «Qazaqstanda jasalǵan» belgisi bar taýarlar paıda bolǵanyn alǵa tartty. «Premer-mınıstrdiń tapsyrmasy boıynsha osy sertıfıkattaýlarǵa balama negizinde Qazaqstanda jasalǵan taýarlardyń reestrin jasaý múmkindigi qarastyrylýda. Iаǵnı otandyq taýar óndirýshiler atalǵan reestrge ótýi úshin koopertıvtik qaǵıdany ustanýǵa tıis bolady. Bul qaǵıdaǵa tek otandyq qaptamalardy paıdalanýdy mindetteý máselesin qarastyrýǵa daıynbyz. Iаǵnı bul máseleni zańǵa ózgerister engizip, tıisti shara qabyldaý arqyly sheshýge bolady», dedi vıse-mınıstr.
«Amanat» partııasy Úkimetpen birge júzege asyryp kele jatqan «Aýyl amanaty», «Jer amanaty» jobalaryna qatysýǵa qyzyǵýshylyq tanytqan turǵyndardyń sany artyp keledi. Aqmola oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Dýlat Serdáliniń aıtýynsha, partııalyq jobaǵa aýyl turǵyndarymen qatar, kent jáne shaǵyn qala turǵyndary da qatysýǵa nıetti. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy Aqmola oblysynda alǵash ret júzege asyrylyp jatyr. Soǵan qaramastan, partııalyq jobaǵa qatysýǵa tilek bildirip otyrǵan aýyl turǵyndarynyń sany az emes. Tipti Krasnoıar, Stepnogor, Qosshy syndy shaǵyn qalalardyń turǵyndary da atalǵan baǵdarlama boıynsha jeńildetilgen nesıe alǵysy keledi. Alaıda joba aýyl turǵyndaryna ǵana arnalǵandyqtan, qalalyq azamattarda ondaı múmkindik bolmaı otyr. Kent turǵyndary da osyndaı halde. Osy máselege nazar aýdarsańyzdar deımiz», dedi ol.
Sondaı-aq jıyn barysynda aýyl sharýashylyǵy salasyn sýbsıdııalaý kezindegi kedergiler, týrızm salasyn damytý, qoǵamdyq kólik júrgizýshileriniń jetispeýshiligi, bıtým tapshylyǵy, gazdandyrý, taǵy basqa túıtkildi máseleler kóterildi. Keńes jumysy munymen támamdalmaıdy. Aldaǵy ýaqytta da ózge óńirlerdiń kásipkerleri qamtylyp, bıznes- qaýymdastyqty tolǵandyrǵan máseleler tyńdalady.