Búginde adam aqyl-oıynyń kompıýterlik balamasy sanalatyn jasandy ıntellekt týraly qoǵamda túrli pikir bar. Biri onyń paıdasy zor dese, endi biri jumys kúshiniń azaıýyna ákeledi dep qorqady. Al shyn máninde biz kóp estigenimizben, syryn túsinip úlgermegen tanymal tehnologııanyń artyqshylyǵy men kemshiligi nede?
Jasandy ıntellekt – álemdik tehnologııadan bólek, kúndelikti ómirimizge de tyń serpilis ákeletin baǵyt. Osydan jıyrma jyldaı ýaqyt buryn adamzatqa tańdanys týdyrǵan qurylǵy smartfondar bolsa, búginde onyń ornyn ózdiginen jumys isteıtin apparattar basty. Budan bólek, adamnyń eńbek kúshin talap etetin jumystar da robottardyń menshigine ótip jatyr. Máselen, úıge kirgende áýeli shamdardy jaǵý, terezelerdi ashý, taǵam ázirleý sekildi jumystardy qazirgi tańda «aqyldy úıler» rettep otyr. Onyń kómegimen turmysyńyzdy edáýir jeńildetip, elektr energııasyn da únemdeısiz. Iаǵnı tańerteń uıqydan oıatý, úıdi jınaý, kerek deseńiz qujatty toltyryp berý tehnologııalardyń jetilgenin ańǵartady. Bul tek basy ǵana. Jasandy ıntellektiniń qamtymaıtyn sektory joqtyń qasy. Atap aıtsaq, medısına baǵyty boıynsha jasandy ıntellekt dárigerge aýrý belgisin anyqtaýǵa, dıagnozdy durys qoıýǵa kómektesedi. Máselen, 2013 jyly AQSh klınıkalarynda jumysyn bastaǵan IBM Watson medısınalyq robottary búginde kópshiliktiń kóńilinen shyǵyp úlgerdi. Sýperkompıýterler naýqasty emdeý barysynda dıagnozdy qarapaıym dárigerge qaraǵanda 40 paıyzǵa dál jazyp bere alady. Taǵy bir tusy dárigerler robotqa aýrý tarıhyn jáne barlyq dıagnostıkalyq aqparatty júktep sala alady. Osylaısha, robot birneshe mınýttan keıin qorytyndy shyǵaryp beredi. Eger qandaı da bir aqparatqa dáldik jetispese, dáriger jazbasha nysandy paıdalanyp, IBM Watson-ǵa suraq qoıa alady.
Aýyl sharýashylyǵy salasyna keletin bolsaq, jasandy ıntellekt baqsha ósimdikteriniń ósý qarqyny men oǵan quıylatyn sý mólsherin qadaǵalaı alady. Sondaı-aq ony zııankesterden qaraýyldap, aramshópterdiń kóbeıip ketpeýin baqylaıdy. Baý-baqsha ónimderiniń sapaly shyǵýy úshin topyraqqa kerekti qunarly zattardyń bolýyn, dárýmenderdiń deńgeıin retteý de osy tehnologııanyń mindetine kiredi. Árıne, tehnologııa jaıly sóz qozǵalǵanda avtoóndiris salasyn aınalyp óte almaımyz. Búginde basqarýsyz ózdiginen júretin kólikterdiń modeli ár jylǵy kórmelerde tanystyrylyp júr. Fýtýrolog mamandardyń boljamynsha, aldaǵy ýaqytta mashınalar túgel derlik adamnyń kómeginsiz júrý júıesine kóshedi. Tipti ol óz jumysyn qazirdiń ózinde bastap ketti de. Kólik júrgizýshileriniń jol boıynda uıyqtap ketýi, sonyń saldarynan túrli apatqa ushyraýy kóptep kezdesedi. Al munyń aldyn alý úshin Solo.ai sekildi jasandy ıntellekt kómektese alady. Ol kólik júrgizýshisiniń bet álpetine qarap-aq sharshańqy otyrǵanyn nemese uıqyǵa ketkenin anyqtaı alady. Keıin dabyl qaǵyp, jol apatyn boldyrmaý úshin jumys isteıdi. Sonymen qatar qurylǵynyń taǵy bir artyqshylyǵy – joldaǵy kólikterdiń baǵytyn anyqtap, tipti jaramdy merzimine deıin kórsetip otyrady. Baǵdarshamdardyń rettiligin saqtaıdy. Tehnologııa elektr energııasymen qozǵalatyndyqtan aýaǵa zııandy ottegi de az bólinedi. Dese de, ónimniń paıdasy bolǵan jerde zııany da qatar júredi. Onyń ústine tehnıka bolǵannan keıin aýytqymaı turmaıtyny belgili. Mundaǵy másele – jaýapkershilik. О́zdiginen júretin kólikter kez kelgen ýaqytta isten shyǵýy múmkin. Sonyń saldarynan áýede, jerde túrli apattar oryn alady. Osy tusta týyndaıtyn suraq: ondaǵy zardap shekken adamdarǵa kim jaýapty? Buǵan birden kesip-piship jaýap berý qıyn. Sondyqtan avtoóndiris salasynda jasandy ıntellektini muqııat zerttep, qoldanǵan jón.
