Hostel jataqhanany almastyra ala ma?

Jýyrda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nur­bek josparlanyp otyrǵan tórt jataqhananyń berilmeı qalýy múmkin ekenin aıtqan edi. Iаǵnı 1,4 myń oryndyq tórt nysandy paıdalanýǵa berý merzimi ózgeredi. Qu­rylys jumystarynyń ke­sheýildegenine alańdaý­shylyq bil­dirgen Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov respýblıkalyq shtab otyrysynda bilim alýǵa daıyndyqtyń ornyna jataqhana izdep ábigerge túsetin stýdentterdiń jaǵdaıyn aıtyp, turǵynjaımen qamtamasyz etýden qashqaqtap otyr­ǵan birqatar ýnıversıtet bas­­shysy men osy isti qajetti deńgeı­de baqylaı almaı otyr­ǵan mınıstr­liktiń, jergilikti ákimdikterdiń isin synǵa alǵanyn bilemiz. Onyń aıtýynsha, másele der kezinde sheshilmese, jaǵdaı ýshyǵa bermek.

Sondyqtan josparlanyp otyrǵan 11 myń orynǵa arnal­ǵan 37 nysandy tolyqtaı iske qosý qajet. Ony qatań baqy­laý – aımaqtaǵy ákimderdiń jaýap­ker­shi­liginde.

Al endigi kezekte «Bilim týraly» jańa zańnyń redaksııasyna sáıkes, joǵary oqý orny men kolledjdiń barlyǵy óz stýdentterin jataqhanamen qam­tamasyz etýge tıis. S.Nurbek jo­ǵary oqý oryndary rektor­la­rynyń qatysýymen ótken keńeıtilgen alqa otyrysynda barlyq stýdentti jataq­ha­na­men qamtamasyz etýdiń múm­kin eme­sin alǵa tartty. Mı­­nıstr atap ótkendeı, bul ke­shendi másele. Bul baǵyttaǵy jumys­tar­dy qolǵa alǵan vedomstvo stýdentterge jataqhanadan oryn alýǵa kó­mek­tesetin ahýal­dyq or­ta­lyq­tyń jumysyn bastady. Oǵan +77002551443 nómiri bo­ıynsha ha­barlasýǵa bolady. Call-ortalyq táý­lik boıy jumys isteıdi.

Mınıstr oryn tapshylyǵyna qa­tys­ty problemalardy júıeli sheshý úshin bıyl Almaty men Astanada jataq­hanalar salý bo­ıynsha jobalyq keńseler ashyl­ǵa­nyn eske saldy. О́ıt­keni oryn tapshylyǵynyń 70 pa­ıyzy osy qalalarǵa tıesili.

– Oqý jyly bastalǵansha oqý oryn­darynyń birinshi basshylary jataq­ha­nalardyń sanıtarlyq jáne tehnıkalyq talaptarǵa sáı­kestigine erekshe nazar aýdarýy qajet. Jataqhanalarda oryn jet­pegen stýdentter másele sheshi­min tap­qansha hostelder men qonaq­úı­­lerge ornalastyrylady. Qazirgi tańda máseleni sheshý maqsatynda úsh ba­ǵyt boıynsha jumystar atqarylyp ja­tyr. Birinshisi – qurylys baǵyty. Stýdentter úıin salý úshin sýbsıdııalyq normatıvter ózger­tilip, jekemenshik qurylys kompanııalarymen belsendi túr­­de jumys júrgiziledi. Ekin­shi baǵyt – hosteldermen, qonaqúılermen arnaıy ke­lisimshartqa otyrý. Búginde Almaty qalasynda 60-qa jýyq hos­tel­men kelisimshartqa qol qoıyldy. Úshinshi baǵyt boıynsha ár ýnıversıtette ahýaldyq ortalyq qurylyp, bel­sen­di jumys júrgizilý ústinde, – dedi S.Nurbek.

Qazirgi kezde Almatydaǵy jo­ǵary oqý oryndary stýdent­teri úshin jataq­ha­nalardyń je­tis­peýshiligi jeke hos­telder ese­binen sheshilip jatyr. Ýnı­­ver­sıtetter 60-qa jýyq ǵıma­rat ıe­le­rimen kelisimshart ja­sap, bir stýdent úshin aıy­na 30-50 myń teńgege deıin turý aqysy belgilendi. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Jo­ǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim komıteti tóraǵa­synyń orynbasary Aqerke Aby­laıhannyń aı­týynsha, hos­teldermen kelisimsharttar jasaý isi jal­ǵasady. Qazirgi kezde jumys toby Hostelder qaýymdastyǵy bas­shy­ly­ǵymen kezdesip, stýdentter or­na­lasqan mekenjaılardaǵy ahýaldy saraptaý ústinde.

