Bilim salasyndaǵy túıtkil

Biraq mundaı jaıtty pán muǵalimderi de, tipti dırektorlar da ashyp aıtpaıdy. Sol sebepten bilim ordalaryndaǵy kókeı­kesti túıin áli kúnge tarqatylmaı keledi. Atyraý oblystyq bilim salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý departamentiniń basshysy Berdibek Taıshevtiń aıtýynsha, 200 mekteptiń jańa oqý jylyna daıyndyǵyna baılanysty monıtorıng júrgizilgen. Monıtorıng qorytyndysymen birneshe kemshilik anyqtalyp otyr.

Birinshiden, óńirdegi 24 mektepte sport zaly joq. Al 44 bilim ordasyndaǵy sport zaly sporttyq qural-jabdyqtarmen tolyq qamtylmaǵan. Atyraý qalasyndaǵy – 16, Mahambet aýdanyndaǵy – 7, Qurmanǵazy aýdanynda 6 bilim ordasynda sport zaldarynyń jabdyqtalý deńgeıi talapqa saı bolmaı shyqqan.

Ekinshiden, 13 mektepte áli kúnge ashana joq. Osy kezge deıin oqýshylar býfetten ǵana tamaqtanyp kelgen. Mundaı mektepterdiń toǵyzy Atyraý qalasynda ornalassa, Qyzylqoǵa aýdanynda úsheýi, Mahambet aýdanynda bireýi bar. Bul árıne Memleket basshysynyń basta­­ýysh synyp oqýshylaryn ystyq tamaqpen qamtý jónindegi tapsyrmasyn oryndaýǵa keri áser eteri daý týǵyzbaıdy.

Úshinshiden, bilim ordalaryn keshendi qaýipsizdik júıesimen qamtýǵa qatysty túıini tarqatylmaı otyrǵan jaıttar bar. Máselen, 123 mektepte mamandandyrylǵan kúzet qyzmeti engizilgen. Al 169 mektepte kirýdi baqylaıtyn týrnıket bar. Polısııa pýltine qosylatyn dabyl túımesi 189 bilim ordasynda ornatylǵan. Biraq segiz bilim berý nysanyndaǵy beınebaqylaý júıesi standartqa sáıkes bolmaı tur. Munda jazbany saqtaý merzimine qatys­ty­ talap oryndalmaıdy. Sondaı-aq bes mekteptegi beınebaqylaý júıesi nysan­nyń perımetrin tolyq qamtı almaıdy.

Tórtinshiden, mektepterdi ınter­ak­tıvti taqtamen, robottehnıka kabı­ne­ti­men jabdyqtaýda da kemshilik bar. Tek­se­rý kezinde 57 mekteptegi ınter­aktıv­ti­ taqtalardyń 50 paıyzdan astamy­ eskir­ge­ni anyqtalypty. Sol sebepti ınter­aktıvti taqtalar jumys istemeıdi. Al 90 mektepte ǵana robottehnıka kabı­ne­ti bar. Bul – barlyq mekteptiń 45 paıyzy.

Fızıka páni boıynsha jańa úlgi­de­gi kabınetpen 152 (76%) mektep qam­ty­lypty. Bilim ordalarynyń 132-si (66%) hımııa kabınetimen, 144-i (72%) bıologııa pánine arnalǵan kabınetpen jabdyqtalǵan. Sondaı-aq ınternet jyldamdyǵynyń ózektiligi joıylar emes. Qazir 112 (56%) oqý ordasynda ınternettiń jyldamdyǵy sekýndyna 10-20 Mbıt jáne odan joǵary bolyp tur.

Besinshiden, keıbir mektepter qyrkúıekte oqýshylardy qabyldaı almaıdy. О́ıtkeni departament bas­shysynyń deregine qaraǵanda, 8 mektepte kúrdeli jóndeý jumysy júrip jatyr. Onyń beseýi Atyraý qalasynda, al ekeýi Isataı aýdanynda ornalasqan.

