Qolaıly ınfraqurylym, jaıly shahar

Bas josparǵa sáıkes qazirdiń ózinde  Astanada júıesiz salynyp jatqan ny­san­­dar qurylysyn retke keltirý ju­my­sy bastalyp ketti. Talapqa saı kel­me­geni úshin 83 nysan­nyń qurylysy toqtatyldy. Sonymen qatar jańa syn-qaterlerdi eskere otyryp, elordada ınjenerlik-kommýnıkasııalyq jáne áleý­mettik ınfraqurylymdy damytý boıynsha júıeli sharalar qabyldanyp jatyr.

Astana halqynyń sany tez ósip, 1,5 mln-ǵa jetkenimen, sonyń áserinen kóshede týyndaǵan keptelisti túıini tar­qamaıtyn túıtkil deýge kelmes. О́ıt­keni qalada kez kelgen núktege 30 mınýtta jetýge bolady. Áýelgi jospar bo­ıynsha bas shahar Esildiń jaǵasyn boılaı qonyp, sonyń negizinde damyp keledi. Soǵan sáıkes Esildiń ústindegi kópirlerdiń keptelisti retteýdegi róli mańyzdy. Máselen, byltyr ǵana Uly dala kóshesiniń jalǵasy retinde paıdalanýǵa berilgen kópir orta­lyq kóshelerge túsetin qanshama júkti je­ńildetti. Sol sııaqty Táýelsizdik dańǵy­lyn Esil ústinde uzar­tatyn kópir jyl sońyna deıin iske qo­sylyp, kólik aǵynyn ájeptáýir azaıt­paq. Sonymen qatar elorda ákim­digi aldaǵy jyly Esildiń joǵarǵy aǵysy, Turan dańǵyly mańynda da eki kópirdiń qurylysyn bastamaq nıette. Osylaısha, Esildiń arǵy jaǵy men bergi jaǵyn qalanyń ár tusynan jalǵaý arqyly keptelis deıtin kúrmeý tarqatylmaq.

Buǵan qosa keptelis máselesin retteýde Sergek baǵdarlamalyq kesheni tıimdi bolyp otyrǵanyn atap ótken jón. Ortalyq basqarý júıesine qosylǵan beınekameralar júrgizýshilerdi tártipke shaqyryp qana qoımaı, keptelis baǵyt­taryn anyqtap, ony dereý sheshýge septigin tıgizip jatyr.

Qala halqy sanynyń ósýin nazarǵa ala otyryp, qyzmet kórsetý sapasyn jaq­sartý maqsatynda bıyl 400 avtobýs qo­ǵamdyq kólik qataryn tolyqtyrmaq. Buǵan qosa marshrýttar sany artyp, 31 tamyzdan bastap №49 jáne №57 eki jańa baǵdar iske qosylady dep josparlanyp otyr. №49 baǵdar Mamandandyrylǵan HQO-ny Bas meshitpen baılanystyrady. Bul «Kóktal-1» – «Kóktal-2» turǵyn alaptary jáne «Kóktal» parkiniń «Jaǵalaý» turǵyn alabymen kólik baılanysyn júzege asyryp, Sh.Aıtmatov, Syǵanaq jáne Bas meshit kóshelerine kóliktik qyzmet kórsetýdi jaqsartady. Al №57 baǵdar «Nurly jol» temirjol vokzaly men Qazybek bı kóshesin biriktiredi. Bul baǵytty iske qosý Tóle bı kóshesinde qyzmet kórsetýge, Syǵanaq, Saraıshyq, A.Baıtursynuly kóshelerinde kólik qatynasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi.

Kóshe qozǵalysyn retteý máselesi sóz bolǵanda 10 jyldan beri jyry bitpeı, ábden mazany qashyryp, bas­ty qatyrǵan LRT qurylysyn aıtpaı ketý múmkin emes. Tabanǵa qadalǵan tikendeı qala tirshiligine jaısyzdyq týdyrǵan bul tireýishterdi tegistep tas­taıyn deseń, qyp-qyzyl shyǵyn, al qurylysty jalǵastyraıyn deseń, taǵy da qomaqty qarjy qajet. Ne istemek kerek? Bul máseleni sheshýde birinshi kezekte turǵyndardyń múd­desi eskerilýi kerek-aq. Qaı sheshim azamat­tar­dyń múddesine sáıkes kelgen bolsa, sol sheshim durys bolmaq. Osy turǵydan kelgende, eger 10 jyldan keıin qala halqy 2,5 mln adam bolatyn bolsa, balamaly qoǵamdyq transporttyń bolýy shart. Onsyz da qalada tramvaı, trolleıbýs joq. Turǵyndar tek avtobýstarmen qatynaıdy. Taksımen júretinder qan­shama? Bunyń ózi qaladaǵy kólik keptelisine qosymsha qysym ekeni anyq. Osy rette ózin-ózi aqtamasa da, halyqqa tıgizer paıdasy mańyzdy LRT jobasynyń jalǵastyrǵan jón. Biraq aldaǵy ýaqytta LRT-nyń kelesi damý satysy halyqtyń keń talqysynan ótýi qajet. О́z kezeginde qala basshylyǵy búginde LRT qurylysyn qaıta jalǵap, údere jumysqa kirisip ketti. Jospar boıynsha 2025 jyly alǵashqy jolaýshylar Astananyń jerústi metrosymen qatynaıdy.