– Hosteldermen kelisim­shart­ta sa­nı­­tar­lyq normalar, stý­dentterdiń jáne de órt qaýip­siz­diginiń saqtalýyna qa­tysty talaptar qamtylǵan. Bul is-sha­ra­lar óz kezeginde bıznestiń áleýmettik ja­ýapkershiligin kú­sheı­tip, qoǵam ómi­ri­ne belsene aralasýǵa yqpal etedi. Elimiz boıynsha jataqhanaǵa muq­tajdar sany byltyr 84 myńdy qurasa, bıyl 70 myńǵa jýyqtap otyr. Qazirgi kezde res­pýblıkada 20 myńǵa jýyq, al Almaty qalasy boıynsha 10 myń stýdent hos­telderge ornalastyryldy. Hos­tel­derdegi tamaqtaný oryndaryna da baqylaý jalǵasý ústinde. Aldaǵy ýa­qytta oqý zaldaryn ashý máselesi júı­e­le­netin bolady. Bul kelisimsharttar ýnıversıtetter úshin ǵana emes, hos­tel ıeleri úshin de tıimdi. О́ıt­keni Almaty sııaqty iri qala úshin aıyna 30 myń teńge tıim­siz bolǵanymen, on aı oqý merzimi boıy stýdentterdiń tu­raqty aqy tólep otyrýy baǵa saıasatyna da oń áserin tıgizbek. Sonymen qatar qaladaǵy hos­telder tizimi jasalyp, sıfrlanyp jatyr. Stýdentterdi ornalastyrýda hostelder men oqý orny arasyndaǵy araqashyqtyq, qoǵamdyq kólikterdiń tu­raqty qatynaýy eskerildi. Bir hostelge 50-100 stýdentke deıin ornalasa alady, – dedi A.Abylaıhan.

Joǵary oqý oryndarynyń basshy­lyǵy aldaǵy ýaqytta da hosteldermen yntymaqtastyqty nyǵaıta túsýdi kózdep otyr. Al kelisimshartty buzǵan hos­tel­der qara tizimge enedi. A.Aby­laı­han atap ótkendeı, tıisti mınıstrlik barlyq aqparatty ashyq jarııalaýǵa múddeli. О́ıt­keni qazir týyndap otyrǵan ja­taqhana tapshylyǵynyń bir sebebi – eldegi demografııalyq, geosaıası jaǵdaı­larmen de baılanysty. Sondyqtan jataqhana máselesin 2025 jylǵa qaraı sheshý josparda tur. Búginde respýblıka boıynsha ja­taq­hanalarda 104 myń oryn bolsa, onyń 37 myńy Almaty qalasynda ornalasqan. Bıyl Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti Logıstıka jáne kólik akademııasy jataq­ha­nasynan 666 oryn alyp otyr. Osy úsh jylda ulttyq ýnıversıtetke 12 myń oryn, al Qa­zaq-brıtan tehnıkalyq ýnı­ver­sıteti stýdentteri úshin bıyl jeltoqsanda 980 oryn beriledi. Sonymen qatar osy jyly qyr­kúıek aıynda Almatyda 1 570 orynǵa arnalǵan 4 ǵımarat jón­deýden ótip, 1 jataqhana qu­ry­lysy aıaqtalady. Al jyl­dyń sońyna deıin 2 076 oryndyq 4 nysan paıdalanýǵa beriledi.

Bıyl joǵary oqý oryndaryna 88 myń grant bólingeni belgili. Desek te, qazirgi kezde respýblıkadaǵy oqý oryndaryna aqyly oqýǵa qujattar áli qabyldanyp jatyr. Sondyqtan oqýǵa qabyldanǵan stýdentterdiń naqty sany tamyz aıynyń sońyna qaraı naqtylanady. Qazirgi kezde barlyq ýnıversıtettiń bazasynda ahýaldyq ortalyqtar jumys istep tur. О́ńirlerden kelgen stýdentter táýliktiń qaı mezgilinde bolsyn osy ortalyqqa habarlasyp, jataqhana máselesin sheshe alady. Mınıstr­lik óki­li­niń aıtýynsha, jataqhana alýda birinshi kezekte birinshi kýrs stýdentterine basymdyq beriledi. Sonymen qatar áleý­mettik qorǵalmaǵan toptar qam­tylady. Búginde joǵary oqý oryndarynda osy sanattar bo­­­ıynsha stýdentter sany 4 541-di quraıdy. Joǵary oqý oryn­da­rynyń jataqhanalarynda turý­dyń ortasha quny aıyna 10 myń teńgeni, ıaǵnı jylyna 29 aılyq eseptik kórsetkishti quraıtyn bolsa, atalǵan sanat­taǵy stýdentter úshin tólem bıýd­jetten sýbsıdııa esebinen óteledi.