– Jóndeý jumystaryn júrgizý úshin jasalǵan shart bar. Sol shartqa sáıkes kúrdeli jóndeý jumysynyń merzimi 6 aıǵa deıin sozylady. Osy jyldyń 1 qyrkúıegine deıin eki bilim berý nysa­nyn­daǵy jóndeýdi aıaqtaý josparlanyp otyr. Al 6 mekteptegi kúrdeli jón­deý jyl sońyna deıin jalǵasady. Son­dyq­tan­ atalǵan mektepterdiń oqýshylaryn ýaqytsha oqytatyn oryndardy anyqtaý qolǵa alyndy, – deıdi B.Taıshev.

Atyraý qalalyq bilim bólimi bas­­shysynyń orynbasary Erlan Bal­mu­hanovtyń aıtýynsha, 5 mekteptegi jón­deý­ jumystary shilde aıynda bastalǵan. Bul – №19, 22, 27, 31 jáne 13-mektep.

– Shartqa sáıkes jóndeý jumys­tarynyń merzimi 3,5 aıdan 6 aıǵa deıingi aralyqta júrgizilýge tıis. Máselen, №22, 31 jáne 13 mektepterdegi jumystardy 1 qyrkúıekke deıin aıaqtaýǵa múmkindik bar. Al №19 jáne 27 mektepti jón­deý­ kezinde jasalatyn jumystyń aýqy­my úlken. Sol sebepti bul bilim orda­la­rynyń oqýshylaryn ózge mektepterde ýaqytsha oqytý máselesi qaralyp otyr, – dep habarlady E.Balmuhanov.

Jańa oqý jylynda oqýshylardy qabyldaı almaıtyn bilim ordasynyń biri – Atyraý qalasyndaǵy №30 mektep-gımnazııasy. Onyń ǵımaraty 2002 jyly paıdalanýǵa berilgen. Ǵımarattyń shatyrynan 2007 jyldan beri sý aǵady. Mundaı jaǵdaı bıylǵy aqpanda taǵy qaıtalandy. Mektepte 54 kabınet bar. Bul joly shatyrdan aqqan sýdan 40 kabınet jaramsyz bolyp qalǵan.

Oblys ákiminiń orynbasary Jasulan Bısembıevtiń aıtýynsha, sol sebepti qys ortasynda bilim ordasyndaǵy 2 075 oqýshynyń bári onlaın formatta oqýǵa jiberildi. Qazir mekteptiń ǵımaratyn kúrdeli jóndeýdiń jobasy bar. Birinshi kezekte shatyrǵa kúrdeli jóndeý júrgizý qajet. Shatyrdyń qurylymyn ózgertý jóninde joba qarastyrylǵan.

Mektep-gımnazııanyń kabınetteri búlingen soń oqýshylardy sabaqtan qal­dyrmaý úshin birneshe nusqa qaras­ty­ryl­ǵan. Keıbir ata-analar oqýshylardy qa­shyqtan oqytýdy saqtaý qajettigi týraly usynys bildirse, bir toby mundaı ádis­ke qarsy bolǵan. Degenmen barlyq usy­nys eskerilip, oqý jylynyń sońyna deıin bastaýyshtaǵy synyptardyń oqý­shy­laryn túgeldeı onlaın formatta oqý­ǵa jiberý týraly sheshim qabyldanǵan edi. Al 5-11-synyptardyń oqýshylaryn mek­tep-gımnazııaǵa jaqyn ornalasqan eki kol­ledjdiń bos kabınetterinde oqytý uıym­dastyryldy.

– Qazir atalǵan mektep-gımnazııa­ ǵı­ma­ratynda júrgiziletin jóndeý ju­mys­ta­rynyń jobasy ázirlenip, mem­lekettik sarap­tamaǵa berildi. Jóndeýdi kelesi oqý jylyna deıin aıaqtaý kózdelgen. Sol sebepti bıylǵy kúzde jóndeý ju­mystaryn bas­taý­dy josparlap otyrmyz. Jóndeý kezinde bastaýysh synyp oqý­shylary qyzdarǵa arnalǵan túrik lıseıiniń, 5-11 synyp oqýshylary eki kol­ledjdiń ǵımaratynda oqıdy. Bul oqý oryndaryndaǵy kabınetter daıyn­da­lyp, ınteraktıvti taqtalar men oqý úderisine qajetti barlyq jabdyq orna­tylyp jatyr, – dep málim etti E.Balmuhanov.