Bilim salasy boıynsha da damý jyldan-jylǵa ilgerilep jatyr. Jasandy ıntellekt bul sektordyń da bir bóligine aınaldy. Qazirgi tańda onyń kómegimen onlaın sabaqtar ótkizýge, oqýshynyń úlgerimin qadaǵalaýǵa bolady. Platformada júktelgen sabaqtardy kórip, tapsyrmalardy oryndaý arqyly oqýshylar bilimin jetildire alady. Al júıe oqýshynyń deńgeıin anyqtap, soǵan oraı baǵdarlamalyq jumystar jasaıdy. Jańa ıntellektiniń quzyryna emtıhanǵa qatysý da kiredi. Máselen, RoctorEdu baǵdarlamalyq quraly emtıhan kezinde qatysýshylardyń áreketin onlaın baqylaýǵa, tirkeýge jáne baǵalaýǵa arnalǵan. Baǵdarlamanyń proktorlyq fýnksııalary testileý platformalaryna qosylady. Bul óz kezeginde emtıhandy qashyqtan baqylaýshylardyń qatysýymen de, avtomatty rejimde de júrgizýge múmkindik beredi. Iаǵnı ol onlaın synaq tapsyryp jatqan qatysýshynyń qımyl-qozǵalysyn, bólmedegi artyq dybystar men tulǵanyń bet-beınesin baqylap otyrady. Ári kompıýter ekranyndaǵy úderisterdi de qadaǵalaıdy. Bul arqyly emtıhan qabyldaýshy komıssııa qaı oqýshynyń sapaly bilim kórsetkenin anyqtaı alady. Osyndaı jańa tehnologııalardyń dúnıege kelýi tikeleı IT salasyna qatysty. Sol úshin ár memleket óziniń órkendeý jolynda IT salasyna basymdyq beredi. Árıne, bizdiń el de bul kóshten kende emes. «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy – osynyń jarqyn mysaly.
Jasandy ıntellekt jumysty jeńildetkenimen, onyń da ózindik keri áseri bar. Máselen, ıntelekt áli de aqparatty tolyq saraptaı almaıdy. Sapaly aqparat matematıkalyq modeldeý túrinde usynylatyndyqtan, oǵan asa mán berý kerek. Ásirese bul memlekettik aqparatty saqtaý men jarııalaýda mańyzdy. Máselen, qazirgi kúni halyqaralyq jáne ishki aqparattyń shamamen 50-60 paıyzyn qorǵaý kerek bolsa, jasandy ıntellekt tolyq jumysyna kiriskende bul kórsetkish 90 paıyz nemese odan da joǵary bolýy ábden múmkin. Kelesi másele – jumysshylar sanynyń qysqarýy. Jańa tehnologııa qoǵamdaǵy call-center operatorlary, aýdarmashylar, dýblıaj mamandary, onlaın platformadaǵy dáris berýshiler sekildi keıbir mamandardyń ǵana ornyn almastyra alady. Shyndyǵynda, statıstıkany naqty shyǵarǵanymen, robottar taldaý jumystaryn jasaıtyn mamandyqty atqara almaıdy. Sebebi tehnologııa bolǵandyqtan, qatelik ketýi ábden múmkin. Onyń ústine, ár robottyń aqparat qabyldaýy men jarııalaýynyń artynda sol salanyń ıesi turǵany belgili. Budan bólek, jasandy ıntellekt keıbir jumys kúshin ıelengenimen jańa qyzmetterdiń de paıda bolary anyq. Al zaman kóshine ilesý úshin adamzat sol qyzmetti ıgerýge tıis.
Jasandy ıntellekt artyqshylyqtaryna kelsek, áýeli onyń jyldamdyǵyn aıtýǵa bolady. Keıde adam balasy úlgere almaıtyn isterdi robottar lezde oryndaýy múmkin. Ekinshiden, olardyń aqparatty saqtaý kórsetkishi joǵary. Mysaly, belgili bir mańyzdy aqparatty qarapaıym adam az ýaqyttyń ishinde umytýy múmkin. Biraq robottardyń jadynda uzaq saqtap, keıin qaıta qaraýǵa bolady. Bul da – jasandy ıntellektiniń tıimdi tusy. Sonymen qatar olar adamdar qoıǵan suraqtyń bárine jaýap ta, keńes te beredi. Oǵan mysal retinde búgingi qoldanystaǵy ChatGPT, «Alısa» jáne Telegramdaǵy túrli bottardy aıtýǵa bolady.
Jasandy ıntellekt ǵalamdyq eńbek naryǵyndaǵy áleýmettik jáne atqarylýy qıyn jumystarǵa, avtomattandyrylǵan baǵdarlamalyq kásipke suranysty ilgerilete alady. Ondaǵy zertteýler men baǵdarlaýǵa bólingen qarjy adam resýrsyna eleýli tájirıbe ákeledi. Tek ony qoǵamǵa zııan keltirmeıtindeı oryndy paıdalanǵan durys.
Bı-Fatıma ERALHANQYZY,
L.N.Gýmılev atyndaǵy
EUÝ stýdenti