– Memlekettik baǵdarla­ma­­lar­dyń deni tıimsiz jumys isteıdi. Jataqhanalar salýǵa ın­vestor tartý máselesine de jete kóńil bólinbeı otyr. Bir ǵana jataqhana salý úshin mıl­lıardtaǵan qarajat qajet. Ká­sip­ker úshin basty másele – paıda tabý bolsa, qurylysqa sal­ǵan qarajatty qaıtarý mer­zimi de qolaısyz. Sýbsıdııa kólemi de az mólsherde. Jer joǵary oqý ornynyń menshigi bolyp esepteledi ári jataqhana salý áleýmettik bıznes bolǵandyqtan, kásipker odan paıda taba almaıtyny anyq. Sondyqtan ın­ves­tor úshin qarajatty qaı­tarý merzimin jedeldetip, memlekettik sýbsııadııalaý ja­ǵyn qaıta qarastyrǵan jón. Stýdentterge jaǵdaı jasaý úshin megapolıs ákimshiligi je­ke­menshik áriptestikke qaty­sa­tyn ınvestorlardyń jaǵ­daıyn jasap, joǵary oqý oryndary basshylarymen tikeleı jumys isteýi kerek. Osyǵan oraı negizgi sebepterdi naqtylap, ony sheshýdiń tetikterin jekelegen tarmaqtardy jetildirgen jón. Eger ınvestorsyz jumys isteý qajet bolsa, onda joǵary oqý oryndaryna arnaıy qara­jat qarastyryp, sondaı-aq ekinshi deńgeıli bankterden jeńil­de­tilgen nesıe berý jaǵyna da kóńil bólý kerek, – deıdi ekonomıst Maqsat Seráli.

Onyń aıtýynsha, bul jerde eskeretin basty másele – qu­rylys kompanııa­l­a­rynyń ımıdji. Jo­ǵaryda atalǵan jataq­­hana qu­ry­lystarynyń der ke­zin­de aıaq­tal­maı qalýyna qurylys kompanııalaryna qatys­ty sebepter de áser etýi múmkin. Sebe­bi bıýdjet sýbsıdııasy az bolǵandyqtan, bul iske barýǵa iri qurylys kompanııalary yqy­las­syz. Al memlekettik satyp alýǵa qatysatyn kompanııa­lar na­ryqta belgisiz ári bıýdjet qar­­jysymen ǵana jumys istep otyrýy múmkin. Sondyqtan nor­matıvtik talaptarǵa jaýap bere alatyn ári sapaly ǵımarat­tardy óz qarjysy esebinen salatyn iri ın­vestor kompanııalardy tartý mańyzdy.

«Osy oraıda memleketten grant alatyn joǵary oqý orny ak­sıonerleriniń de tabys taýyp otyrǵanyna nazar aýdarý qajet. Joǵary oqý oryndarynda aqyly bólimderdegi oqý aqysy da tómen deı almaımyz. Olar da mesenat retinde jataqhana salýǵa múddeli bolýy qajet. Ol úshin mınıstrlik batyl qadamdarǵa baryp, joǵary oqý oryndarymen jumysty kúsheıtip, stý­dent­terdiń belgili bir bóligin ja­taqhanamen qamtý máselesine basty nazar aýdarǵany jón. Al jekemenshik oqý oryndary úshin memlekettik lısenzııa alý barysynda stýdentterdi elý paıyz jataqhanamen qamtamasyz etý týraly tarmaq engizý qajet», deıdi ol.

Iri qalalarǵa degen suranys artqan saıyn, onda ómir súrý de qymbat­taı­dy. M.Seráli atap ótkendeı, stýdent­ter­diń qalaǵa qaraı kóptep aǵylýy eko­no­mı­kalyq ahýalǵa, turǵyn úı nary­ǵyna yqpal etetini sózsiz. Suranys artqan saıyn páteraqy baǵasy da sharyqtaıdy. «Páter baǵasynyń ósýi qaladaǵy ju­mys­shylardyń, jas otbasylardyń qal­­tasyna edáýir salmaq túsire­di. Sal­darynan turǵyn úı nary­ǵyn­daǵy ózge de oıynshylar baǵany kótere bastaıdy. Al jataqhana máselesin hostelder, tipten qonaqúılerge ornalastyrý arqyly sheshý bilim izdenýshige jasalǵan qııa­nat. Mundaı ǵımarattarda bilim alý­ǵa qolaıly jaǵdaı qaras­ty­rylmaǵan. Munyń syrtynda stýdenttiń qaýipsizdigi taǵy bar. Hostel ıesi úshin tıimdi bol­ǵanymen, stýdent óz-ózin stýdent retinde sezinbeýi de múmkin. Muny ýaqytsha tetik deı turǵanmen, onyń bolashaqtaǵy sebep-sal­daryn da joqqa shyǵara almaımyz», deıdi ekonomıst.