Altynshydan, bilim salasyndaǵy kadr tapshylyǵy áli tolyq sheshimin tap­qan joq. Qazir 600-den astam muǵalim jetis­peıdi. Ásirese matematıka, tarıh pánderinen beretin jáne bastaýysh synyp­tarǵa muǵalimder qajet. Atyraý qala­lyq bilim bólimi basshysynyń qar­jy­ jáne ekonomıka jónindegi orynba­sa­ry E.Balmuhanovtyń aıtýynsha, orys synyptaryna dáris beretin 400 muǵa­lim­niń jetispeýshiligi baıqalyp otyr.

– Qazaq synyptaryna matematıka páninen sabaq beretin 30, orys synyptaryna 45 muǵalim jetispeıdi. Al tarıh páninen dáris júrgizetin 25 muǵalimniń tapshylyǵy bar. Bilim ordalarynda psıhologterdiń orny bos tur. Mektepterdegi kadr tapshylyǵynyń basty sebebi – jalaqynyń azdyǵy. Jumysqa ornalasý úshin kóptegen qıyn­­dyqqa tap bolady. Muǵalim bolý úshin dıplommen birge tıisti portfolıo qajet. Komıssııa biliktilik sáıkestigin tekseredi. Sodan keıin test tapsyrýy kerek. Kópshiligi sol synaqtan óte almaıdy. Eger testti oıdaǵydaı tapsyrsa, balalarmen jumys isteýine baılanysty jeke qasıeti tekseriledi, – deıdi E.Balmuhanov.

Jaqynda Atyraý qalasyndaǵy №3 mektep-gımnazııasynda 40 muǵalimniń jumys orny bos turǵanyn habarlady. Sol sebepti bilim ordasynyń ákimshiligi bos jumys oryndaryna konkýrs jarııa­lady. Munda turaqty jumys isteıtin pán muǵalimderdiń qajettigi týyndap otyr. «Atyraý qalasyndaǵy jalpy bilim beretin №3 mektep-gımnazııasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2020 jylǵy 21 aqpandaǵy №57 buıryǵymen bekitilgen memlekettik bilim berý uıymdarynyń birinshi basshylary men pedagogterin laýazymǵa taǵaıyndaý, laýazymnan bosatý qaǵıdalary negizinde bos oryndarǵa pedagog qyzmetkerlerdi taǵaıyndaý úshin konkýrs jarııalaıdy. Konkýrs qujattary 14-22 tamyz aralyǵynda qabyldanady» delingen bilim ordasynyń habarlandyrýynda.

Máselen, oqýshylarǵa ınformatıka pániniń qyr-syryna baýlıtyn 3, bas­taýysh synyptarǵa 7 muǵalim kerek. Matematıka, orys tili men ádebıeti, tarıh pánderiniń árqaısysyna 4 muǵalimnen qajet. Qazaq tili men ádebıeti pánderinen dáris beretin 2, oqýshylardy kórkem eńbekke baýlıtyn 4 muǵalimniń orny bos tur. Hımııa, fızıka, geografııa pánderiniń árqaısysy úshin bir-bir pedagog jumysqa shaqyrylyp otyr. Sondaı-aq bir-birden sport nusqaýshysy men sheberhana meńgerýshisi, pedagog-uıymdastyrýshy, hımııa, bıologııa, fızıka jáne ınformatıka pánderi úshin 4 zerthanashy kerek. Mektep dırektoryna eki orynbasar qajet. Orynbasardyń birine oqý isi, al ekinshisine tárbıe isi jónindegi mindet júkteledi.

Bıylǵy aqpan aıynda óńirdegi jalpy orta bilim beretin 31 mektepte dırektordyń orny bos turdy. Sol sebepti Atyraý qalasynda 9, Jylyoı aýdanynda 1, Isataıda – 6, Mahambette – 4, Qyzylqoǵada – 1, Qurmanǵazy aýdanynda 7 bilim ordasy basshylarynyń bos ornyna konkýrs jarııalanǵan edi. Al qazir oblys ákiminiń orynbasary J.Bısembıevtiń deregine súıensek, Atyraý qalasyndaǵy 13 mektepte dırektordyń bos laýazymdyq ornyna taǵy da konkýrs jarııalanyp otyr.

Atyraý oblysy