Qalanyń qurylys josparyna sáıkes barlyq qoǵamdyq ǵımarat mańyndaǵy tu­raqtardyń kólemi bekitiledi. Qurylys nor­malarynda bekitilgen kólemdegi avto­turaǵy joq qoǵamdyq nysandar qol­danysqa berilmeıdi.

Elordada áleýmettik nysandardyń da qurylysy qarqyndy júrgizilip jatyr. Máselen, qazirgi ýaqytta 14 mek­tep­tiń qurylysy júrgizilip, onyń 11-i jańa oqý jyly ishinde ashylmaq. Memleket basshy­synyń tapsyrmasy boıynsha Astanada aldaǵy eki jylda «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda 24 mektep saly­nady. Munyń barlyǵy 90 myńǵa jýyq oqýshy ornyn (2 aýysymdy) qamtýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq osy jazda jańa Oqýshylar saraıy da esigin aıqara ashpaq. Turan dańǵylynda ornalasqan 5 qabatty ǵımarat jeke ınvestısııalar esebinen salynyp, 1 qyrkúıekte ashylady. Buǵan qosa 3 jyl ishinde 15 Oqýshylar saraıyn salý josparda tur.

Elordany kórkeıtý maqsatynda qa­la­nyń barlyq aýdanynda aýlalar men qoǵam­dyq keńistikterdi abattandyrý jumysy júrip jatyr. Bıyl 150-den asa aýla men qoǵamdyq keńistik (saıabaq­tar, gúlzarlar, jelekjoldar) abattan­dy­ryl­maq. Ákimdik abattandyrýmen qatar kógaldandyrý máse­lesine de erekshe nazar aýdaryp otyr. Bıyl qalada bir mıllıon jasyl jelek (aǵashtar, butalar, kóshetter, t.b.) otyrǵyzý josparlanǵan. Onyń 500 myńy  qalanyń jasyl beldeýi aýmaǵynda.

Qalany gazdandyrý jumystary da jalǵasyp jatyr. Búgingi tańda 10 tur­ǵyn alaby jáne 3 shaǵyn aýdan gazǵa qo­syldy. 650 shaqyrym gazben qamtý jelisi salyndy. 200 myńǵa jýyq adam gazǵa qol jetkizdi. 17 áleýmettik nysan gazǵa qosylǵan. Bıyl aýdandyq «Turan», «Telman» qazandyqtary men «Ilınka», «Telman», «Prı­gorod­nyı», «Semeınyı poselke», «О́ndiris» temir­jol vokzalyna gaz qubyrlaryn tartý jumystary jalǵasyp jatyr. Tutastaı al­ǵan­da turǵyn úı aýmaqtaryn gazdandyrý jáne energııa kózderin gazǵa kóshirý atmosferaǵa shyǵyndardy jylyna 40 myń tonnaǵa qysqartýǵa, sondaı-aq gaz ballondaryn paıdalanýmen baılanysty tótenshe jaǵdaılardy barynsha azaıtýǵa múmkindik beredi. Buǵan qosa qalanyń tirshiligi turalamaýy úshin «Turan» jáne «Ońtústik-Shyǵys» gaz jylý stansalary jáne JEO-3 nysanynyń qurylysy júrgizilip jatyr.

Osyndaı qarqyndy jumystarmen qala ınfraqurylymy jetile túsip, turǵyndardyń jaıly ómir súrýine qyz­met ete bermek. As­ta­nany damytý baǵytyndaǵy tyń ári tıimdi she­shimder – qolaıly qala qalyp­tasty­rý­daǵy mańyzdy qadam ǵana emes, elimizdiń basqa óńirlerine de úlgi. Bul rette Prezıdenttiń qadaǵalaýymen qaı­ta jasaqtalyp jatqan Bas jospar elor­danyń bet-bederin odan saıyn aıshyqtap, bedelin asqaqtata túsedi.