Bıznes-sarapshy Aqnur Búbe­qu­lo­­va­nyń aıtýynsha, 2030 jylǵa qaraı Almaty aglomerasııasy 5 mıl­lıonǵa jýyqtaıdy. Sáı­kesinshe, stýdentter sany da artady. Alaıda azyq-túlik, basqa da taýarlardyń qymbatshylyǵyn eskeretin bolsaq, qazirgi kezde belgilengen jataqhana quny stý­dent­tiń qaltasyna salmaq salyp otyr. Qala­lyq jerde turý úshin stýdent qo­sym­sha tabys tabýǵa májbúr. Al onyń bilim sapasyna da, bolashaq mamannyń den­saýlyǵyna da keri áseri bar ekenin de umyt­paýymyz kerek. Sondyqtan qolaıly ke­ńistik qalyptastyrý úshin seriktes qa­la­­lardy damytý máselesine de kóńil bólý qajet.

– Almaty qalasyna jaqyn or­na­lasqan Talǵar, Esik, Qas­keleń, Shelek sııaqty orta­lyq­­tardan jyldam qatynaı­tyn kólikterdi damytý, joldardy jaqsartý da qalaǵa túsetin sal­­maqty jeńildetedi. Qalaǵa jetý ýaqyty qysqaratyn bolsa, stýdentterdiń kópshiligi 100-200 sha­qy­rym qashyqtyqtan qatynap oqıtyn bolady. Búginde ozyq elder tájirıbesinde jemi­sin berip otyrǵan joba kóp. Jataq­ha­nalardyń zamanaýı úlgide salynýy, stýdent sura­ny­syn óteýi de bilim sapasyna oń yqpalyn tıgizedi. Tipten, psıholog maman­dar­dyń pikirinshe, elıtaly korpýstarda turatyn stýdentter bolashaqta beldi kom­panııalarǵa jumysqa ornalasyp, bıznes salasyna da jyldam beıimdelip ketedi. Son­dyq­tan kóptegen sheteldik oqý oryndarynyń stýdentterdiń jataqhanada turýyna múd­deli bolyp, soǵan saı qatań talaptar qo­ıyp otyrǵanyn da qaperge alǵan jón. О́z elinde jaǵdaı jasalmaıtyn bolsa, bilikti mamandardyń shetelderge ketip qalýyna da tos­qaýyl qoıa almaımyz. Eń bas­tysy, stýdenttiń baspana máse­lesin sheshýge kóńil bólý ýnı­versıtet basshylarynyń jaýap­­kershiliginde bolýy kerek, – deıdi sarapshy.

Al keıbir elder tájirıbesinde stý­­dent­ter jataqhanalaryn sa­lý­­da jeke seriktes kompanııa­lar arnaıy mar­ke­tıngtik taldaý júrgizip, kommersııalan­dy­rý maqsatynda jobalaý kezinde qo­­sym­sha qabattar salady. My­saly, jataq­hanalarda kitap dú­ken­deri, kir jýatyn oryndar, shaǵyn jáne sýpermarketter, kıim býtıkteri, sportzaldary, kosme­tı­kalyq salondar, kınoteatrlar jáne taǵy basqa nysandar stýdentter tarapynan úlken suranysqa ıe. Munyń ınves­tor úshin paıdasy bar ekenin eskersek, bıýdjet qarjysyna salmaq túsirmeı, daıyn ǵımarattardy jataqhana úlgisine beıimdeýdi tájirıbesinde utymdy paıdalanatyn elder de bar eken.

Mamandar aıtsa aıtqandaı, bir ǵana jataq­hana túıtkiliniń astarynda eldik hám geosaıası másele qylań bere­di. Stý­­dentterdi jataqhanamen der ke­­zin­de qamtamasyz etý sapaly bilimdi ǵana qamtamasyz etip qoımaı, qaýipsiz orta, alań­syz otbasy, salamatty maman tár­bıesi sııaqty qoǵam turaqtylyǵyna negiz­delgen qundylyqtardyń beriktigin qam­tamasyz etse kerek.